احسان مهرابی
اصلاحطلبان به سمت انتخابات مجلس هشتم حرکت میکنند با ترسی که همیشه پشتسرشان است. این ترس با برخی سخنان مضاعف میشود و با برخی گفتوگوها فروکش میکند اما همیشه آنان را تا روز آخر میآزارد.
سخنان آیتالله جنتی دبیر شورای نگهبان درباره احراز صلاحیتها و اینکه اصل بر برائت نیست باعث شده است تا کاندیداهای انتخابات مجلس هشتم بار دیگر نگران نحوه بررسی صلاحیتها باشند.
نمایندگان فعلی مجلس هر کدام از زاویه نگاه خود به این موضع نگاه میکنند. برخی از نمایندگان اصلاحطلب مجلس این سخنان را زمینهسازی برای ردصلاحیتهای گسترده در انتخابات مجلس هشتم میدانند. ردصلاحیتهایی که میتواند شامل برخی از نمایندگان فعلی مجلس نیز باشد، چه یکی از نمایندگان اصولگرای مجلس هفتم میگوید: در مجلس هفتم برخی از نمایندگان عملکردی نشان دادهاند و شرایطی ایجاد کردهاند که به صورت قاطع و بیبرو برگرد باید ردصلاحیت شوند و من اسامی نمایندگانی که باید ردصلاحیت شوند را در اختیار دارم. سخنان دبیر شورای نگهبان تایید صلاحیتهای انتخابات گذشته و وضعیت ردصلاحیتشدگان قبلی در این انتخابات را نیز زیر سوال برد.
واکنش نمایندگان اصلاحطلب: زمینهسازی برای ردصلاحیتها
ناصر نصیری نماینده گرمی در مورد سخنان دبیر شورای نگهبان با اشاره به روشن بودن قانون در این زمینه میگوید: اینکه هیات نظارت و شورای نگهبان استعلامها و مراجع چهارگانه را نادیده بگیرند و شرایط جدیدی را مطرح کنند، این هم خلاف قانون است و هم خلاف عرف. وی با بیان اینکه اعضای هیاتهای نظارت با جهتگیری خاصی تعیین میشوند، میگوید: این افراد به هیچوجه نمیتوانند نمایندگان واقعی مردم برای نظارت بر انتخابات باشند. عضو فراکسیون اقلیت مجلس به نگرانیهای موجود در این زمینه اشاره میکند و میگوید: ما نه تنها دلگرم به نظارت درست از طرف اعضای نظارت نیستیم بلکه دغدغههایی را نیز درباره نحوه رفتار آنان با رای مردم داریم.
ولیالله شجاع پوریان دیگر عضو فراکسیون اقلیت مجلس شورای اسلامی نیز با بیان اینکه سیره عملی تا پیش از رحلت امام(ره) اصل بر صلاحیت بوده است، میگوید: محکمترین قانون در این زمینه نیز مصوبه مجمع تشخیص مصلحت نظام است که در مجلس پنجم تصویب شده اما متاسفانه در سالهای اخیر براساس گزارشهای محلی که متاثر از اختلافنظرهای قومی و محلی و سیاسی و براساس حب و بغض تنظیم میشود اقدام به ردصلاحیت میکنند. وی تصریح میکند: بحث اخیر نیز زمینهسازی برای ردصلاحیتها است.
داریوش قنبری نماینده ایلام و عضو فراکسیون اقلیت مجلس شورای اسلامی نیز در این باره میگوید: متاسفانه برخلاف قانون اساسی که اصل بر صلاحیت افراد گذاشته شده است در سالهای اخیر شاهد برخی برخوردهای سلیقهای بودهایم که این اعمال سلیقه از یک طرف حق و حقوق افراد را تضییع و از سوی دیگر جامعه را از داشتن نمایندگان توانا محروم میکند. محمود محمدی عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی و عضو فراکسیون مستقل مجلس نیز در این باره میگوید: من از طفولیت که پای منبر علما نشسته بودم شنیدهام که اصل بر برائت بوده است.
واکنش اصولگرایان: ملاک وضعیت حال افراد است
اصولگرایان مجلس نیز نظرات متفاوتی درباره سخنان دبیر شورای نگهبان دارند. برخی از آنان اصل را بر برائت میدانند و برخی به دفاع از سخنان دبیر شورای نگهبان میپردازند. مدافعان سخنان دبیر شورای نگهبان البته احتمال اعمال سلیقه و یا خطا در احراز صلاحیتها را رد نمیکنند و از سوی دیگر معتقدند باید در این باره به عدالت شورای نگهبان امیدوار بود. برخی از آنان نیز درباره رد صلاحیت افرادی که در انتخابات گذشته رد صلاحیت شدهاند سخنان امام خمینی را بیان میکنند و ملاک را وضعیت حال افراد میدانند.
حسن کامران نماینده مردم اصفهان در مجلس گفت: این مساله که گفته میشود کسانی که قبلاً ردصلاحیت شدهاند دوباره نمیتوانند کاندیدا شوند صحیح نیست و باید در مورد هر فردی براساس وضع فعلی او قضاوت کرد. نماینده مردم اصفهان همچنین در مورد امکان تایید صلاحیت شدن کسانی که در دورههای قبل ردصلاحیت شدهاند نیز گفت: براساس نظر حضرت امام(ره) که فرمودند ملاک وضع فعلی افراد است، باید عمل شود و اگر وضع فعلی آنها خوب است میتوانند تایید شوند و اگر کسی یک بار ردصلاحیت شده است، به شرط اینکه وضع حالش خوب باشد میتواند کاندیدا شود.
وی تصریح کرد: کسانی که فعلاً نماینده هستند عملکردشان باید از سوی شورای نگهبان مورد بررسی قرار گیرد، لذا این عملکردهایی که از سوی نمایندگان رخ میدهد شاخصهای برای بررسی عملکرد آنها است. وی افزود: کسانی که به تازگی وارد رقابتهای انتخاباتی میشوند، در مورد آنها باید اصل را بر برائت گذاشت. احمد بزرگیان نماینده سبزوار نیز معتقد است برخی از مشاغل شرایط احراز دارند و صرف اصل برائت کفایت نمیکند و برای نمایندگی مجلس نیز علاوه بر برائت یک سری شرایط احرازی نیاز است، اصل برائت برای عموم باقی است اما برای مشاغل خاص احراز شرایط است.
وی معتقد است در اعتقاد به قانون اساسی یا ولایت فقیه نمیتوان اصل را بر برائت گذاشت و باید احرازی باشد، کسی که ولایت فقیه را رد میکند میتوان آن را معتقد به قانون اساسی دانست.
بزرگیان در پاسخ به سوالی پیرامون کفایت گزارش مراجع نظارتی برای بررسی صلاحیتها معتقد است ممکن است کسانی پرونده نداشته باشند اما یک سری اسناد و مدارک دیگر ممکن است در مورد افراد وجود داشته باشد، به طور مثال فرد در جایی سخنرانیای کرده است و شورای نگهبان هم نهادهایی را دارد که در طول سال فعالیت میکنند و این دفاتر نظارتی موظفند که در طول سال این اقدامات را انجام دهند. وی درباره احتمال خطا در بررسی صلاحیتها معتقد است که بحث عدالت شورای نگهبان را نمیتوان زیر سوال برد و وقتی که قاضی در جایی باشد، شرط قضاوت عدالت است، ما شرط عدالت را احرازی میدانیم. محمدحسین فرهنگی نایب رئیس کمیسیون قضایی و حقوقی نیز در این باره معتقد است: بحثهای مربوط به اعمال نظارتها روی جریانهای چپ و راست در تهران متمرکز میشود و در دیگر کلان شهرها چنین حساسیتی وجود ندارد. وی با تاکید بر ضرورت احراز صلاحیت برای برخی مشاغل میگوید: این احراز صلاحیت راههای مختلف دارد؛ از جمله آن از طریق مراجع چهارگانه و اطلاعاتی که خود مرجع رسیدگی کننده مستقیما به آن دسترسی پیدا میکند. وی گفت: همچنین ممکن است به غیر از 4 مرجع تعیین احراز صلاحیت، اطلاعات دیگری به شورای نگهبان برسد که جای بررسی و تامل داشته باشد. بنابراین شورای نگهبان و یا هر مرجع دیگری که این اطلاعات به دستش رسیده است وظیفه دارد به آن توجه کند؛ ضمن آنکه ممکن است مراجع چهارگانه نسبت به برخی مسائل بیتوجه باشند و یا آن مسأله کنار گذاشته و یا اعمال شود. فرهنگی ادامه داد: به عنوان مثال ممکن است یک مسأله را مراجع به هر علتی مورد توجه قرار نداده باشند و آن مسأله هم مانع حضور در انتخابات باشد. طبیعی است که هیأت نظارت و اجرایی نمیتواند نسبت به آن بیتوجه باشد. وی در پاسخ به این سوال که آیا به غیر از 4 مرجع، مراجع دیگری هم وجود دارند که اعمال سلیقه کنند، گفت: اختیارات قانونی از نظر بنده مبهم نیست. یعنی مراجع مربوط اجرایی و نظارتی، اختیارات مشخصی دارند و به رسمیت شناختن این جایگاهها ایجاد مشکل نمیکند. ضمن آنکه برخی جریانات سیاسی علاقه دارند نهادهای نظارتی را به رسمیت نشناسند و آنها را تشریفاتی و زاید تلقی کنند؛ طبیعی است که جایگاه شورای نگهبان و دیگر مراجع این نیست و قانون این اختیار را به آنها داده است.
فرهنگی با تصریح این مطلب که احتمال غفلت و اشتباه 4 مرجع چهارگانه را نمیتوان صفر تلقی کرد، گفت: اما اگر دو مرجع با هم یک موضوع را تأیید کنند کفایت میکند که به جمعبندی در مورد آن موضوع رسید و مانعی برای اعمال اختیار قانونی نیست، اما اگر عنوان شود که تنها یک مرجع نظر خود را مطرح میکند پس دیگر نیازی به مراجع دیگر نیست، درست نخواهد بود. این در حالی است که خود قانون تصریح کرده که 4 مرجع باید صلاحیت را مطرح کنند.
وی ابراز داشت: این مسأله با آنکه «اصل را بر برائت بگذاریم» متفاوت است. مهدی کوچکزاده نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی گفت: تاکید برخی جریانها بر بیتوجهی شورای نگهبان به اصل عدم برائت در تایید صلاحیت افراد برگرفته از یک مغالطه و نکتهای انحرافی است. نماینده مردم تهران نیز معتقد است کسی که قرار است نماینده مجلس شود با یک فرد عامی ملت فرق دارد و تصمیمهای او در سرنوشت ملت تاثیر جدی دارد.
نماینده مردم تهران در ادامه خاطرنشان کرد: به این ترتیب کسی که قرار است کاندیدای نمایندگی مجلس شود نخست باید صلاحیتهایی را احراز کند و پس از آن بتواند وارد مجلس شود. وی تصریح کرد: آنچه که در قانون آمده مبنی بر اینکه اصل بر برائت است بدین معناست که بدون دلیل نمیتوان متعرض کسی شد. کوچکزاده با اشاره به اینکه معنی اصل برائت این است که ابتدا به ساکن نمیتوان کسی را متهم کرد، یادآور شد: این مفهوم در جایی به کار می رود که بخواهند متعرض مردمی شوند که مشغول زندگی عادی هستند و از همه حقوق شهروندی برخوردارند. وی تاکید کرد: افراد از اتهامات بری هستند مگر اینکه خلافش ثابت شود.
نماینده مردم تهران خاطرنشان کرد: اصل برائت در مورد کسانی که قرار است بر سرنوشت ملت حاکم شوند مصداق ندارد. این یک بحث انحرافی و غلط است و کسانی که این حرفها را مطرح میکنند قصد مغلطه دارند.
وی تصریح کرد: شورای نگهبان اگر صلاحیت کسی را تایید نکرد به این معنا نیست که این فرد به جرمی متهم است، آنها از اتهامات بری هستند و کسی آنها را زندان نخواهد کرد و مجازاتی برای آنها در نظر گرفته نمیشود.
کوچکزاده با تاکید بر درستی نظر شورای نگهبان در مورد اینکه در مورد کاندیداها اصل بر برائت نیست، خاطرنشان کرد: آنچه که شورای نگهبان در این باره گفته درست است اما تایید صلاحیتشدگان دورههای قبل چنانچه عملی انجام نداده باشند که صلاحیتشان را مخدوش کند، میتوانند دوباره کاندیدا شوند. وی تصریح کرد: به فرموده حضرت امام که ملاک حال فعلی افراد است، در برخی موارد ممکن است کسی در گذشته تایید صلاحیت نشده باشد و در دوره کنونی تایید صلاحیت شود و این از اختیارات شورای نگهبان است.