علی تتماج
حضور در مناطق استراتژیک اقتصادی و سیاسی و بازیگری در تحولات امنیتی عرصه بینالملل از چارچوبهای سیاست خارجی آلمان بویژه در دوران مرکل میباشد. آنجلا مرکل از زمان کسب پست صدر اعظمی آلمان در سال 2005 تلاش نموده تا به عنوان بازیگری مطرح در عرصه بینالملل به تامین منافع برلین دست یابد. در این راستا آنها در کنار دیپلماسی مستقل که سراسر جهان بویژه مناطق استراتژیک را شامل میشود، رویکرد به آمریکا و اتحادیه اروپا برای تکمیل سیاستهایشان را در پیش گرفتند. نیازهای اقتصادی بویژه تامین انرژی در کنار حساسیتهای جهانی قاره آفریقا در زمینه امور بشردوستانه موجب گرایش بیش از پیش آلمان به این قاره گردید. برلین که تامین بازارهای جدید برای کالاهای تولیدی، دستیابی به منابع انرژی و نیز بازیگری در معادلات به اصطلاح بشردوستانه را برای ارتقای جایگاه جهانی خود طلب میکرد. قاره آفریقا را در زمره اولویتهای خود قرار داد. در ادامه سیاستهای آلمان در آفریقا، مرکل صدراعظم دیداری دورهای را از اتیوبی، آفریقای جنوبی و لیبریا آغاز کرده تا گامی مهم برای تحقق اهدافش در این قاره بردارد.
وی در حالی با نام ترویج حقوق بشر و حمایت از آزادی سفر خود را آغاز کرده که:
1- چنانکه ذکر شد آلمان تلاش دارد تا به هر نحو ممکن از امکانات سایر کشورها برای توسعه خود بهرهبرداری کند، در این میان کسب بازار فروش و نیز تامین انرژی در اولویت قرار دارد.
در شرایطی که بحران در خاورمیانه به عنوان مرکز انرژی افزایش یافته از سوی دیگر روسیه نیز چالشهایی برای اروپا ایجاد کرده، برلین امیدوار است تا با گرایش به آفریقا بتواند انرژی مورد نیاز خود را تامین کند. مرکل با سفر به اتیوپی و لیبریا به عنوان کشورهای بحرانخیز، از یک سو به تامین منافع در این کشورها میپردازد و از سوی دیگر رضایت سایر کشورهای آفریقا برای همکاری با برلین را جلب میکند چنانکه یکی از مقاصد آن آفریقای جنوبی بزرگترین کشور آفریقایی است که نقش مهمی در این زمینه دارد.
2- از اهداف کلان آلمان حضور در معادلات جهانی و ایجاد شرایط برای عضویت دائم در شورای امنیت است. آنها با حضور در امور بشردوستانه و تاکید بر حقوق بشر، کمک به سایر کشورها برای توسعه، اقدام فعال در گرده جی 8 در قبال سایر کشورها برای این مهم فعالیت میکند. سفر مرکل به آفریقا در شرایطی صورت گرفت که چندی پیش وی در حالی که خواستار عضویت آلمان در شورای امنیت بود، بر اصل عملکرد مثبت آلمان در امور خیرخواهانه و توسعه کشورهای غیر بویژه آفریقا تاکید کرده بود. با عنایت به شرایط بحرانی حاکم بر بسیاری از کشورهای آفریقایی از جمله لیبریا یا اتیوبی، برلین با به نمایش گذاشتن چهرههای بشردوست برای جلب رضایت جامعه جهانی تلاش میکند تا راه را برای حضور بیشتر در معادلات جهانی هموار سازد.
3- جایگاه ویژه آفریقا بویژه در تامین انرژی و موارد اولیه سبب گرایش بسیاری از قدرت به این منطقه شده است. در حالی که بحران در بسیاری از نقاط جهان و شدید شده قدرتهای بزرگ با حضور در آفریقا با نازلترین قیمت به تامین منافع خود میپردازند. با تشدید فعالیتهای چین، روسیه و آمریکا و فرانسه در آفریقا آلمان و اتحادیه اروپا برای حفظ و ارتقای موقعیت در منطقه تلاش میکنند. در این زمینه آلمان به عنوان عضو ارشد اروپا و نیز حامی آمریکا اهداف کلان را در آفریقا پیگیری میکنند. اولا آنها خواستار این منافع اتحادیه در این قاره میباشند که نتیجه آن ارتقای جایگاه آلمان در جمع اروپاییها است. نشست دسامبر میان آفریقا و اروپا در این راستا است که مرکل برای برگزاری هر چه بهتر آن فعالیت میکند ثانیا مرکل به عنوان متحد آمریکا برای حضور نظامی مشترک اروپا و آمریکا در آفریقا تلاش میکند. عملکردهای وی بویژه در زمینه حقوق بشر و نقش غرب در تامین امنیت آفریقا، بیانگر رویکرد وی به جلب رضایت آفریقا برای قرار دادن پایگاه نظامی به ناتو، اروپا و آمریکا است که تامینکننده منافع آنها در برابر سایر بازیگران است. آنها حضور در سودان و لیبریا و اتیوبی را در راس این طرح قرار دادهاند.
در مجموع سفر مرکل به آفریقا برای حفظ و ارتقای منافع آلمان در آفریقا خصوصا در زمینه انرژی و جلب افکار عمومی جهان برای پذیرش نقش برلین در معادلات جهانی است. البته در حاشیه این دیدارها وی منافع اتحادیه اروپا، آمریکا و حتی صهیونیستها (متحدان اصلی المان) را پیگیری میکند تا در لوای ان به جایگاهی ارزنده در عرصه بینالملل دست یابد که ریاست آن بر اروپا و حضور در شورای امنیت و مناطق استراتژی جهانی را تامین خواهد کرد هر چند که در این راه با رقبای بسیار مواجه است که بعضا توانایی مقابله با آنها را ندارد.