ابوالقاسم قاسمزاده
قرار است پنجشنبه و جمعه این هفته دومین اجلاس درباره عراق با شرکت و حضور 21 کشور و سازمانهای منطقهای و بینالمللی، از جمله کشورهای همسایه عراق، 5 کشور صاحب حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل، رئیس سیاسی اتحادیه اروپا، نمایندهای از گروه کشورهای G8 (هشت کشور صنعتی بزرگ) دبیرکل اتحادیه عرب و سازمان کنفرانس اسلامی در «شرمالشیخ» مصر تشکیل گردد.
این اجلاس، بزرگترین نشست بینالمللی درباره کشور عراق است. دستور کار آن در نگاه کلی دو محور اصلی و عمده دارد که عبارتند از بررسی موقعیت اقتصادی، مالی و دیگر، محور مهمّ سیاسی ـ امنیتی عراق است.
در محور اول، موضوع صدور نفت و فروش و درآمدهای حاصل از آن، کمکهای مالی به دولت عراق برای بازسازی کشور و ترمیم وضع نامطلوب و بسیار بد معیشت عمومی مردم و بالاخره یافتن مسیرهایی که عراق را وارد بازار کار و اقتصاد بینالمللی نماید در دستور کار اجلاس قرار گرفته است. شاید در این بخش شرکتکنندگان چندان مشکلی نداشته باشند و وعدهها و طرحهای خوب گفته و تصویب گردد و «صندوقی» مالی کمک به عراق شکل گیرد. نکتهای که در این بخش میتوان یادآوری کرد، روش کار دولت جرج بوش است که با اشغال نظامی عراق در مدت نزدیک به پنج سال، کشوری را که بطور نسبی، حداقل در تنظیم اقتصاد داخلی، دارای توازن بود، آنچنان بر هم زده است و خسارتهای مالی و اقتصادی شدیدی به عراق وارد ساخته، که اکنون هزینه آن را به دیگر کشورها تحمیل میکند و از دلارهای نفتی برخی از کشورهای منطقه، بخصوص چند کشور عربی برای بازسازی مجدد عراق باج خواهی دارد. اگرچه آمریکائیها ادعای سرمایهگذاری و وامهای بزرگ مالی به دولت عراق را طرح میکنند، همانگونه که در افغانستان چنین کردند و برای آن نیز تبلیغات وسیع رسانهای انجام دادند، اما در عمل اگر کمکهای مالی بسوی عراق در سطح دولت و مردم روانه گردد، همچنان از سوی همسایگان این کشور و یا چند کشور خارج از منطقه خواهد بود.
عراق کشور فقیری نیست، عراق کشوری آباد بود. اما امروز جنگ و نظامیگری دولت جرج بوش و پیوند نظری نومحافظهکاران واشنگتن با اسرائیلیها، این کشور را فلاکتزده کرده است، بطوری که عراق امروز، بعنوان کشوری که در گذشته صاحب قدرت در دایره کشورهای عربی منطقه بود، از مدار خارج شده است. سیاست خارجسازی یک کشور بزرگ و صاحب نام عربی از «مدار» طرح آمریکا و اسرائیل است که تاکنون موفق هم شدهاند. گمان نمیرود که رژیم صهیونیستی فرصت دهد که «عراق» به راحتی و آسانی به «مدار» استقلال و سازندگی و آبادی باز گردد، بخصوص برخی از دولتهای عربی که در دایره نگاه سیاسی و برنامههای آمریکا برای منطقه قرار دارند و بزرگترین افتخار آنها، این است که خود را «دوست وفادار» آمریکا میدانند، قدرت مانور مستقل بسیار محدود دارند و اساساً عراق ضعیف شده را مطلوب قدرتمندی و حاکمیت خود تفسیر میکنند.
اما، در محور سیاسی ـ امنیتی، شرمالشیخ و کنفرانس پنجشنبه و جمعه در آن، محل راحتی نخواهد بود. جمهوری اسلامی ایران در این کنفرانس حساس، از مهمّترین و بنظر بسیاری از ناظران بینالمللی، قویترین و اصلیترین کشور است که در برابر سیاستهای شکست خورده و فاجعهآفرین نظامی آمریکا قرار خواهد گرفت. اگرچه محور عمده خبری و تبلیغاتی روز، امکان دیدار دو وزیر خارجه ایران و آمریکا در این کنفرانس است، اما، آمریکاییها، انگلیسیها و همراه آنها دیگر کشورهای اروپایی و برخی از دولتهای عربی وفادار به آمریکا و غرب در این کنفرانس در نظرپردازی و ارائه طرح دو هدف را دنبال میکنند.
اوّل، انگیزهتراشیهای گوناگون درباره عدم امنیت در عراق که بار اصلی آن را به دو کشور ایران و سوریه سوق دهند و هدایت کنند. دوّم، ناکارآمد خواندن دولت مستقر در عراق که برآمده از مسیری دمکراتیک و با رأی مردم است و زمزمه جایگزینی آن به افراد و یا شخصیتهایی از شیعه یا سنی، ولی با گرایشهای غیرمذهبی و «سکولار» و در نهایت تلاش برای تحقق دولتی سکولار عربی با گرایشهای مخالف ایران است. مصر و عربستان برای تحقق این نگاه آمریکائیها، دارای نقش شدهاند و عناوینی که دولت مصر برای بیانیه پایانی کنفرانس از هم اکنون در پیشنویس بیانیه نهایی پیشنهاد کرده، در راستای چنین اهدافی نوشته شده و ارائه گردیده است. این برداشت از نشست شرمالشیخ برآمده از واقعیت کنشها و واکنشهای چند دولت عربی منطقه، از آنجمله دولت عربستان سعودی، اردن و مصر است که وزیر خارجه آمریکا در هفتههای اخیر برای همآهنگی مواضع با آنها و با دولتهای اروپایی و غیراروپایی (ژاپن) نیز در میان گذاشته و کار کرده است. بسیاری مینویسند، سه بازیگر اصلی در پنجشنبه و جمعه سیاسی در کنفرانس شرمالشیخ حضور دارند که عبارتند از ایران، آمریکا و مردم عراق.
ترکیب جمعیتی عراق که شیعیان را 70 تا 85 درصد و سنیها را 18 تا 25 درصد میدانند و قومیت کرد را در منطقه کردستان عراق نیز در نظر دارند، همچنین پذیرش تعریف دولت «فدراتیو متمرکز» در قانون اساسی جدید عراق که با آراء عمومی مردم در سراسر این کشور تصویب شده است، مشکل و پیچیدگی طرحهای جدیدی که در شرمالشیخ برای آینده عراق از سوی آمریکا و همراهان او، طرح خواهد شد، دوچندان خواهد کرد.
اگر شعار اصلی ایران، «دمکراسی و امنیت» در عراق باشد، رأی اکثریت مردم (بازیگران اصلی و واقعی)، پایان دادن به اشغال نظامی عراق، استقرار حکومت مردمی در این کشور است. شعار حفظ حاکمیت یکپارچه برای عراق مستقل، و هشدار از خطر تجزیه یک کشور مستقل، ناشی از ادامه سیاستهای نظامیگری و اشغال عراق توسط آمریکا، محوری است که مردم عراق اکنون خواهان آن هستند.
دولتهای عربستان، اردن و مصر در کنفرانس «شرمالشیخ» بر محور تضادهای مذهبی و جنگ «شیعه و سنی» تاکید خواهند داشت. در حالیکه قادر نیستند شیعیان عراقی را که هشتاد درصد جمعیت این کشور را تشکیل میدهند، «غیرعرب» بخوانند. واقعیت میدانی در عراق امروز نشان میدهد که آمریکاییها با همان شعار «دمکراسیخواهی» در این کشور به بنبست رسیدهاند، علیالخصوص که میخواهند با نظامیگری، جنگ و اشغال عراق، این شعار را تحقق بخشند!! آمریکاییها اکنون میخواهند در پایان دوران ریاست جمهوری «جرج بوش» که همه و بخصوص در داخل آمریکا و اغلب سیاستمداران مشهور این کشور، سیاست خارجی و حمله نظامی به عراق را «فاجعه تاریخی» مینامند، پس از خارجسازی ارتش خود از این کشور، حکومتی و دولتی دستنشانده از خود را جایگزین نمایند. طرح دولت آمریکا و اسرائیل در یک کلام برای آینده سیاسی و امنیتی عراق چنین است که دولت آینده و پس از بیرون رفتن آمریکاییها، نه یک دولت عربی مستقل و یا یک دولت اسلامی، اما دولتی وابسته و پیوسته به آمریکا در منطقه باشد. برای تشکیل چنین دولتی یعنی تحقق همان اهداف حمله نظامی، اینبار از طریق غیرنظامی و به اصطلاح «دیپلماتیک» با مشارکت چند کشور عربی همپیمان با واشنگتن پیش آمدهاند و برای اجرای طرح نیازمند کنار زدن دولت کنونی در عراق هستند و جایگزینی آن توسط افراد و یا گروهی که «آب بدون اجازه آمریکا» نخواهند خورد و تنها مجری دستورهای واشنگتن میباشند. معرفی شخصیتی غیردینی با تظاهر به «دمکراتیک» بودن و با غلظت بخشیدن به جریان «عربیت وابسته به غرب» را در دستور کار خود خواهند داشت. «رایس» میخواهد تا از کنفرانس شرمالشیخ برای رئیس خود «جرج بوش» در واشنگتن که در فضای انتخاباتی ریاست جمهوری در ضعیفترین موقعیت قرار دارد، «پیروزی سیاسی» را هدیه ببرد و بر محور تصویب طرحهای خود در «شرمالشیخ» با حضور ایران و سوریه، حتی با «توافق حداقلی» آنها، مانور تبلیغاتی ـ سیاسی را به جریان بیاندازد.
پنجشنبه و جمعه سیاسی این هفته با محوریت کنفرانس شرمالشیخ در مصر، حاصلی جز صدور بیانیه نهایی، تشکیل چند کمیته برای بررسی نظرها و یا مصوبهها و سرانجام مانورهای تبلیغاتی ـ سیاسی نخواهد داشت. امنیت پایدار در عراق و آینده این کشور را مردم عراق رقم خواهند زد که اکنون کشور آنها در اشغال کامل نظامی آمریکا و انگلیس قرار دارد. آینده عراق، آینده منطقه خاورمیانه است که هنوز تعریف خاورمیانه در بحران را دارد. بحرانی که در یک جمله سلطهگری استکباری غرب و تفکر نژادپرستانه صهیونیستی، در این منطقه بوجود آوردهاند و همچنان آن را تشدید میکنند.