حجتالاسلام علی ذوعلم
21- کنارهگیری از مسئولیتهای اجتماعی و نپذیرفتن کارهای قضایی و اجرایی و شانه خالی کردن از خدمت به نظام و مردم در مواردی که لازم است.
امام راحل(ره) تصریح میکنند که «روحانیون و علماء و طلاب باید کارهای قضایی و اجرایی را برای خود یک امر مقدس و یک ارزش الهی بدانند... اگر امروز به نظام خدمت نکنیم و استقبال بیسابقه مردم از روحانیت را نادیده بگیریم، هرگز فرصت و شرایط بهتر از این را نخواهیم داشت.» ایشان نپذیرفتن منصبهای خالی امامت جمعه یا قضاوت را به بهانه درس و بحث برای کسی که قدرت و توان آن را دارد غیرموجه و موجب مؤاخذه الهی میدانند.
آنچه برشمرده شد، فهرست گونهای از آسیبها و تهدیدهایی بود که حضرت امام(ره) در پیام مهم خود مطرح کردهاند. برخی از این آسیبها، اختصاص به روحانیت و حوزهها ندارد و همه اقشار جامعه را خطاب قرار می دهد و برخی نیز آسیبهایی است که از فرهنگ غلط و برداشتهای ناصحیح بخشی از جامعه درباره نقش و رسالت حوزهها ناشی میشود؛ که البته حوزهها، روحانیان متعهد و امام جمعه و جماعت میتوانند نقشی بسیار موثر برای زدودن این برداشتها از ذهن جامعه ایفا کنند.
بخش قابل توجهی از این هشدارها و تذکرات، برای مراکز برنامهریزی و مدیریت حوزهها تکلیفساز و تعهدآفرین است. بازنگری و اصلاح نظام تربیتی و آموزشی حوزههای علمیه و بازکاوی و بررسی ریشههای فکری و فرهنگی برخی از این آسیبها برای مقابله و چارهاندیشی اساسی و ریشهای، کاری است که هنوز، چنانکه باید مورد توجه قرار نگرفته است. اصلا نگرش جامعه نسبت به حوزهها و زدودن سطحینگری و ظاهربینی در این باب و نیز تقویت پیوند منطقی و ارتباطات مفید و سازنده با اقشار گوناگون جامعه، به ویژه نخبگان دانشگاهی و جوانان دانشجو، کارهایی است که به تامل و تدبیر عالمان متعهد و حوزههای علمیه و نیز همکاری و همراهی دستگاهها و مراکز فرهنگی و هنری و نهادها و مراکز رسانهای نیاز دارد. در کنار همه این موارد، باید گفت: ضامن اصلی پیشگیری از این آسیبها و عامل موثر مقابله با آنها توسعه، تعمیق و تقویت خودسازی علمی، اجتماعی و اخلاقی حوزهها و روحانیت است.
نتیجه
پیام صادره از سوی امام خمینی(ره) در سوم اسفند 1367 که «خدمت حضرات روحانیون سراسر کشور و مراجع بزرگوار اسلام و مدرسین گرامی و طلاب عزیز حوزههای علمیه و ائمه محترم جمعه و جماعات دامت برکاتهم» صادر و ابلاغ شده است، حاوی نکات مهم، هشدارهای اساسی و تحلیلهای ظریفی است که نگاه امام راحل(ره) را نسبت به گذشته، امروز و فردای حوزههای علمیه و روحانیت، به اجمال و اختصار ترسیم مینماید. در این پیام، گرچه دفاع از عملکرد نظام جمهوری اسلامی ایران در دهه اول انقلاب و به ویژه تبیین حقانیت نظام و مسئولان آن در اتخاذ تدابیر و استراتژی مناسب در دوران دفاع مقدس، یکی از محورهای مهم آن است، ولی جایگاه علمی، تربیتی، اجتماعی و سیاسی روحانیت اصیل و آسیبها و چالشهای تهدیدکننده آن، رویکرد اصلی پیام را تشکیل میدهد. بنابراین بازخوانی این پیام هیجده صفحهای و بازکاوی نکات و ظرائف فراوان و دقیق آن، نه تنها برای مخاطبان مستقیم بلکه برای نخبگان و مسئولان جامعه و اقشار تاثیرگذار، امری لازم به نظر میرسد؛ به ویژه آن که گذشت شانزده سال از صدور این پیام و تحقق برخی پیشبینیهای امام راحل و درستی نگرش عمیق و آیندهنگرانه ایشان به مسائل مبتلا به جامعه، آگاهی و باور نسل امروز را درباره راه و نگاه امام خمینی(ره) مضاعف خواهد ساخت و مهم تر از همه مراجع بزرگوار، مدرسین گرامی، طلاب عزیز و همه سطوح و آحاد روحانیت اصیل را نسبت به رسالت خطیری که در مواجهه با چالشها و پیشگیری آسیبها و یا در راستای علاج و چارهاندیشی برای آسیبهای تحقق یافته بر عهده دارند، حساس و انگیزهمند خواهند ساخت. گرچه چارهاندیشی برای برخی از این چالشها و آسیبها، مشکل و پیچیده است، اما مسلماً هیچ مساله مهمی با فراموش کردن آن، حل نخواهد شد بنابراین تامل در این پیام و حضور ذهنی یافتن نسبت به آن در فضای فکری و فرهنگی روحانیت و حوزهها، گام نخست و حداقلی است که یادآوری و تاکید بر آن به هر مناسبتی ضروری است؛ «و ذکر فان الذکری تنفع المومنین.»