تعریف کلید واژهها
ناتو: از نظر لغوی ناسازگار و ناموافق معنا میدهد، اما در ادبیات نظامی نام سازمانی نظامی متشکل از کشورهای استعمارگر، به سردمداری آمریکا است. که یکدیگر را در مقابل تعهدات در مواجهه با خطر حملات سایر کشورها پشتیبانی و حمایت مینمایند.
فرهنگ: علم، دانش، ادب، معرفت، تعلیم و تربیت، آثار علمی و ادبی یک قوم یا ملت.1 در لغت نامه دهخدا معنای فرهنگ عبارتست از ادب، تربیت، پرورش، عقل و خرد، فضل و فضیلت، بزرگی، بزرگواری، دانش، وقار، شکوهمندی، حکمت، معرفت، فقه، علم شریعت، صنعت، هنر، هوش و فراست.
واژه فرهنگ از دو بخش «فر» و «هنگ» تشکیل شده است.
فر به معنای: شأن، شوکت و شکوه، برازندگی، زیبایی و پیرایش، نور و پرتو، تابش، آواز و آهنگ عدالت و امامت، استقلال و سیاست و عقوبت، فوقانی، توانایی، سرافرازی و...
هنگ به معنای: سنگین، تمکین، وقار، قصد و اراده و آهنگ جایی و سویی، زور، فراوان، زیرک دریافت، فهم، قوم و قبیله، لشکر، سپاه و نگهداری است.2
ناتوی فرهنگی: یعنی ابرقدرتها با کمک کلیه وسائل، فناوری و اطلاعات حتی امواج به راحتی در خانههای ما وارد میشوند و به صوت و تصویر، نوشتار، هنر، ورزش و حتی علم، ما و فرزندانمان را تحت تاثیر قرار میدهند و با اهداف سیاسی، فرهنگی و تبلیغی درصدد متزلزل کردن فرهنگ خودی و سنتی کشورهای جهان سوم به خصوص کشورهای مسلمان بر میآیند. آنها به راحتی کالاهای خود را تبلیغ میکنند، پیامهای روانی خود را میفرستند، روابط نامشروع بین زن و مرد را ترویج مینمایند، عکسهای لخت و سکس زنان و مردان را به نمایش میگذارند، خبرهای دروغ برای جوامع میفرستند، زمینههای «آشفتگی هویت»3 را برای جوانان فراهم میکنند ، ابهت فرهنگی و دینی خانوادهها را می شکنند، و برای رسیدن به اهداف خود از هیچ تلاشی دریغ نمیکنند و با کمک فناوری اطلاعات به ویژه اینترنت مرزهای زمانی و جغرافیایی جوامع مختلف را درهم شکسته و وارد تمام جوامع بشری میشوند و...
فعالیتهای فرهنگی و هنری یکی از اقدامات آموزشی و تربیتی مستمری است که با هدف هدایت و جهتدهی نسل جوان در تحصیل کمالات و فضائل اخلاقی از طریق تأسی به الگوها و اسوههای متعالی به منظور پـیشگیری از زمینههای انحراف و کجروی با اهداف زیر طرحریزی و اجرا میگردد.
اهداف روشهای فرهنگی
1- ارتقای سطح بینش و آگاهیهای فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و علمی.
2-پرورش روحیه تحقیق، تعقل، تفکر و بررسی، تعمق، نقد، ابتکار و خلاقیت.
3- تقویت ایمان، معرفت دینی، و ترویج فرهنگ معروف دینی و تمدن اصیل جامعه اسلامی ایران،
4- ایجاد رقابت سالم و غنیسازی اوقات فراغت جوانان و مردم.
5- پرورش روحیه احترام به قانون، التزام به رعایت آن و نظم در روابط فردی و اجتماعی.
6- پرورش روحیه مشارکت جویی، مسئولیتپذیری، تعامل و همدلی در زمینههای اجتماعی، فرهنگی و ملی.
7- توسعه و تقویت زمینههای بهبود تصمیمسازی و اجرا در نظارت اجتماعی.
8- تقویت «انگیزه و احساس مسئولیت» دو از طریق ایجاد تنوع و تحرک بیشتر در برنامهها.4
کارآمدی و اثربخشی روشهای فرهنگی
برای ایجاد سازمان موثر در یک نظام اثربخش، توجه به سه عنصر اصلی یعنی «شناخت هدف»، «برنامهریزی موثر» و «شناخت مخاطبان»، راه را هموار و رسیدن به کمال مطلوب را تسریع مینماید.5
در هر سازمان «افراد موثر» از میان تمام عناصر تاثیرگذار، از اهمیت و جایگاه ویژهای برخوردارند. افراد موثر محور و نقطه ثقل همه عوامل پیرامونی آن محسوب میشوند. بدون توجه به این اصل، شناخت درست مولفههای اساسی و تبدیل آن به نظامی پایدار و مبتنی بر اصول متقن علمی و دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده غیرممکن خواهد بود.
از سوی دیگر برنامههای موثر نیز میتواند در تثبیت و اعتلای جایگاه سازمان، عینیت بخشیدن به فعالیتها و در نهایت توسعه متوازن نیروی انسانی، نقش اساسی و تعیینکنندهای ایفا نماید.
برنامههای فرهنگی از میان تمامی طرحها و برنامههای متنوع و متعدد بسیج، توانسته است مورد اقبال علاقهمندان و قاطبه کارگزاران و دستاندرکاران امر قرار گیرد. شاید تبیین صحیح و جایگاه واقعی برنامههای فرهنگی در بین مخاطبان، بتواند با رعایت نکات زیر بر کارایی و اثربخشی بیشتر آن افزوده و اهمیتش را بیش از گذشته بیان نماید.
1- اکثر فعالیتهای مربوط به امور فرهنگی در راستای اشاعه معروفات و تقبیح منکرات، فرهنگ غرب و مصادیق ضدارزشی آن همچون مسابقات و جشنوارهها به صورت جمعی و گروهی انجام میگیرد. روح جمعگرایی و فطرت زندگی اجتماعی انسان، باعث میشود که افراد با دیگران طرح دوستی بریزند و با رفع نیازها و احتیاجاتشان، خود را در نزد آنان مطرح و با ایجاد روابط و مناسبات سالم اجتماعی اغنا نمایند. این امر زمینه ورود صحیح و بیقید و شرط و بدون دغدغه افراد به خصوص جوانان را به زندگی اجتماعی فراهم ساخته و انگیزه لازم برای حضور فعال در انجام کارها را خود به خود به وجود میآورد. وحدت، همدلی، درک متقابل و تعامل سازنده از خصوصیات و ویژگیهای زندگی اجتماعی و مستلزم موقعیتها و بهانههای لازم برای فعلیت یافتن آنها است. در کارهای گروهی و جمعی، فرصت مغتنم و تلاش مضاعفی برای برطرف کردن خواستهها و نیازهای همدیگر فراهم و احساس تعلق به یکدیگر تقویت و زندگی اجتماعی و شهروند خوب بودن، تمرین میشود.
2- اگر امور فرهنگی در راستای اشاعه معروفات را به عنوان یکی از مهمترین رسالات و وظایف اصلی نیروی مقاومت بسیج، رفع موانع و ایجاد مقتضیات لازم برای شکوفا شدن استعدادهای انسان به خصوص جوانان در جهت کمال مطلوب و پیشگیری از جرائم بپذیریم، پرورش استعدادهای انسانی، با فراهم کردن زمینههای رشد استعدادهای بالقوه و به فعلیت رساندن آن، از اهداف و اولویتهای تربیتی و بهترین خدمت به آنها محسوب میشود. در این خصوص اساسیترین کار این است که با برداشتن موانع تربیت فرهنگی مسیر هدایت صحیح را هموار کرده و عشق و علاقه را در وجود آنان ایجاد نماییم. هر چند در مرحله اول، میل، رغبت، همراهی و همدلی خود افراد بسیار تعیینکننده است تا موانع میان افراد و پذیرش امور فرهنگی برداشته شده و اقتضای تحقق اهداف تربیت فطری فراهم گردد. چرا که مطمئناً اگر همه عوامل زیر فراهم شود، مادام که خود افراد انگیزه و رغبت پیدا نکنند و همگام نشوند، اثربخشی فرهنگی مورد انتظار در انسان محقق نمیشود. از این جهت برنامههای فرهنگی، آموزشی نوعی اقدام در راستای ماموریت نیروی مقاومت بسیج محسوب میشود، که باید با عشق و علاقه همراه و از هر نوع برخورد افراطی به دور باشد.
3- از طرفی باید دانست هر امر و برنامهای که به تعامل، افزایش ارتباط دو طرفه و آزادانه مربی و متربی کمک و مشارکت بیشتر آنان را جلب نماید، معقول و پسندیده است. اساساً تربیت جز با میل و رغبت و خواست افراد تحقق پیدا نمیکند. هنر تربیت کردن، هنر همراه و همسو کردن متربی با مربی براساس میل و انگیزه و خواست متربی است. تربیت با زور و تهدید و اجبار محقق نمیشود. باید با به کار گرفتن قدرت، موانع تربیت را از مسیر برداشت و میل و رغبت و انگیزه را چاشنی آن کرد؛ زیرا با تهدید و فشار نمیتوان آدمیان را به مسیر هدایت کشاند.6
4- ایجاد انگیزه و رغبت بیشتر در مخاطبین برنامههای فرهنگی میتواند انجام کارها و فعالیتهای مثبت اجتماعی و رسیدن به اهداف تربیتی و مسئولیتپذیری را تسهیل کند. مسابقات و برنامههای فرهنگی با فراهم کردن زمینه مساعد برای رقابت سالم و انجام فعالیتهای گوناگون از اهمیت و جایگاه ویژهای برای پذیرش مسئولیتهای اجتماعی برخوردار است.
5- چگونگی گذراندن اوقات فراغت، نقش موثری در تکوین شخصیت افراد به خصوص نوجوانان و جوانان دارد. شاید هیچ چیزی برای آنان به اندازه بیکاری مضر و خطرناک نباشد. غنیسازی اوقات فراغت از طریق ایجاد رقابت سالم و شیوههای جذاب و آموزنده، از برنامهها و ماموریتهای فرهنگی بسیج است. برگزاری مستمر، هدفمند و توام با عشق و علاقه مسابقات و جشنوارهها و اردوها در طول سال میتواند در رفع این نقیصه بزرگ بسیار موثر باشد.7
6- ارائه یک الگوی مقبول و سازنده به عنوان یکی از موثرترین روشهای تربیتی، شناخته شده است. سایرین با عشق و علاقه و با تاسی از خطمشی و زندگی انسانی جامعه پویا، با نشاط و سرزنده، نیاز به الگوهایی دارد تا در مسیر سازندگی و پیشرفت جامعه، مشارکت بیشتر و فعالتری انجام دهند. امور فرهنگی در راستای جهتگیریهای اساسی و سیاستهای اصولی نظام وسیله و بهانه خوبی است که میتوان از طریق آن، موقعیتها و فرصتهای گوناگونی را ایجاد و با معرفی شخصیتهای علمی، تاریخی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی، نسل آینده را مطمئنتر به جاده سعادت و خوشبختی رهنمون شد.8
7- تنوع، جذابیت و شمولیت کارها از جمله عوامل تاثیرگذاری است که در جذب مخاطبان و علاقهمندان نقش بزرگی را ایفا مینماید. برنامههای فرهنگی و هنری در راستای اشاعه معروف واجد چنین ویژگی و شرایط ارزشمندی است. به همین دلیل میتواند طیف وسیعی از مردم با علایق، استعدادها و خواستههای متفاوت را جذب فعالیتهای فرهنگی بسیج نموده و دستیابی به اهداف آموزشی مستتر در برنامهها را برای آنان تسریع و تسهیل نماید. 9
8- علیرغم بسیاری از کارها و فعالیتهای امور فرهنگی که قابل سنجش و کمیتپذیر نیستند و ارزیابی دقیقی از آنها ممکن نیست، اغلب فعالیتهای مربوط به امور جذبی، فرهنگی، هنری، نظیر تعداد شرکتکنندگان، آثار رسیده و غیره، قابل مشاهده، ارزیابی و قابل تبدیل به ملاکها و معیارهای کمی هستند. لذا با برنامه ریزیهای دقیق و تعیین اهداف مشخص و اجرای ابلاغیات و پیگیریهای مستمر آن و اطلاعرسانیهای به موقع میتوان به تلاشها و فعالیتهای گسترده فرهنگی و هنری پایگاهها و حوزههای مقاومت عینیت و سازمان بخشید و از پراکندگی، تشتت، بیهدفی و تکروی در کارها جلوگیری بعمل آورد. این امر میتواند ضمن سامان دادن به کارها و انعکاس مطلوب فعالیتهای فرهنگی، توجه دیگر متولیان و مسئولین و تمامی دستاندرکاران امور فرهنگی در سطح استان را نیز به خود جلب نماید.
9- در انتقال مفاهیم تربیتی و آموزشی، اثربخشی شیوههای غیرمستقیم به مراتب بیشتر از روشهای عریان و مستقیم است. یکی از ویژگیهای بارز برنامههای فرهنگی این است که مفاهیم و آموزههای لازم تربیتی را به طور غیرمستقیم به مخاطبان خود منتقل میکند. لذا پذیرش و مقبولیت آن برای مردم آسانتر و مطلوبتر است.
10- از دیگر اثرات برنامههای فرهنگی آن است که مخاطبین در جهت کسب رتبههای بالاتر و ارائه بهترین آثار فرهنگی و هنری، با شور و اشتیاق و علاقهمندی به دنبال منابع و مآخذی میگردند تا آثار خود را غنیتر و پر محتواتر نمایند. لذا سعی میکنند با مراجعه به مراکز علمی، تحقیقی و آموزشی شخصیتهای دارای صلاحیت، کتابخانهها و... با استفاده از پژوهشها و تجربیات و اندوختههای دیگران، عطش کنجکاوی و پرسشگری خود را با رسیدن به سرچشمه زلال معرفت و شناخت فرو نشانند و با این کار بصورت غیرمستقیم به مطالعه در ارزشهای مورد انتظار بپردازند.
11- تشکیل جلسات و نشستهای متعدد، همایشها و گردهماییها برای انتقال مطالب و مفاهیم آموزشی و تربیتی به بهانه برگزاری مسابقات، جشنوارهها و اردوها و... و افزایش سطح آگاهی مخاطبین از آثار مطلوب و برجسته معاصر، با جلسات و آشنایی و تعامل نزدیک با آنها صورت میگیرد.
12- برنامههای موثر واجد خصوصیات و ویژگیهای عدیدهای است که عملی و قابل اجراء بودن به صرفه و اقتصادی، آسان و سهلالاجراء بودن و جامع و مانع بودن، عمومیت داشتن از عمدهترین آنها محسوب میشود که تقریباً همه ویژگیها در برنامههای فرهنگی نمود عینی یافته است. بنابراین با پرداختن به این امور میتوان یکی از اثربخشترین و کارآمدترین برنامههای آموزشی را به وجود آورد.