تاریخ انتشار : ۰۲ آذر ۱۳۸۷ - ۰۹:۲۴  ، 
شناسه خبر : ۶۰۷۳۷
مقدمه: آزاده افتخاری: روابط ایران ـ آمریکا پس از انقلاب اسلامی 1979 (1357) همواره با عدم اطمینان متقابل و بحران‌هایی نظیر ماجرای ایران ـ کنترا آمیخته بوده است. ادعای حمایت ایران از گروه‌های تروریستی، گروگانگیری اعضای سفارت آمریکا در تهران، کودتای آمریکایی 1953 و برنامه‌های هسته‌ای ایران از جمله عواملی است که بر تلاش برای مذاکرات مستقیم سایه انداخته است. اما با ابراز تمایل آمریکا برای مذاکره با ایران، امید تازه‌ای در بین برخی سیاستگذاران آمریکایی پدید آمده است که می‌تواند سرآغاز فصل تازه‌ای از روابط و حداقل همکاری دوجانبه باشد. آنچه در زیر می‌خوانید تاریخ روابط رسمی ایران ـ آمریکا پس از انقلاب است.

بحران گروگانگیری 1980 – 1979

دولت کارتر و ایران بر آزادی 52 گروگان در سفارت آمریکا در تهران مذاکره کردند. ایالات متحده با هدف افزایش فشار، واردات نفت از ایران را متوقف و میلیاردها دلار دارایی خارجی ایرانیان را مسدود کرد. سرانجام طبق تفاهمنامه الجزایر (1981) گروگان‌ها آزاد شدند و ایالات متحده تعهد کرد که در سیاست‌های ایران دخالت نکند.

ایران – کنترا 1986 – 1985

ارتباط‌های محرمانه میان ایالات متحده و ایران در جریان تفاهم پیچیده آزادی گروگان‌های آمریکایی توسط نیروهای حزب‌الله در لبنان اتفاق افتاد.

تنش‌های خلیج فارس – 1988

در این زمان نیروی دریایی آمریکا به طور تصادفی هواپیمای مسافربری ایران با 290 سرنشین را منفجر کرد. هر چند دولت آمریکا این هواپیما را با جت جنگنده اشتباه گرفته بود اما از عذرخواهی از تهران یا اعتراف به اشتباه امتناع کرد.

تحریم‌های اقتصادی – 1995

دولت کلینتون شرکت‌های آمریکایی را از فعالیت در ایران منع کرد. یک سال بعد قانون تحریم‌های ایران لیبی (ILSA) شرکت‌های غیر‌آمریکایی را نیز از سرمایه‌گذاری بیش از 20 میلیون دلار (در سال) در صنایع نفت و گاز ایران برحذر داشت.

امید به روابط تازه- 1998

محمد خاتمی، رئیس‌جمهور اصلاح‌طلب ایران مدت کوتاهی پس از به قدرت رسیدن پیشنهاد گفت‌وگوی تمدن‌ها را مطرح کرد و به دنبال آن امید به از سرگیری روابط تهران ـ واشنگتن احیا شد.

عذرخواهی آمریکا -2000      

مادلین آلبرایت وزیر امور خارجه وقت آمریکا در 17 مارس 2000 از نقش آمریکا در کودتای سرنگونی مصدق عذرخواهی کرد. سپس دولت کلینتون تحریم علیه فرش، پسته و خاویار ایران را لغو کرد. در سپتامبر همان سال آلبرایت و کلینتون اجلاس هزاره  سازمان ملل را ترتیب داده و با خاتمی در یک سالن نشستند.

آلبرایت سپس با کمال خرازی همتای خود، در چارچوب مذاکرت 2+6 درخصوص عراق، ملاقات کرد. این مذاکرات محسوس‌ترین رابطه دیپلماتیک تهران ـ واشنگتن پس از ماجرای گروگانگیری به شمار می‌آید.

همکاری در زمینه افغانستان - 2001

پس از آنکه ایران همانند دیگر کشورهای جهان حادثه تروریستی 11 سپتامبر آمریکا را محکوم کرد و حمله آمریکا به افغانستان حکومت طالبان را سرنگون کرد، دیپلمات‌های آمریکایی و ایرانی در بن ملاقات کردند. هدف از این ملاقات کمک به ثبات افغانستان بود و نقش‌آفرینی ایران در تحقق این هدف بسیار توجه بود.

پیشنهاد ایران – 2003

مدت کوتاهی پس از تهاجم آمریکا به عراق، ایران پیشنهاد مذاکرات جامع دوجانبه را مطرح کرد. برخی کارشناسان می‌گویند این پیشنهاد به واسطه سفارت سوئیس ارائه شد. هر چند کاندولیزا رایس مشاور امنیت ملی وقت آمریکا ادعا می‌کند که این پیشنهاد را به خاطر نمی‌آورد اما ریچاد آرمیتاژ معاون وزارت امور خارجه آمریکا بر این باور است که در ‌آن زمان ایرانیان برای مذاکره آمادگی داشتند.

پاول و خرازی - 2004

در نوامبر 2004، کالین پاول وزیر امور خارجه اسبق آمریکا با کمال خرازی همتای خود ملاقات کرد. این ملاقات در چارچوب کنفرانس عراق در شرم‌الشیخ انجام شد.

نامه احمدی‌نژاد – 2006

محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور ایران برای اولین بار پس از انقلاب نامه‌ای 18 صفحه‌ای برای جورج بوش ارسال کرد و در اوایل همان سال نیز پیشنهاد مذاکره مستقیم ایران ـ آمریکا در خصوص عراق از جانب زلمای خلیل‌زاد سفیر وقت ایالات متحده در عراق مطرح شده بود.

رایس و متکی – 2007

وزیران امور خارجه ایران و آمریکا در حاشیه اجلاس همسایگان عراق در شرم‌الشیخ با یکدیگر ملاقات کردند.