گروه سیاسی، حسین رضوی: «امیر محبیان» تحلیلگر اصولگرا هفته گذشته پیشبینی کرد که انتخابات آینده مجلس خبرگان «سه قطبی» خواهد بود. وی قطبهای این انتخابات را دو جناح اصلاحطلب و محافظهکار در کنار فهرستی تحت مدیریت «محمدتقی مصباح یزدی» معرفی کرد. این در حالی است که به نظر میرسد در این سه قطبی، دو چهره شاخص سالهای اخیر محوریت یافتهاند، به گونهای که میتوان پیشبینی کرد انتخابات آینده خبرگان یک دو قطبی میان دو قرائت روشن و متمایز از اسلام باشد.
این دو قطبی را دو تن نمایندگی خواهند کرد: «محمدتقی مصباح یزدی» و «سیدمحمد خاتمی». نمایههای شکلگیری این دو قطبی از هفته گذشته آشکار شده است. انتشار اظهارات مصباح یزدی در همایش «هماهنگی نیروهای انقلاب در انتخابات خبرگان» در مشهد که انتقاد وی از طیف سنتی جناح رست را نشان میداد از یک سو و سپرده شدن مسئولیت انتخابات کاندیداهای خبرگان در مجمع روحانیون مبارز به خاتمی از سوی دیگر، مهمترین این نشانهها بود. در پی این رخداد، تحلیلها و واکنشهایی در میان جریانات سیاسی شکل گرفته که تاییدکننده تحلیلی است که مشکل اصلی دو جناح در انتخابات آینده خبرگان را پیشبینی میکند.
بنابر این تحلیل مشکل اصلی محافظهکاران انتخاب میان دو بلوک جدا شده این جناح است، طیف میانه به رهبری هاشمی رفسنجانی و طیف رادیکال با مدیریت مصباح یزدی. دو بلوکی که حتی خوشبینترین فعالان جناح اصولگرا نمیتوانند همگرایی و همکاری آن در انتخابات آینده را پیشبینی کنند. به ویژه آنکه اجلاس اخیر خبرگان رهبری و نیز اجلاس سالانه ائمه جمعه هم به نوعی صحنه تقابل این دو طیف بود، همچنان که در دوره انتخابات ریاست جمهوری نیز چنین فضایی میان دو طرف شکل گرفت.
شاید از همین رو باشد که در حالی که سخنگوی جامعه روحانیت مبارز از حرکت مصباح یزدی در چارچوب این جامعه و نیز جامعه مدرسین خبر میدهد، «علی ثقفی» از نزدیکان مصباح این مسئله را تایید نمیکند. ثقفی که مدیریت موسسهای با عنوان «مرکز تحقیقات اسوه» را به عهده دارد، دیروز در پاسخ به این سئوال ایسنا که «عدهای معتقدند در انتخابات خبرگان سه گروه عمده یعنی اتحاد جامعه روحانیت مبارز و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، مجمع روحانیون مبارز و گروه سومی زیر نظر آیتالله مصباح یزدی فعالیت خواهند کرد»، اظهار داشت: «در شرایط فعلی صفبندیها خیلی مشخص و معلوم نیست که چگونه شکل میگیرد تا این که بگوییم گروه جدیدی در این راستا شکل میگیرد یا نه؟ باید منتظر شد و دید.»
وی در مورد جریان سوم گفت: «در مورد جریان سوم که میگویند زیر نظر آیتالله مصابحیزدی شکل میگیرد، این تصویر ناشی از نوعی تصورات جریانهای سیاسی است که انگیزههای آنها معلوم نیست. حضرت آیتالله مصباح در این زمینه بیشتر کارشان روشنگری است؛ چنانکه در گذشته نیز این چنین بوده است. تاکنون چیزی که نشان دهد بناست خط جدید و یا جریان جدیدی در انتخابات خبرگان ایجاد شود، مشاهده نشده است.»
وی با اشاره به همایشی که چندی پیش در مشهد برگزار شد و آیتالله مصباح یزدی در آنجا در مورد انتخابات خبرگان سخنرانی کرد، گفت: «این همایش رویکردی عملی و روشنگرانه نسبت به اهمیت خبرگان داشته است و کسانی که در محتوای این مباحث حضور داشتند این صحبت را تایید میکنند؛ اما مطبوعات و رسانهها با توجه به این که حساسیتهای سیاسی خود را دنبال میکنند، تصورات خاصی از این همایش داشتند.»
ثقفی در ادامه گفت: «در مورد مبحث آیتالله مصباح یزدی میتوان حدس زد که چه انگیزههایی پشت بعضی از این تحلیلها و گمانهزنیها وجود دارد. شاید این تحلیلها و گمانهزنیها به قصد حساس کردن جریانهایی در حوزه و دور و نزدیک کردن افرادی نسبت به هم از طریق ایجاد حساسیتهایی نسبت به جریان سوم در انتخابات مجلس خبرگان باشد.» این در حالی است که محسن غرویان از شاگردان مصباح یزدی نیز موضع ثقفی را تایید نمیکند.
وی به ایسنا گفت: «افق فکری آیتالله مصباح یزدی جامعه مدرسین و روحانیت مبارز تهران یکی است و اظهار این مطلب که گروهی به مدیریت مصباح یزدی در انتخابات خبرگان شرکت میکند، درست نیست.» این عضو موسسه آموزشی امام خمینی(ره) در قم افزود: آغاز دوره چهارم خبرگان از سال آینده باعث شده که این انتخابات از اهمیت خاصی برخوردار شود. ترکیب جدید خبرگان میتواند تاثیر مهمی در سرنوشت کشور داشته باشد. در این انتخابات هم باید کل اعضا از نو انتخاب شوند و ممکن است کل ترکیب خبرگان تغییر کند.
غرویان در ارتباط با اظهارنظرهایی مبنی بر اینکه در انتخابات خبرگان شاهد رقابت سه گروه با محوریت اتحاد جامعه مدرسین و جامعه روحانیت مبارز، مجمع روحانیون مبارز و سومین گروه تحت مدیریت آیتالله مصباح یزدی هستیم، گفت: «من این گروه سوم را قبول ندارم، چون خود آیتالله مصباح و تعدادی از شاگردانشان عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم محسوب میشوند. آیتالله مصباح و شاگردانشان در عرض جامعه روحانیت و جامعه مدرسین حرکت نمیکنند، اینها شایعهسازی است.»
غلامرضا مصباحی مقدم هم شکلگیری قطبی مجزا توسط مصباح یزدی در انتخابات آینده خبرگان را رد میکند. وی با اعتقاد بر اینکه مصباح یزدی گرایشی جدا از جامعه روحانیت مبارز و جامعه مدرسین و محققین حوزه علمیه قم نیست»، به عضویت مصباح در جامعه مدرسین اشاره کرد و افزود: «فعالیت وی در چارچوب جامعه روحانیت و مدرسین در انتخابات آتی پیگیری میشود و فعالیت و گروه مستقلی برای شرکت در انتخابات آتی ندارد.» وی طیف مقابل ائتلاف تشکل متبوعش با جامعه مدرسین و محققین حوزه علمیه قم را «مجمع روحانیون مبارز و مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم» خواند.
مصباحی مقدم همچنین در واکنش به اظهاراتی که قائل به اهمیت این دوره از انتخابات خبرگان نسبت به دورههای گذشته هستند، اظهار داشت: من چنین تصوری ندارم. انتخابات خبرگان انتخابات مهمی است که در دفعات پیشین نیز از همین درجه اهمیت برخوردار بوده و گروههایی که الان به دنبال فراهمآوری مقدمات انتخابات خبرگان هستند در دورههای گذشته نیز چنین فعالیتی داشتهاند. سخنگوی جامعه روحانیت مبارز تهران در پاسخ به اینکه چه کسانی از سوی این تشکل برای انتخابات خبرگان کاندیدا خواهند شد، گفت: تا کنون در جلسات شورای مرکزی جامعه روحانیت بحثی در خصوص کاندیداتوری افراد صورت نگرفته و تنها در خصوص معیارها و ملاکهای کاندیداها به برسی پرداختهایم.»
حرکت با چراغ خاموش
اما «حمیدرضا ترقی» عضو ارشد حزب موتلفه تصویر مشخص تری از برنامه اصولگرایان در انتخابات آینده خبرگان ارائه میکند. برنامهای که او اعلام کرده «حرکت با چراغ خاموش» است. حرکتی که مستلزم شروع نشدن زودهنگام بحثهای انتخابات خبرگان در سطح محافل سیاسی و رسانههای گروهی است.
ترقی در مصاحبهای که با سایت ایرانیوز انجام داده در این باره گفت: به دلیل این که اولا وضعیت قانون انتخابات هنوز روشن نیست و ممکن است زمان برگزاری انتخابات. در صورت تصویب قانون تجمیع انتخابات تغیر کند ترجیح می دهیم تا با سیاست چراغ خاموش حرکت کرده و از بیان شفاف و روشن سیاستها فعلاً پرهیز کنیم. سیاست اصولگرایان فعلاً رصد کردن فعالیتهای جناحهای مختلف و اهداف آنان است.»
وی تصریح کرد: «اصولگرایان فعلاً هیچ بحثی ندارند به دلیل این که قرار نیست سیاستهای خود را مشخص کنند.»
وی در خصوص طیف جدیدی که با هدایت مصباح یزدی فعالیت میکنند اظهار داشت: طیف آیتالله مصباح و مجموعه نیروهای وی به دنبال جوانسازی مجلس خبرگان هستند، اما گروه اصلاحطلب به دنبال این است که مجلس را به سمت تخصصیشدن سوق دهد و به جای ترکیب بهترین فقها از این پس ترکیب متخصصان یا همان مجلس متخصصان را به جای خبرگان شکل دهد.
ترقی در عین حال هشدار داد: گروهی هم به دنبال این هستند که با نفوذ عناصر مخالف با ساختار فعلی به دنبال این هستند که با نفوذ عناصر مخالف با ساختار فعلی قدرت در مجلس خبرگان به سمت کاهش اختیارات ولی فقیه یا محدود کردن این اختیارات حرکت کنند. به گفته وی آنها کسانی هستند که از شورای نگهبان به عنوان مانعی در جهت تلاشهای خود یاد میکنند و سعی دارند بررسی صلاحیت کاندیدای خبرگان را به سمت مراجع و فقهای قم منتقل کنند تا از این طریق امکان نفوذ خود را در خبرگان و دستگاه حکومتی بیشتر کنند.»
اصلاحطلبان و مشکل رد صلاحیت
اما گروهی که به گفته ترقی «شورای نگهبان را مانع تلاشهای خود میبینند» عملاً در اردوگاه اصلاحطلبان جای می گیرند. اصلاحطلبان که در سه انتخابات شوراها، مجلس هفتم و ریاست جمهوری نهم به انحای مختلف دچار تفرقه (اعم از تاکتیکی یا استراتژیک) بودهاند، در انتخابات خبرگان با چنین مشکلی مواجه نیستند. اما نگران از آن هستند که همچون انتخابات پیشین خبرگان، چهرههای شاخص این طیف رد صلاحیت شوند.
در انتخابات دوره دوم خبرگان، نه تنها خواست اصلاحطلبان برای حضور چهرههای غیرروحانی و رجالی غیرفقها در انتخابات برآورده نشد، بلکه روحانیونی چون عبدالله نوری و محمد موسوی خوئینیها رد صلاحیت شدند تا عملا گروههای عمده اصلاحطلب در عرصه انتخابات خبرگان شرکت نکنند. این وضعیت با توجه به موقعیت ضعیف اصلاحطلبان در ساختار کنونی قدرت، به احتمال بالا تکرار میشود و به همین خاطر جریانهای مختلف اصلاحطلب به دنبال راهکاری هستند تا بتوانند با کسب درصدی از کرسیهای خبرگان مانع از تسلط کامل محافظهکاران و به ویژه طیف مصباح یزدی در انتخابات آینده شوند.
نقش ویژه خاتمی
در این زمینه عملا مسئولیت انتخاباتی اصلاحطلبان به مجمع روحانیون مبارزه سپرده شده تا با توجه به ابزارهای اندکی که اصلاحطلبان در اختیار دارند، بیشترین ظرفیتسازی برای کسب کرسیها از سوی این جناح صورت گیرد. در این جهت مجمع روحانیون مبارز هم تهیه برنامه انتخاباتی خود را به سید محمد خاتمی واگذار کرده است. خاتمی که در هفتههای اخیر به چهرهای فعل در عرصه سیاسی تبدیل شده و با احزاب و گروههی مختلف عضو جبهه اصلاحات دیدار میکند، با پذیرش این مسئولیت عملاً طراح و لیدر سیاسی اصلاحطلبان در انتخابات خبرگان شده است.
در این زمینه محمد موسوی بجنوردی عضو شورای مرکزی مجمع روحانیون مبارز طی سخنانی در ایرنا توضیح داده است: خاتمی تا سه هفته آینده این برنامه جامع را به شورای عالی مجمع میآورد تا درباره آن تصمیمگیری شود. مقرر شده در این برنامه مشخص شود که آیا تنها مجتهدان می توانند نامزد انتخابات خبرگان شوند یا متخصصان سایر رشتهها هم میتوانند حضور یابند. به گفته وی خاتمی این برنامه را با مشورت نخبگان جامعه تهیه خواهد کرد.
اتحاد حول محور اندیشههای امام
موسوی بجنوردی همچنین با مهم خواندن مجلس خبرگان رهبری در نظام جمهوری اسلامی یادآور شد: «به علت جایگاه والای رهبری در نظام ما خبرگان از اهمیت فوقالعادهای برخوردار است و باید کسانی برگزیده شوند که بتوانند از عهده مسئولیتشان برآیند.» به گفته وی تقویت خبرگان رهبری، تقویت رهبری است و بایستی افرادی در انتخابات حضور یابند که دارای صلاحیت باشند.» به گزارش ایرنا وی با رد طرح مسئله جوانی و پیری درباره نامزدهای انتخابات خبرگان افزود: نامزدهای این انتخابات باید مجتهد باشند و لازمه اجتهاد نیز گذران عمر و سالها تلاش است.
وی افزود: در این انتخابات باید به دنبال شایستهسالاری و انتخاب افراد واجد شرایط باشیم. موسوی بجنوردی با بیان اینکه افرادی که امام را صددرصد قبول ندارند نمیتوانند نامزد خبرگان رهبری شوند، یادآور شد: اندیشه امام همان انقلاب است و کسانی که با تمام وجود امام را قبول ندارند صلاحیت نامزدی در انتخابات را ندارند. عضو برجسته مجمع روحانیون مبارز با بیان اینکه استراتژی اصلاحطلبان در انتخابات خبرگان باید اتحاد یکدلی باشد، افزود: اصلاحطلبان و جریان دوم خرداد اعم از مجمع، اعتماد ملی، مشارکت و مجاهدین انقلاب باید در خبرگان وحدت نظر داشته باشند. همه این جریانات جزء خط امام بوده و باید حول محور اندیشههای تابناک امام متحد باشند.
«عبدالواحد موسوی لاری» عضو دیگری شورای مرکزی مجمع روحانیون مبارز هم که در دولت خاتمی مسئولیت وزارت کشور را بر عهده داشت مسئله اصلی در انتخابات آینده را چگونگی برخورد با صلاحیت داوطلبان دانست. وی در پیشبینی وضعیت انتخابات آتی مجلس خبرگان اظهار داشت: «این امر بسته به این است که چگونه با حضور کاندیداها برخورد میشود؛ چرا که در گذشته به ویژه در یکی دو دوره گذشته شاهد این واقعیت بودیم که برای کاندیداهای خبرگان فیلترهایی گذاشته بودند.»
موسوی لاری در گفتوگو با ایسنا ادامه داد: «در دورههای قبل در برخی استانها تنها به عدد نمایندگان مورد نیاز کاندیدا وجود داشت، یعنی اگر استان یک نفر لازم داشت یک کاندیدا بیشتر در عرصه نبود؛ لذا اگر در این دوره با همان سبک و سیاق عمل شود، تکلیف انتخابات از هم اکنون روشن است و بسیار بعید است که بحث جریانهای اول، دوم و سوم دیگر جای داشته باشد اما اگر در نحوه رسیدگی به صلاحیتها بازتر عمل شود و میدان حقیقتاً رقابتی باشد باید گفت که هم مشارکت بالا میرود و هم احتمال اینکه ترکیب مجلس خبرگان تغییر کند، وجود خواهد داشت.»