امیررضا پرحلم
موسسات افکار سنجی در آمریکا چراغ راهنمای دولت در اتخاذ مسیر درست سیاست خارجی به حساب میآیند.
تحولات سریع و شگرف در عرصه علوم سیاسی این امکان را فراهم ساخته که دستاوردهای عملی سیاست با بهرهگیری موثر از ترفندهای روانسنجی و آزمونهای عینی کارایی مضاعفتری داشته باشد علاوه بر موسسات مستقل که در موضوعات مختلف به نظرسنجی مبادرت میکند، شبکههای خبری تصویری که ارتباط به مراتب تعریف شدهتری با افکار عمومی و مخاطبان دارند، اصول و ضوابط معینی از جهتگیری مشخص مردم در اختیار سیاستگذاران قرار میدهند.
برنامه صلحآمیز هستهای ایران که طی چند سال اخیر با اعلام نظر پرخاشگرایانه مقامات رسمی آمریکا در حال طی کردن مراحل حساس است، پس از بغرنج شدن تدریجی اوضاع در عراق و افشای برخی حقایق پیرامون عدم صحت وجود سلاحهای کشتار جمعی در عراق، هرگونه برنامهریزی برای هدف بعدی را با تردید روبهرو کرده است.
در عراق رشد تروریزم و گسترش ناامنی در حالی بر تمایلات تردیدآمیز تصمیمگیرندگان تاثیر گذاشته که ایالات متحده از سوی دیگر ناچار است مطالبات مردم آمریکا در خصوص امنیت را برآورده نماید.
این احساس که برآورده شدن خواستها و انتظارات مردم آمریکا به هدفگیری بعدی ایالات متحده منوط است گردانندگان سیاست خارجی در این کشور را با ابهاماتی تردیدآمیز روبهرو کرده است.
* آیا مردم آمریکا از یک درگیری گسترده بعدی حمایت میکنند؟
در واقع پاسخ به این سوال تفسیر و روان کاوی ذهن خسته افکار عمومی آمریکا از چالش مداوم با جهانیان را بازگو میکند.
* آیا ایالات متحده همچنان احساس خطر میکند؟
احساس خطر و تحرک فعال دشمنان آزادی، در سیاست خارجی ایالات متحده جایگاه ویژهای دارد. به واقع از زمان ترومن جهتگیری سیاسی دولتمردان این کشور به سمت و سوی نظامیگری پررنگ در نوسان بوده است.
نظرسنجیها به عنوان کارآمدترین ابزار آگاهی از حمایت یا عدم حمایت افکار عمومی از جایگاه ویژهای برخوردار هستند.
نظام ریاستی در ایالات متحده همواره به این تمایل دامن زده که افکار عمومی حمایت بیچون و چرایی از حکومت و سیاستهایش در عرصه داخلی و بینالمللی داشته باشند.
ارتباط گسترده نهادهای افکار سنجی با مراکز علمی و مطالعاتی از سویی بر کیفیت این افکار سنجی میافزاید، به این معنی که در بررسی افکار عمومی یک سلسله اولویتهای مرتبط که در نهایت به نوعی خبرگیری یا جاسوسی پوشیده از مردم منتهی میشود، وجود دارند که حتی به رغم عدم تمایل شهروندان به اظهارنظر، قادر است برآوردی اولیه از واقعیت افکار و نیات مردم به دست دهد.
* شهروندان آمریکایی و برنامه اتمی ایران
حوادث یازده سپتامبر و شیوع تفکر صلیبیگرایی در آمریکا به این تردیدها دامن زده که مردم میباید در هراس دایم از یک اقدام آنی قرار داشته باشند.
این ترس که به سرعت از هیات حاکمه به مردم منتقل میشود با بهرهگیری از ترفندهای القایی تاکید میکند که در صورت غفلت یا عدم همراهی ممکن است یک حمله هستهای از جانب دشمنان آزادی بوقوع پیوندند!
بنابراین دولت به عنوان پاسبان مردم موظف است دشمنان را قبل از اینکه حیات امنیت را تهدید کنند غافلگیر کرده (اقدام پیشدستانه) و اجازه ندهد که حریم امنیت مورد هجوم قرار بگیرد.
تصور این که استراتژی فوق در قالب فیلم و بمباران خبری موسسات رسانهای منتقد، بر تصمیم، همراهی یا عدم همراهی مردم چه تاثیری میتواند داشته باشد بسیار حایز اهمیت است.
نهادهای موثر در افکار سنجی
1- گالوپ: به عنوان یک موسسه افکار سنجی معتبر و مستقل از دولت عمل میکند اما به واقع به نظر میرسد که در ارتباط مستقیم با سازمان اطلاعات مرکزی آمریکاست. این مرکز برآوردهای افکار سنجی خود را با استناد به دادههای معتبر ارزیابی و نتایج آن را به صورت کامل منتشر میکند.
2- شبکه خبریCNN : به عنوان مشخصترین نمونه شبکه خبری موفق، نقش موثری در افکار سنجی از مردم آمریکا دارد. درباره این شبکهها شائبه ارتباط با لابیهای موثر در تصمیمگیری بر سر زبانها جاری است. با این حال نتایج برآوردهای آن قبل از هر چیز وابسته به انگیزه گردانندگان است.
3- روزنامهها: رسانه مکتوب هم نقشی غیرقابل انکار در افکارسنجی از مردم دارد و به طور کلی روزنامههای نیویورک تایمز، واشنگتن پست، واشنگتن تایمز و یو اس ای تودی به طور مرتب در دسترس مخاطبان و در ارتباط موثر با آنها میباشند.
عوامل موثر بر تصمیم مردم آمریکا
1- ایدئولوژی: به طور کلی بیشتر کسانی که در آمریکا تحولات بینالمللی را دنبال میکند تحت تاثیر ایدئولوژیهای خاص مواضع خود را نسبت به برخی مسایل اعلام میکنند. مثلاً خیلی از جوانان آمریکایی اطلاعات اندکی درباره آن دارند.
اما گروه «مسیحیان متمایل به صهیونیزم» که ایده نبرد بزرگ قرن را با جدیت دنبال میکنند و تعداد آنها در ایالات متحده تقریباً به تعداد جمعیت کل ایران است برنامه هستهای ایران را با یک سری ذهنیتسازیهای خاص پیگیری میکنند.
این گروه معمولاً در افکارسنجی درباره ایران پیشقدم هستند. این افراد همه چیز را در فضای جنگ جستوجو میکنند. رادیو متعلق به پیروان این گروه هر لحظه زمان فرارسیدن لحظه موعود را نوید میدهد.
بنابراین تاثیر ایدئولوژی در اتخاذ تصمیم با ابراز نظر یا خطدهی به سیاستگذاران از این بعد حایز اهمیت است.
2- تجارت و اقتصاد: گروه تجار و صنعتگران که در زمره افراد موثر در تصمیمسازی به شمار میآیند بعضاً درباره ارتباط با کشورها از عقاید خاصی برخوردار هستند. در این طیف دو گروه نرم و خشن مطالبات خاص خود را بیان میکنند. در این مجموعه تعداد زیادی تا جزو صنعتگر یهودی وجود دارند که در هنگام مورد سوال واقع شدن تمام زوایای مورد نظر را مدنظر قرار میدهند. در این طیف کارخانهداران اسلحه و معاملهگران نفت هر یک بسته به منافع خاص خود روابط با ایران را مدنظر قرار میدهند.
اظهارنظر آماری در مورد ایران
شهروندان آمریکایی به طور مرتب درباره دستیابی ایران به فناوری هستهای در مطبوعات و رسانههای خبری میخوانند و میشنوند.
مرکز «روپر» مستقر در دانشگاه «کانکتیکات» برای ارزیابی عکسالعمل جامعه آمریکایی نسبت به ایران و برنامه هستهای این کشور، تعدادی از نظرسنجیهای تنظیم شده توسط سازمانهای گوناگون را مورد بررسی قرار داد.
لازم به تذکر است که این نظرسنجیها در طی ماههای اخیر که ایران به خاطر مذاکرات هستهای با سه کشور اروپایی و مکانی ثابت در صفحات جراید و مطبوعات و همچنین برنامههای خبری رادیو و تلویزیون است، انجام گرفت.
این امر در شرایطی صورت میگیرد که جهان همچنان تحت تاثیر دیپلماسی ایرانی فعال شده قرار دارد نظر سنجی که در جامعه آمریکا روشی مرسوم برای کسب اطلاع از میزان مقبولیت اقدام در آن سوی مرزهاست، امروزه به ابزاری در جهت پیشبرد سیاست خارجی کشورها مبدل گردیده است. آن چه که میخوانید خلاصهای از نتایج حاصله از نظرسنجیها میباشد:
بخش خبری شبکه ان-بی-سی و روزنامه وال استریت ژورنال این سوال را مطرح کردند: «آیا شما موافق یا مخالف عملیات نظامی علیه ایران و برنامه هستهای آن کشور میباشید؟» موافق 45 درصد، مخالف 41درصد، بستگی دارد 8 درصد، نامطمئن 6درصد.
همچنین سوالی مشابه با مشخص کردن «بمباران هدفهای نظامی» توسط بخش خبری شبکه ای-بی-سی و روزنامه واشنگتن پست مورد نظرسنجی قرار گرفت که نتایجی بسیار متفاوت در برداشت. موافق 30 درصد، مخالف 64 درصد، نامطمئن 6درصد.
یکی از صاحبنظران نظرسنجی عمومی گفت که یکی از دلایل چنین تفاوت چشمگیری بین دو نظرسنجی، با وجود شباهت سوال را میتوان در استفاده از واژه «بمباران» به جای واژههای نامشخص مانند «عملیات نظامی» توجیه کرد. او گفت: «بمباران کردن خیلی خشنتر و ترسناک تر از عملیات نظامی به گوش مینشیند.»
در نظرسنجی فوق همچنین سوال شد: «برای توقف برنامه هستهای ایران، آیا موافق و یا مخالف اشغال آن کشور توسط نیروهای آمریکایی و برکناری حکومت ایران میباشید؟» موافق 26 درصد، مخالف 69 درصد، نامطمئن 5 درصد.
با در نظر گرفتن افزایش تعداد شهروندان آمریکایی که عملیات نظامی آمریکا در عراق را اشتباه میدانند، انتظار میرود که اگر چنین نظرسنجی در حال حاضر اجرا شود، تعداد شما مخالفان به مراتب بیشتر باشد.
باز هم در نظرسنجی فوق، این سوال مطرح شد: «برای جلوگیری ایران از دستیابی به سلاحهای اتمی آیا موافق و یا مخالف ایجاد شرایط مطلوب برای کمک های مالی و توسعه روابط بازرگانی بین دو کشور میباشید؟» موافق 44 درصد، مخالف 53 درصد، نامطمئن 3درصد.
در نظرسنجی سازمان گالوپ برای شبکه سی-ان-ان و روزنامه یو-اس-ای تودی سوال شد: «تا چه حد به اطلاعات اعلام شده توسط سازمانهای اطلاعات و امنیت آمریکا در رابطه با عملیات هستهای کشورهایی مانند کره شمالی و ایران اطمینان دارید؟» اطمینان کامل 10درصد، اطمینان نسبی 37درصد، نه چندان 32درصد، اطمینان ندارم 20درصد، بدون عقیده 1درصد.
نظرسنجی ان-بی-سی و وال استیت ژورنال «احتمال خطر نظامی کشورهایی مانند سوریه و ایران را تا چه حد جدی میبینید؟» بسیار جدی و حاد 35درصد، جدی ولی در آینده 47درصد، بدون خطر 14درصد، نامطمئن 4درصد.
نظرسنجی ای-بی-سی و واشنگتن پست با سوالی مشابه فقط راجع به ایران «آیا ایران خطری جدی و واقعی است؟»
بله 39 درصد، خیر 58 درصد، نامطمئن 3درصد.