هرمز برادران
اژدهاى زرد در خیزشى دیگر به سوى ابرقدرت شدن طرحهاى اقتصادى نوین و برنامه بودجه دفاعى فزایندهاى براى افزایش نفوذ خود در سطح جهانى ارائه کرده است. نخبگان نظام کمونیسم چین این بار با نگاه به فراسوى مرزها در کنگره ملى خلق راهبردهاى کلان اقتصادى و نظامى هزاره سوم را ترسیم کردهاند. هوجین تائو رئیسجمهور چین در این کنگره که از چهارشنبه آغاز شده و دو هفته به طول مىانجامد اظهار داشت: «براى شکوفا کردن چین باید توسعه اقتصادى را با توسعه دفاعى متوازن کنیم و همچنان که در پى مدرنسازى هستیم باید ارتش را هم قوى کنیم.» این جوهر تفکر هوجین تائو است و چین براى «انجام کامل مأموریت تاریخى خود در قرن جدید»، باید تقویت توان دفاعى را هدف اصلى ارتش قرار دهد و سازمان ارتش باید توان مقابله با تهدیدهاى احتمالى را داشته باشد. برپایه این تصمیم، چین بودجه دفاعى خود را با ۴/۱۹ درصد افزایش به ۸/۴۱۷ میلیارد یوان (8/58 میلیارد دلار) رسانده و در اندیشه بالابردن ظرفیتهاى تکنولوژیک ارتش و نیز بهبود وضعیت معیشتى ۳/۲ میلیون نیروى نظامى است.
ارتش آزادیبخش چین (PLA) در ۵ سال گذشته بودجههاى کلانى را صرف مدرنسازى تجهیزات خویش و مهارتهاى نظامیان کرده و به موازات آن قابلیتهایش را در عرصه سایبر و فعالیتهاى نظامى فراجوى ارتقا بخشید. سال گذشته کین گانگ سخنگوى دولت چین خبر داد که پکن تصمیم گرفته تا سال ۲۰۱۰ نخستین ناو هواپیمابر ارتش کمونیست را وارد بازار رقابت کرده و دامنه عملیاتهاى نیروهاى دفاعى را در دریاى جنوب چین گسترش دهد. اما اهداف این راهبرد نوین نظامى چیست؟ در این باره مقامات نظامى و سیاسى دغدغه اصلى را حفظ حاکمیت و تمامیت ارضى میخوانند و تأکید مىکنند که ارتش با افزایش توانمندىهاى نظامى خود را برابر تحرک گروههاى جدایىطلب داخلى و مقابله کوتاهمدت در مرزها با دشمنانى که از فناورىهاى نظامى قدرتمندى برخوردار هستند آماده مىکند.
از طرفى چینىها افزایش دو رقمى بودجه دفاعى نسبت به بودجه دفاعى سال ۲۰۰۷ را روندى طبیعى مىدانند که در دو دهه اخیر جزئى از فرآیند نوسازى ارتش براى رفع ضعفهاى دفاعى است. هزینههاى نظامى چین در دهه ۱۹۹۰ افت فاحشى داشت اما به تدریج فزونى یافت. از جمله عوامل این جهش نیاز به آموزش سربازان، تأمین سوخت تجهیزات جدید و نوسازى ارکان متعدد دفاعى اعلام شده است. با این حال کارشناسان معتقدند که عوامل بیرونى مانند تغییرات ژئوپولتیکى و تحرکات نظامى حریفان بینالمللى چین نیز بر آن تأثیر داشته است. به طور مشخص سرمایهگذارى گسترده طرفهاى غربى چین را بر آن داشت تا فناورى اطلاعات و حضور نیرومند در عرصه سایبر و ساخت ماهوارههاى جاسوسى را در دستور کار قرار دهد.
چه کسانى از نظامى شدن قدرت چین نگرانند؟
پیش از این رشد فزاینده قدرت اقتصادى چین، جهان غرب را دچار تشویش کرده بود اما از سال گذشته این نگرانى و اضطراب عمدتاً متوجه جنبه نظامى قدرت چین شده است. اوج این نگرانى در گزارش سالانه کنگره نمایان شده است. در این گزارش از توان نظامى چین بویژه افزایش قابلیتهاى آن در زمینه آزمایش تسلیحات ضدماهوارهاى و نفوذ هکرهاى چینى به شبکههاى رایانهاى غرب ابراز شده است. این گزارش مدعى شده که ارتش آزادیبخش چین درباره بودجه و توانمندىهاى نظامى خود شفاف عمل نمىکند. دیوید سیدنى دستیار وزیر دفاع آمریکا در امور شرق آسیا گفته است: هنوز در بسیارى موارد سوءتفاهمهایى وجود دارد و در بسیارى حوزهها، اطلاعاتى درباره توانایىهاى دفاعى چین در دست نداریم و مهم است که ما درک روشنى از آنها داشته باشیم.
ژاپن نیز که در یک سال اخیر میل خود را به داشتن یک ارتش قوى ابراز کرده و بلندپروازىهاى دفاعى خود را نمایان ساخته است، از افزایش بودجه دفاعى چین ابراز نگرانى کرده و خواستار روشنگرى پکن در این زمینه شده است. اما آنچه به صدور گزارش کنگره و صفآرایى شرکاى آمریکا در برابر پکن منجر شد، این مسئله بود که چین مبادا سودهاى کلان اقتصادى خود را به سمت توسعه ارتش سوق دهد. لذا آنها مدعى هستند رقمى که ارتش چین براى افزایش توان دفاعىاش در نظر گرفته فراتر از تصور است. پنتاگون مدعى است با وجودى که چین اعلام کرده در سال ۲۰۰۷ حدود ۴۴ میلیارد دلار در بخش نظامى هزینه کرده اما رقم واقعى آن احتمالاً ۹۷ تا ۱۳۹ میلیارد دلار است. البته پکن براى این گزارش وجاهتى قائل نیست زیرا معتقد است حتى اگر برآوردهاى پنتاگون واقعیت داشته باشد، بودجه دفاعى چین با بودجه دفاعى آمریکا در سال مالى ۲۰۰۸، فاصله بسیار زیادى دارد. جورج بوش رئیسجمهور آمریکا براى سال مالى ۲۰۰۸ حدود ۵۱۵ میلیارد دلار بودجه نظامى درخواست کرده که البته هزینههاى جنگ افغانستان و عراق در این پرونده لحاظ نشده است. طبق آمار و ارقام اخیر، آمریکا ۴ درصد از تولید ناخالص داخلى خود را صرف هزینههاى نظامى مىکند. اما این رقم براى چین حدود ۴/۱ درصد تولید ناخالص داخلى است. در اروپا، بریتانیا ۷/۶۴ میلیارد دلار براى هزینههاى نظامى در سال آینده مالى کنار گذاشته و این رقم ۵/۲ درصد از تولید ناخالص داخلى بریتانیایىها را تشکیل مىدهد. آمار رسمى پکن، بودجه نظامى چین را تقریباً هم طراز فرانسه نشان مىدهد.
روش تازه براى عقب راندن حریف
به باور ناظران واشنگتن از زمان آزمایش موفق موشکى چین در فضا این روش را براى مبارزه با حریف رو به رشد خویش اتخاذ کرد. سیاستگذاران پنتاگون به این باور رسیدهاند که فقط از مسیر بسیج افکار عمومى و شوراندن همسایگان چین است که مىتوانند حرکت ماشین پرسرعت ارتش این کشور را کند کنند.
آمریکا مصمم است که جایگاه خود را به عنوان بازیگر مهم در منطقه پاسیفیک حفظ کند. از این منظر، بیدارى غول زرد براى حضور منطقهاى ایالات متحده یک چالش جدى است. در حال حاضر آمریکا از طریق ۳ کانون مهم ژاپن، کره جنوبى و تایوان و به نوعى هند سعى در تأثیرگذارى بر معادلات شرق و جنوب شرق آسیا دارد. در قضیه اخیر یعنى ماجراى اصلاح دکترین نظامى چین نیز بر حمایت این سه شریک حساب باز کرده است.
با این اوصاف شواهد حاکى از آن است که آرایش توازن نظامى در شرق آسیا به تدریج در حال دگرگون شدن به ضرر آمریکا است.
سیال بودن فضاى نظامى در منطقه و پویایى دفاعى سایر کشورها دو عاملى است که برخى قدرتهاى نزدیک چین مانند روسیه، ژاپن و هند را نیز تشویق به بازنگرى در دکترینهاى نظامى خود کرده است. چینىها تا به امروز سرمایهگذارىهاى گستردهاى در نسلهاى جدید موشکهاى هستهاى که قابلیت رسیدن تا آمریکا و سایر قدرتهاى منطقهاى را دارد، داشتهاند. دستیابى و سرمایهگذارى در تولید یا خرید موشکهاى بالستیک کوتاهبرد و میانبرد؛ زیردریایىهاى پیشرفته براى شلیک موشکهاى بالستیک، جنگندههاى چند مأموریتى F10، سیستمهاى مدرن و متحرک دفاع هوایى از جمله دستاوردهاى دیگر چین است. از جمله عوامل سیاسى که در تصمیم پکن مؤثر است، جلوگیرى از اعلام استقلال تایوان و مقابله با دخالت آمریکا در اوضاع این جزیره است. چینىها بارها علیه اعلام استقلال تایوان و رأى مثبت تایوانىها در رفراندوم ماه جارى براى پیوستن به سازمان ملل هشدار دادهاند. حتى از طرح حمله نظامى براى حفظ «چین واحد» خبر دادهاند.
پروژههاى کلیدى ارتش چین
چین موشکهاى بالستیک قاره پیماى-31 DF و A 31 ـ DF را در ساحل خود و به سوى تایوان مستقر کرده است که قابلیتهاى پکن در حملات راهبردى را به شدت بالا مىبرد.
براساس گزارش پنتاگون، چین حدود هزار موشک به سوى تایوان نشانه رفته که سالیانه ۱۰۰ فروند به آنها اضافه مىشود.
ارتش چین هم اکنون به سرعت در حال نوسازى سیستم موشکهاى بالستیک در همه سطوح است و بزودى قابلیت دستیابى به نوع متفاوتى از موشکهاى بالستیک با برد یک هزار مایل کسب مىکند. اما آنچه که بیش از هر عاملى، پنتاگون را به تشویش انداخته قابلیت شگفتانگیز چین در فضاى سایبر و قدرت رخنه آن در شبکههاى کامپیوترى مراکز مهم سیاسى و دفاعى غرب است. آمریکا، آلمان و انگلیس تاکنون مواردى از نفوذ هکرهاى چینى به سیستمهاى رایانهاى خود را گزارش کردهاند تا جایى که مقامات بلندپایه آنها در دیدار با چینىها نسبت به این مسئله ابراز نگرانى کردهاند. چین در عرصه فرستادن ماهواره به فضا و انهدام آنها در جو نیز به قابلیتهاى نوینى دست یافته است. گفته مىشود این کشور برنامه تازهاى براى استقرار ۳۵ ماهواره در مدار زمین دارد. در صورت اجراى این طرح آنها قادر مىشوند فناورى فضایى کشورهاى دشمن را در صورت بروز جنگ به راحتى منهدم کنند. پکن در ژانویه ۲۰۰۷ یک ماهواره هواشناسى خود را که فعالیت آن به پایان رسیده بود با شلیک موشک در جو منهدم کرد. به عقیده تحلیلگران این اقدام عمدتاً با هدف نمایش توان دفاعى و هجومى چین انجام شد. به رغم تنشهایى که امروز در روابط چین و آمریکا حول بودجه دفاعى ارتش آزادیبخش، به وجود آمده همواره دیدارهایى میان مقامات بلندپایه دفاعى دو کشور صورت مىگیرد. دیدار از کشتىهاى نظامى و تبادل افسران و مراوده میان نهادهاى آموزش نظامى دو کشور از جمله دیگر عوامل تقویت این روابط است. دو کشور در ادامه راهبردهاى تقویت روابط دفاعى اخیراً با ایجاد یک خط تلفن ویژه میان نهادهاى نظامى یکدیگر موافقت کردند. رهبران سیاسى آمریکا و چین از اواخر دهه ۱۹۹۰ از طریق یک خط تلفن ویژه مشابه توانستهاند روابط مستقیمى برقرار کنند. با این وجود اغلب کارشناسان خاور دور معتقدند توسعه نظامى چین به راحتى براى آمریکا قابل مهار نخواهد بود. از جمله عواملى که این صاحبنظران براى ناکامى تقابل آمریکا با ارتش چین ذکر مىکنند، تحولات شرق و جنوب شرق آسیا نظیر برنامه هستهاى کره شمالى، تداوم اختلافات تاریخى، مرزى و سیاسى چین با همسایگانش و مهمتر از همه، سرمایهگذارىهاى نظامى گسترده آمریکا در نقاط جهان بویژه منطقه خاور دور است. حمایت نظامى آمریکا از برخى کشورهاى منطقه اصلىترین دغدغه چین در نمایش توان نظامىاش است. واشنگتن به خوبى به این واقعیت آگاهى یافته که ظرفیتهاى نظامى چین تا زمانى که پایگاهها و ناوگانهاى نظامى پنتاگون در امتداد مرزهاى چین برقرار است همچنان توسعه خواهد یافت.
نمایهاى از ظرفیتهاى نظامى ارتش چین
ارتش: ۸ هزار تانک، ۴ هزار وسیله نقلیه زرهى
نیروى دریایى: ۷۵ کشتى نظامى از جمله ۱۱ ناوشکن، ۵۵ زیردریایى، ۵۰ تا ۶۰ کشتى گشتزنى ساحلى
نیروى هوایى: ۲۳۰۰ جنگنده، ۴۵۰ هواپیماى ترابرى، ۹۰ تا ۱۰۰ جنگنده مأموریتهاى ویژه
موشکها: ۱۰۰ موشک بالستیک میان برد و دوربرد، ۱۶ تا ۲۴ موشک بالستیک قارهپیما
توان هستهاى: ۴۰۰ کلاهک هستهاى شامل ۲۵۰ کلاهک راهبردى و ۱۵۰ کلاهک تاکتیکى