گروه گزارش
یکی از برنامههای اصلی و فراگیر دولت نهم، تدوین و اجرای طرح تحول اقتصادی است که هدفمند کردن یارانههای دولت را میتوان از جمله اهداف آن دانست.
رئیس جمهوری در یک گفتوگوی زنده تلویزیونی، با تشریح کلیات طرح تحول اقتصادی گفته است: <کارهای زیادی در طول انقلاب انجام شده است، اما خروجی آن چیزی نیست که شایسته ملت ایران باشد و مشکلاتی در کارهای اقتصادی کشور وجود دارد که بعضی از آنها مزمن است. دولت این مسایل را بررسی و ریشهیابی کرد، تا ابتدا تصویر روشنی از اشکالات داشته و جمعبندی داشته باشیم.
دکتر محمود احمدینژاد با تاکید بر این که یکی از مشکلات و تنگناها، عدم وجود رشد اقتصادی متناسب با ظرفیتهای کشور است، میافزاید:
واقعا اجزای دولت خیلی زحمت میکشند، اما باز میبینیم رشد اقتصادی ما نوسانی است و روشن نیست و با یک نوسان، متزلزل میشود و این رشدی که ما میخواهیم نیست.
رئیس جمهوری با بیان این که باید در سرمایهگذاری رشد بالای 8 درصد را تجربه کنیم. میگوید: در سالهای 84 - 6/5 درصد، 85 - 8/6 درصد و الان 8/7 درصد رشد داشتیم، اما کشور نوسانات شدید دارد و البته در حقیقت با برخی مسایل داریم سرمایهفروشی میکنیم. البته همین مقدار رشد هم نامتوازن است و همه جای کشور با هم متوازن رشد نمیکند.
مشکل 40 ساله بیکاری
او با بیان اینکه مشکل دوم کشور که همیشه بوده، مشکل بیکاری است، میگوید: 40 سال است این مشکل وجود دارد، در 10 سال اخیر همیشه نرخ بیکاری ما 2 رقمی بوده و شاید فقط در مقاطعی کوتاه یک رقمی شده و باز دو رقمی شده است.
پس نیروهای جوان آماده کار از فرصت لازم برای کار برخوردار نیستند. سال گذشته به کمتر از 11 درصد رسیدیم، اما تاکنون این نرخ همیشه 2 رقمی بوده است.
مشکل سوم که همه لمس میکنیم، تورم است که سالهاست، سابقه دارد. نوسان داشته اما همیشه تورم 2 رقمی داشتیم، تلاش و سرمایهگذاری فراوان برای تکرقمی شدن کردیم، اما خروجی در سیستم آن چیزی نیست که ما میخواهیم.
ریشه اصلی تورم نیز در اتکا به منابع نفتی است. از روز اول انقلاب، قطع وابستگی به نفت از آرزوها بود که در این دولت این امر از حدود 80 درصد به 50 درصد رسید.
رئیس جمهوری تورم جهانی، تبدیل درآمد نفتی به ارز، خلق پول و تخصیص منابع بانکی در کنار سوداگری را از عوامل تورم میداند و ادامه میدهد: اگر اینها اصلاح نشود، تورم همچنان خواهد بود. تورم از عوامل اصلی فاصله طبقاتی است و داراها داراتر و ندارها ندارتر میشوند. فرض کنید برای ساختن یک سد، یک بودجهای در نظر گرفته میشود اما وقتی زمان ساخت آن طول بکشد، هر سال بودجه بیشتری میخواهد و این تخصیص بودجه، زندگی مردم و برنامهریزیها را مختل میکند.
همچنین بیشترین مصرف انرژی در کشور ماست و برای کاری که انجام دادهایم، نتیجه لازم را نمیگیریم. اسراف و اتلاف منابع هم وجود دارد، در حالی که فرهنگ مردم ما فرهنگ صرفهجویی بوده است. الان ببینید در آب چقدر اسراف صورت میگیرد، در حالی که در کشاورزی با سیستم مجهز میتوان صرفهجویی گستردهای انجام شود. البته مردم این را درک میکنند و تلف شدن منابع برایشان محسوس است.
فاصله طبقاتی نیز بسیار مشهود بود و از آرمانهای انقلاب این بود که این رفع شود، ناراحتی ما این نیست که چرا عدهای برخوردار هستند، ما میخواهیم همه برخوردار باشند. بعد از انقلاب فاصله کمتر شد، اما فاصله دهک اول با دهم 15 برابر است. ما یک خانواده هستیم مگر میشود یکی 15 برابر دیگری مصرف کند. باید این فاصلهها رفع شود و کارهایی از جمله سهام عدالت و پرداخت پلکانی انجام شد، اما کارهای زیربنایی نیاز است.
فرهنگسازی نظام بهرهوری
رئیس جمهوری با طرح این سوال که چرا نمیتوان تورم را مهار، رشد اقتصادی را افزایش و فاصله طبقاتی را کم کرد، میگوید: یکی از علتها، بهرهوری پایین است و باید فکری برای آن کرد. برای این کار نظام بهرهوری را باز تعریف کردیم و این باید تبدیل به فرهنگ شود. در صنعت هم میتوان با مصرف کمتر، تولید بیشتر داشت. مدیران اقتصادی باید هدفهای معین را تعریف و فاصلهها را پر کنند و از صنعت حمایت کنند و مزیتهای نسبی کشور را فعال کنند. یارانهها باید هدفمند باشد، یارانهها در حال توزیع عمومی است، ولی الان هدف معینی ندارد.
دکتر احمدینژاد با یادآوری این که استفاده اقشار ضعیف از یارانهها کم است. میافزاید 70 درصد مجموعه یارانهها فقط توسط 3 دهک جذب میشود و سیستم یارانهدهی بیمار است، در حالی که باید عادلانه و هدفمند توزیع شود و محرومین یارانه بیشتری دریافت کنند.
او با بیان این که یارانه دادن کلی، در اقتصاد ما تبعات منفی داشته است و این ما را به جایی نمیرساند، خاطر نشان میسازد: باید به اقشار ضعیف، تولیدگران روستاها، صنعت کشور، کشاورزان، بهداشت و آموزش سهم بیشتری بدهیم. در یارانهها فقط در بخش فرآوردههای نفتی، به قیمت 90 دلار، اکنون بیش از 90 هزار میلیارد تومان در حال یارانه دادن هستیم. این مبلغ میتواند فقر و بیکاری را ریشهکن کند، اما میبینیم این مشکلات سرجای خودش است و یارانه از حالت یک ابزار مفید خارج شده است.
رئیس جمهوری با اشاره به این که ما مخالف مصرف نیستیم، بلکه میخواهیم مردم ما در بالاترین سطح رفاه باشند، تصریح میکند: اقتصاد ما باید رقابت کند و جای خود را در جهان پیدا کند و ثروت بیاورد. به برخی صنایع تقریبا گاز رایگان میدهیم و میگوییم رقابت کن، میگوید نمیتوانم، چون یارانه دریافت میکند. در حقیقت یارانهها در جهت عکس هدف اصلی در حال اثرگذاری است و به محرومین فشار میآورد، در حالی که یارانه باید آرامش دهد و در جهت عدالت باشد و استعدادها را رشد دهد.
جالب است که سهم یارانهها علیرغم افزایش قیمت انرژی، روند تصاعدی دارد، پس باید در نقطهای این موضوع را هدفمند کنیم. دولت هم فکر کرده تا بیشترین بهرهوری را در یارانه انجام دهیم و حق به حقدار برسد.
نظامهای مالیاتی و بانکی
به گفته رئیس جمهوری، یکی دیگر از نابسامانیها در بخش مالیاتی است. اکنون مالیاتی که جمعآوری میشود، نه متوازن و نه به مقدار کافی است. در بسیاری از کشورها میزان مالیات بیش از 20 درصد تولید ناخالص داخلی است در حالی که ما 7 درصد هستیم. بسیاری از بخشها هم مالیات نمیدهند و حتی در بسیاری بخشها مالیات تعریف نشده، در حالی که بایدبرای توزیع عادلانه منابع استفاده شود.
همچنین ساختار درستی برای ثبت فعالیتهای اقتصادی درست نشده است تا همه بهدرستی مالیات دهند. دولت نظامی جامع را طراحی کرده تا با سیستم دریافت مالیات خودکار، که حق مردم است، مالیات دریافت شود. هم باید آگاهی بخشی داده شود و هم سیستم به طوری باشدکه مالیات به صورت خودکار داده شود.
او با بیان این که روابط نادرست برخی افراد معدود هم کارها را خراب میکند، خاطر نشان میکند: نظام گمرکی هم از نظر حجم فعالیت چند برابر شده، اما از لحاظ نیرو کوچک شده است و علیرغم زحمات فراوان ماموران گمرک، کار گمرکی به درستی انجام نمیشود. بنابراین تا ساختار و کار درست نباشد، گمرک همواره با مشکل مواجه خواهد بود. باید ساختار درست شود و ماموران گمرک که به سختی کار میکنند، درست تامین شوند. باید گمرکها با هم لینک شوند تا کارآیی بالا رود، که البته این نیاز به اصلاح قانون هم دارد چون گاهی کارهای موازی انجام میشود.
یکی دیگر از عوامل ریشهای نظام بانکی است که من از آن گله زیادی کردم که بعضیها آن را به سمت کارکنان بانکها بردند، درحالی که ما زحمات کارکنان بانک را میدانیم و منظورمان آنها نیستند.
برای قانون عملیات بانکی قانون لازم تعریف نشده است. سیستم بانکی مثل بدن انسان باید خون لازم و به موقع و به اندازه دریافت کند و اگر درست خونرسانی انجام نشود، کل بدن مختل میشود. سیستم بانکی ما اکنون قادر به ارزشیابی فعالان اقتصادی نیست؛ چون کارهای متفاوت و مختلف دارد و مشخص نمیشود که تسهیلات بانکی در چه زمینهای مصرف شده است، بنابراین هر فرد باید در سیستم اقتصای، کد اعتباری داشته باشد تا مشخص باشد چقدر باید از تسهیلات استفاده کند و خیلیها هم حتی پولی که گرفتند را پس نمیدهند.
حساب بانکی برای افراد
رئیس جمهوری مشکل بعدی نظام را چگونگی توزیع کالا و خدمات میداند و میگوید: باید این نظام اصلاح شود و شبکههای توزیع متعدد و گسترده باشد تا قیمت یک جنس در فاصله 2 خیابان متفاوت نباشد. باید نظارت و نظام توزیع بهگونهای باشد که قیمتها متفاوت نباشد. ساختار دولت هم بالاخره باید اصلاح شود. حجم دولت و بودجههای مصرفی را کم و کنترل کردیم، اما هنوز باید ساختار دولت را اصلاح کنیم. نمیشود که هر روز مسئولیتها را بیشتر کنیم و باز بخواهیم دولت کوچک شود. یک سال کار تخصصی برای این امور انجام شده و بعضیها نهایی شده است.
دکتر احمدی نژاد با اشاره به این که برای کل یارانهها برنامهریزی کردهایم، اضافه میکند: طی این برنامه قبل از شروع کار به نام هر فرد حساب باز میشود و به هر خانواده سهمش را میدهیم. یارانه 3 ماه را به حساب میریزیم و البته برای برداشت مسدود است تا وقتی که یارانهها حذف شود، بعد حساب را باز میکنیم که البته جزئیات با تلفن، سایت و شبکههای اطلاعرسانی به مردم اعلام میشود. این یک کار ملی است و باید مریضیهای این بیمار درمان شود.
این مشکلات را هم با هم حل کنیم؛ چرا که جداگانه حل نمیشود. البته ممکن است بعضی از اینها از جمله مالیات و اصلاح ساختار 3 سال طول بکشد و در برخی نظامهای دیگر شاید تا 5 سال. برای هر کدام از این نظامها، زمان شروع عملیات گذاشتیم، البته این کار را در معرض دید صاحبنظران میگذاریم و حتی درخواست مکتوب میکنیم که نظرشان را بدهند.
رئیس جمهوری همچنین میگوید: اگر ساختارهای بیان شده درست کار نکند، اصل 44 و چشمانداز امکان تحقق نمییابد. اصلاح ساختار به این معنی است که عیب اتومبیل را برطرف کنیم تا در مسیر هدف درست حرکت کند.
دکتر احمدینژاد با بیان این که تا قبل از دولت نهم، تولید مسکن همیشه کمتر از درخواست آن بود، اما سوداگریها زیاد و مشکلات این بخش بیشتر شد، میافزاید: ما اشکالات را شناسایی کردیم و مصوب شد صنف سازندگان مسکن ایجاد شود تا معلوم شود چه کسانی مسکن میسازند. ضمن اینکه کسانی که کارشان خرید و فروش مسکن است، باید سامان پیدا کنند.
بعضیها گفتند این کار را بعدا انجام بدهید یا اینکه ممکن است یک عدهای ناراحت شوند، اما دولت به پشتوانه ملت، محکم ایستاده است و تا جایی که میشود، پیشبینی لازم را انجام میدهیم. ملت ما نشان داده ظرفیت کارهای بزرگ را دارد و این را در مساله بنزین دیدیم که مردم چگونه همراهی کردند و حالا میتوانیم تمام جزئیات مصرف بنزین را کنترل کنیم. در سایر بخشها هم باید همینطور نظارت دقیق باشد تا یارانه بسیار بیشتری به مستضعفین بدهیم.
دعوت از صاحبنظران
رئیس جمهوری در ادامه سخنان خود، برای اجرای طرح بزرگ تحول اقتصادی از همه صاحبنظران میخواهد در مورد این طرح نظر دهند. او میافزاید: این طرح هیچ نقطه پنهانی ندارد؛ چرا که متعلق به ملت است. مسئولان سایر قوا نیز کمک کنند که البته در این زمینه با آقای شاهرودی، لاریجانی و نمایندگان جلسات داشتیم و استقبال خوبی شده است. این کار جزو آرزوهای اقتصاددانان ما بوده است و این دولت مصمم به وارد شدن به این عرصه است و میارزد که حتی ما در دولت آسیب ببینیم، اما این درد درمان شود.
دولت آمادگی کار شبانهروزی و علمی دارد و پشتوانه اطلاعاتی و علمی مستحکمی داریم و میخواهیم با عزم قاطع این طرح را پیش ببریم.
رئیس جمهوری همچنین میگوید: بعضیها میگویند دولت با اینهمه پول نفت چکار میکند و میگویند اینقدر میلیارد پول نفت گم شد. البته با ساز و کارهایی میتوان اثر مستقیم بالا رفتن قیمت نفت را دید، اما واقعیت این است که دولت فقط همان مقداری میتواند از پول نفت بردارد که در قانون بودجه تصویب شود که به طور مثال سال گذشته مقداری درخواست کردیم که مجوز ندادند.
رئیس جمهوری با بیان این که اگر افزایش قیمت نفت طبیعی باشد و قیمت سایر کالاها با قیمت نفت بالا نرود، آنگاه میتوان راهکارهایی اندیشید تا قیمتها مصنوعی بالا نرود، میافزاید: افزایش قیمت نفت در این شرایط سودی برای ما ندارد، چون همتراز با آن قیمتهای جهانی کالاها هم بالا می رود. علاوه بر اینها یک بازی هم وجود دارد، الان نفت اضافه بر مصرف در حال تولید است و حتی با افزایش تولید، باز هم قیمت بالا میرود و این برای اقتصاد کشورها مضر است. اکنون نیز میتوان گفت موقعی میشد دیوار کشید و گفت اثری از دنیا نمیپذیریم، اما اکنون مبادلات گوناگون و خرید و فروش وجود دارد و همه چیز تحت تاثیر قرار میگیرد.