مهینالسادات صمدى
نزاع تازه گرجستان یک شوک تاریخى در روابط مسکو و غرب است.کشور هاى غربى مقابل نیروهاى روسیه در گرجستان صف بستند و اکنون نیز خواهان خروج بلافاصله این نیروها از گرجستان هستند. اما روسیه که طعم پیروزى در جنگ جدید قفقاز و زمینگیر شدن حریف را چشیده این درخواست ها را نشنیده مى گیرد.
در حالت کلى برخورد کشورهاى غربى با نزاع خونین بین روسیه و گرجستان را مى شود به سه گروه شروط تقسیم کرد:
گروه اوّل: که در رأس اش امریکا و انگلیس است اقدامات مسکو در گرجستان را با لحن تندى محکوم مى کنند و به صراحت از دولت میخائیل ساکاشویلى پشتیبانى مى کنند. این جبهه آنگلو ساکسون را رؤساى جمهورى لهستان، اوکراین ، لیتوانى ، لیتونى و استونى همراهى مى کنند که حتى در روزى که جنگ هنوز ادامه داشت به خاطر نمایش حمایت از گرجستان و رئیس جمهورى اش ساکاشویلى به تفلیس رفتند.
گروه دوم: کشورهایى که اروپاى به اصطلاح قدیم از جمله فرانسه و آلمان را در بر مى گیرد که گرچه شیوه رفتار روسیه در قفقاز را محکوم کرده اند ولى در این قضیه بیشتر نقش میانجى را بازى مى کنند.
گروه سوم: برخى از کشور هاى اروپایى نظیر ایتالیا را فرا مى گیرد که به دلایل مختلف از جمله وابستگى به منابع گاز و نفت روسیه یا اعتقاد به نقش مسکو در معادلات جهانى، میخائیل ساکاشویلى را که با دلایل بى اساسى کشورش را به جنگ ضد روسیه کشانیده است مذمت مى کنند .در این باره سخنان وزیر خارجه ایتالیا «فرانکو فراتینى» حائز اهمیت است که از اشتباهات تفلیس و غرب در جنگ پرده برداشت.
اما در بحران گرجستان صداى این دایه دلسوز تر از مادر یعنى امریکا بلندتر از همه به گوش مى رسد / رئیس جمهور امریکا، بوش گفت : امریکا و متحدانش در این روزها در کنار مردم و حکومت گرجستان و در واقع حمایت از دموکراسى ایستاده اند و روسیه ملزم است تا این بحران را پایان دهد.
جرج بوش اظهار داشت: «شیوه ترساندن و فشار در سیاست خارجى در قرن ۲۱ غیر قابل قبول است، دیگر دوران جنگ سرد به پایان رسیده است. او در ادامه گفت: روابط تنش آمیز با روسیه به سود امریکا نیست / چنین روابط تنش آلود با امریکا جوابگوى منافع دو طرف هم نیست.» به نظر مى آید این سیاست بوش حاصل طراحى رایس است که در زمینه روسیه خود را صاحبنظر مى داند.
وزیر امور خارجه امریکا که در روزهاى بحران گرجستان از پاریس و بروکسل و از تفلیس نیز دیدن کرد بر این باور است که روسیه بازى خطرناکى را با امریکا و متحدین اش آغاز کرده و نقش بین المللى واشنگتن را در معرض خطر بزرگى قرار داده است. از همین روست که منتقدان اروپا از نقش تحریک آمیز کاخ سفید در کشاندن ساکاشویلى به جنگ نگرانند اما امریکا ضمن ادعا هایى مبنى بر دست داشتن خود در تحریک تفلیس این نزاع نظامى را رد مى کند / فرستاده امریکا در قفقاز «متیو برایزه» در این رابطه با تأکید گفت : تفلیس واشنگتن را در جریان تصمیم به ورود نیروهایش به اوستیاى جنوبى گذاشته بود، ولى امریکا همان زمان به گرجستان هشدار داد روسیه را تحریک نکند و وارد نزاع نشود که پیروزى اش در آن غیر ممکن است.
با این حال کسى این توجیهات را نمى پذیرد. به درازا کشیدن خروج نیروهاى روسیه از گرجستان شکاف در روابط مسکو با غرب را باز هم عمیق تر کرده است / در پیمان نظامى ناتو امریکا مدعى آن است که روسیه به تعهداتش در چارچوب قرارداد آتش بس عمل نمى کند و این پیمان تا زمان خروج کامل نیروهاى روسیه از خاک گرجستان تماس هاى دائمى اش با مسکو را در حالت سرد قرار مى دهد.
دبیر کل ناتو «یاپ دى هوپ شفر» که این روزها به نظر مى آید بازوى کمکى دیپلماسى امریکاست مى گوید : ما شوراى ناتو و روسیه را نمى بندیم ولى تا زمانى که نیروهاى روسیه عملاً یک بخش بزرگ گرجستان را اشغال کرده اند من دعوت این شورا را به هیچ وجه لازم نمى دانم / از میان رهبران ارشد اروپا، رئیس جمهور فرانسه سارکوزى و صدر اعظم آلمان مرکل در امر حل نزاع گرجستان فعالتر بودند و انتظار مى رود که این دو کشور نهایتاً راه خویش را در قفقاز از بوش جدا کنند. چنان که قرار داد آتش بس میان روسیه و گرجستان بعد از ۵ روز که از نزاع گذشت تحت پشتیبانى اتحادیه اروپا و با میانجیگرى شخص سارکوزى تهیه شد. سارکوزى ابتدا وزیر امور خارجه اش کوشنر را به گرجستان و روسیه فرستاد و خود نیز در ۱۲ آگوست هم از مسکو و هم از تفلیس دیدن کرد و توافق رؤساى هر دو جمهورى مدودف و ساکاشویلى را در قطع برخورد هاى نظامى به دست آورد.
وقتى خروج نیروهاى روسیه از گرجستان به درازا کشید سارکوزى خود به مدودف تلفن کرد و او را از پیامد هاى جدى که بحران اخیر مى تواند در روابط مسکو با اتحادیه اروپا ایجاد کند، باخبر ساخت. آنگلا مرکل صدر اعظم آلمان گفت: خروج نیروهاى روسیه از خاک گرجستان حسن اعتماد است اما در حال حاضر این حسن اعتماد در روابط مسکو با غرب بعد از نزاع نظامى با گرجستان چندان مشاهده نمى شود و لحن تند طرف ها خصوصاً مقامات روسیه و امریکا بر آتش این تنش ها روغن بیشتر مى ریزد / منتقدان اروپایى دریافته اند که رفتار تند غرب، مسکو را سخت ناراحت کرده است و اکنون که صداى تیر و توپ در گرجستان فرو نشسته است، مسکو مى گوید امریکا همچنان آتش جنگ نویى را فروزان کرده است. لذا این جنگ چیزى نیست که کرملین در برابر آن سکوت کند و اکنون نیاز به میانجیگران بى طرف اروپا احساس مى شود که طرف هاى این جنگ سرد را به آتش بس دعوت کنند.