گروه سیاسی- مسعود بصیری: همایش باغ قلهک که روز اول مردادماه برگزار می شود، چشم براه یک میهمان ویژه خواهد بود، مهمانی که اگر بدقولی نکند و به کارت دعوت میزبانان خود، آنچنان که شایسته رسم و رسوم ایرانی است، احترام بگذارد، حضورش اسباب مسرت همگان خواهد شد!
این مهمان ویژه، کسی نیست جز «جفری آدامز»، سفیر انگلیس در تهران که پیشتر ادعا کرده بود؛ اگر ایران باغ قلهک را از انگلستان پس بگیرد، دولت انگلیس هم باغ منچستر را از ایران پس می گیرد.
تهدید سفیر با واکنشهای گسترده ای در داخل روبرو شد از جمله، «محمد مهدی شیرمحمدی»، دبیر نخستین همایش بررسی ابعاد فقهی و حقوقی غصب باغ قلهک گفت که بر اساس اسناد غیرقابل تردید باغ منچستر متعلق به ایران است و یکبار نیز توسط دادگاهی در انگلستان مالکیت ایران بر آن به اثبات رسیده است.
شیرمحمدی می گوید: دادگاه انگلستان یک بار در خصوص باغ منچستر به نفع دولت ایران رأی داده و اعلام کرده است که این باغ بر اساس مدارک متعلق به ایران است، اگر دولت انگلیس می خواهد این باغ را از ایران در برابر باغ قلهک پس بگیرد، در اصل دستگاه قضایی خود را زیر سؤال برده است.
دبیر علمی این همایش تصریح می کند: سند معتبری برای مالکیت دولت انگلیس بر این باغ وجود ندارد و آنچه موجود است حکایت از تعلق این باغ به دولت و ملت ایران دارد.
رئیس بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس نیز از دیگر کسانی است که به ادعای «جفری آدامز» درباره پارک منچستر واکنش نشان داده است.به گفته میرفیصل باقرزاده، قیاس «باغ قلهک در ایران» با باغ منچستر در انگلیس قیاس نادرستی است، زیرا باغ منچستر در زمان ناصرالدین شاه توسط ایران خریداری شده و مدارک خرید آن را هم در اختیار است.
به گزارش ایرنا، میرفیصل باقرزاده چندی پیش در یک کنفرانس خبری گفت: تصاحب باغ منچستر به صورت قانونی صورت گرفته زیرا شاهان قاجار که تصاحب این باغ در زمان آنها انجام شده در وضعی نبودند که بتوانند چنین مکانی را غصب کنند.
وی افزود: اگر دولت انگلیس فکر می کند که دولت ایران ادعای غیرقانونی در مورد باغ منچستر دارد، بهتر است با ارایه مدارک و اسناد پا پیش بگذارد و این باغ را از ایران پس بگیرد.
سخنگوی وزارت خارجه در واکنش به تهدید سفیر انگلیس در تهران، مبنی بر اینکه اگر ایران بر روی باغ قلهک دست بگذارد، انگلیس نیز بر روی باغ منچستر که متعلق به ایران است، دست می گذارد، تصریح کرد: موضوع باغ قلهک و املاک قانونی ایران در انگلیس دو موضوع جدا از هم است. مراکز متعلق به ایران، درلندن، بویژه باغ منچستر که محل سرکنسولگری سابق ایران در آن شهر بوده، به طور قانونی خریداری شده و اسناد و مدارک قطعی آن موجود است.
باغ منچستر
باغ منچستر که به باغ ناصری نیز معروف است، در زمان ناصرالدین شاه قاجار به تملک ایران در آمد و همان طور که از نام آن پیداست، در منطقه منچستر واقع شده است. اما این باغ به هیچ وجه قابل مقایسه با باغ قلهک نیست.اول آنکه باغ منچستر در قیاس با باغ قلهک بیشتر به یک باغچه شبیه است تا یک باغ و به لحاظ مساحت قابل برابری با باغ قلهک نیست.دوم آنکه طبق قوانین و حقوق بین المللی، این باغ براساس قانون متعلق به ایران است اما باغ قلهک به هیچ وجه در تملک دولت انگلیس نیست.
وضعیت قانونی و تملکی باغ قلهک
باغ قلهک در محله شمیرانات سابق و در سه کیلومتری جنوب امامزاده صالح یعنی جایی همجوار جاده قدیم شمیران، (محله زرگنده) در یکی از نقاط خوش آب و هوای شمال تهران واقع شده است. آگاهان مساحت این باغ را 200 هزار مترمربع برآورد می کنند که همین عدد به تنهایی بزرگی این باغ را نشان می دهد. گفته می شود این باغ که در سال 1373 هجری قمری ساخته شد، در زمان ناصرالدین شاه به جهت اقامتگاه تابستانی سفارت انگلیس به این کشور داده شد، همان طور که محله زرگنده نیز به روسها داده شد؛ اما این مکانها هیچ گاه تحت مالکیت دو دولت در نیامد و در حقیقت تنها برای استفاده از طرف شاه به آنها واگذار شد.
با توجه به اسناد و مدارک موجود، ظاهراً سفارت انگلستان باغ قلهک را از زمان محمدشاه قاجار، تابستانها برای استراحت و تفرج اجاره می کردند و این زمانی است که سفارت دولت انگلستان دارای مکان کوچکی در حوالی دروازه حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) بوده است. در سال 1286 ه ق سفارت انگلیس به شمالی ترین نقطه تهران در آن زمان (خیابان فردوسی) منتقل می شود و این کشور زمینی به مساحت 15 جریب را به عنوان سفارت در اختیار می گیرد که امروزه نیز محل اصلی سفارت دولت انگلیس در ایران است.
قبل از انتقال تشکیلات سفارت دولت انگلیس در سال 1278 ه ق به محل جدید، ناصرالدین شاه قاجار طی نامه ای به سفارت انگلستان، حق انتفاع از باغ قلهک را که قبلاً تابستانها آن را اجاره می کردند، به آنان واگذار می کند. اما نکته آنکه در یکی از فرازهای نامه دربار ایران چنین آمده است: «باغ واقع در قریه قلهک و اراضی متصله به آن باغ با آب مخصوص آن که ملکاً تعلق به دولت علیه دارد.» این امر بیانگر این مسأله است که ملکیت باغ مزبور هم پیش از نامه و هم بعد از آن، با دولت ایران بوده است.
البته بعدها انگلیسی ها برای این باغ سندی را می گیرند که ماجرای اخذ سند نیز بدین قرار است:
در هشتم آبان ماه سال 1309 ه.ش سفارت انگلیس طی یک برگ استشهادیه از برخی اشخاص تقاضا می کند تا نظر خود را راجع به تصرفات مالکانه سفارت انگلستان در باغ و عمارات سفارت و قنات ملکی آن (قلهک) اعلام کنند که ذیل نامه را افرادی چون:
حسین پیرنیا (رئیس مجلس شورای ملی و از فراماسونرهای معروف)حسن پیرنیا (وزیر کابینه رضاخان قلدر و از فراماسونرهای معروف)حسن مستوفی (از رجال سیاسی زمان قاجار و پهلوی و از فراماسونرهای معروف)
به انضمام دو فقره امضای مجهول الهویه تأیید و امضا می نمایند.
در برگ اظهارنامه ثبت ملک که در تاریخ بیست و نهم تیرماه سال 1310 ه . ش به اداره ثبت اسناد و املاک شمیرانات تقدیم شده است، در ستون مربوط به مدارک مالکیت صرفاً به برگه استشهاد اشاره شده و هیچ دلیل دیگری ارایه نشده است. اداره ثبت نیز با توجه به اظهارنامه تنظیم شده و فشار دربار رضاشاه پهلوی اقدام به صدور سند می نماید.
علاوه بر موارد مذکور، برابر ماده 23 آیین نامه قانون ثبت املاک: «اگر دلیل مالکیت منحصر به تصرف است ادله و نشانیهای تصرف فعلی خود را کتباً به اداره ثبت تسلیم نماید و در هر حال درخواست کننده باید نحوه تصرف خود را که ادله برای تقاضای ثبت مجاز می دارد، معلوم کند.» که در بررسی اظهارنامه موجود در ثبت نه ادله تصرف ذکر شده و نه نحوه تصرف مشخص شده است. ضمناً طبق ماده 24 آیین نامه فوق سمت دهنده اظهارنامه باید مشخص باشد، در حالی که صرف تصرف هیچ سمتی را برای تملک بر عین ایجاد نمی کند.با وجود این مدارک مالکیت انگلیس در حداقل سیزده هکتار از اراضی قلهک نه به وسیله احیای اراضی موات - نه با حق شفعه و نه به ارث - بوده است. اسناد موجود نشانه نوعی عقد جایز بین ناصرالدین شاه قاجار و سفارت وقت انگلیس بوده که آن عقد نیز چیزی زاید بر عقد سکنای جایز نمی باشد که وفق مواد 44 تا 48 قانون مدنی مالکیت بر عین را تأیید نمی کند. لذا تصرف انگلستان بر اراضی مزبور فاقد وجاهت قانونی می باشد.
به هر صورت، اکنون از آن زمان سالها گذشته و روسها منطقه زرگنده را به دولت ایران واگذار کرده اند اما دولت انگلیس همچنان در ده قلهک سابق باقی مانده و 20 هکتار از اراضی تهران را به تصرف خود در آورده است.
دفن سربازان انگلیسی
دولت انگلستان حتی در این باغ چند سرباز کشته شده خود را نیز دفن کرده است. محل دفن این کشته شدگان در قسمت جنوبی محوطه وسیع و پارک مانند محل تابستانی سفارت انگلیس احداث شده و از روی صلیب نصب شده روی قبور و نیز تواریخی که روی سنگها نقش بسته، چنین بر می آید که این گورستان مدفن اجساد کشته شدگان انگلیسی در ایران در خلال سالهای 1914 تا 1918 میلادی (1293 تا 1297 ه . ش)، همچنین سالهای 1939 تا 1945 میلادی (1318 تا 1324 ه . ش) در زمان جنگ دوم جهانی بوده است.این در حالی است که وقتی ایرانیان مقیم انگلستان خواستار دفن چند شهید در باغ منچستر - که طبق قوانین بین المللی جزو خاک ایران محسوب می شود - شدند، دولت انگلستان با آن مخالفت کرد.
در ضلع شمالی باغ قلهک یک مرکز مطالعاتی به نام «انجمن ایرانشناسی بریتانیا» ساخته شده است که فعالیت خود را از سال 1961 میلادی آغاز کرده و عملکرد خود را بر پژوهش در حوزه ایرانشناسی و چاپ کتاب متمرکز کرده است. همچنین دو مدرسه که در حال حاضر به مدارس آلمانی ها و فرانسوی ها اختصاص یافته، در مجاورت این انجمن قرار دارد.
اکنون از این باغ که دیوارهایی بلند و سر به فلک کشیده دارد، به وسیله پستهای نگهبانی حفاظت می شود تا جایی که مردم عادی گمان می کنند که این مکان عظیم و قدیمی، سفارت انگلیس است، غافل از آن که سفارت انگلیس در خیابان فردوسی تهران است، نه در قلهک. در همین حال، یک سخنگوی سفارت انگلیس در تهران می گوید که «آدامز» هنوز درباره حضور در همایش دوشنبه آینده تصمیم گیری نکرده است.روزنامه گاردین نیز دیروز در گزارشی مدعی شد، روابط ایران و انگلیس در هفته آینده با برگزاری همایش باغ قهلک در تهران بیش از پیش پرتنش شود. به گزارش عصر ایران، محمد مهدی شیرمحمدی، دبیر نخستین همایش بررسی ابعاد فقهی و حقوقی غصب باغ قلهک به گاردین گفت: در دوران رضاشاه سفارت انگلیس بدون طی مراحل قانونی، سند این منطقه را به نام خود ثبت کرد. در حالی که که آنها (انگلیسی ها) می توانستند آن را خریداری کنند. اکنون نیز اگر آنها مایل باشند می توانند باغ را خریداری کنند. اما اول باید اشتباه تاریخی خود را بپذیرند و سپس آزاداند آن را خریداری کنند.
سال گذشته هم 162 نماینده مجلس ایران در نامه ای به غلامعلی حدادعادل، رئیس مجلس خواستار تحقیق درباره وضعیت حقوقی این باغ شدند و ماه گذشته نیز نمایندگان در لایحه ای از دولت خواستند انگلیس را به بازگرداندن باغ قلهک وادار و آن را به یک موزه ضد استعماری تبدیل کند.
در بخشی از این نامه پارلمانی آمده است: طبق اسناد و مدارک موجود باغ قلهک در سال 1278هجری توسط ناصرالدین شاه قاجار جهت نشیمن ییلاقی به سفارت وقت انگلستان به صورت سکنی واگذار شده است.
این عقد صرفاً حق انتفاع به نحو خاص را افاده می کند نه انتقال عین و ملکیت و یا حتی استفاده در غیر مورد اشاره شده در عقد. ضمن آنکه با فوت یکی از متعاقدین آن عقد نیز در عمل باطل شده است. نمایندگان در نامه خود تأکید کرده بودند: در سال 1309هجری شمسی سفارت دولت انگلستان بر خلاف قوانین موجود تقاضای ثبت محل را می کند که این امر طبق ماده 107 قانون ثبت کلاهبرداری بوده که متأسفانه بر اثر تبانی با مأموران وقت ثبت در سال 1313 باغ و عمارت قلهک را با پلاک 2241 به نام دولت انگلستان به ثبت می رساند.
حمیدرضا حاجی بابایی، عضو هیأت رئیسه مجلس نیز در این باره می گوید: با استناد به اصل 67 قانون اساسی و سوگند نمایندگان برای دفاع از حقوق ملت و استیفای حقوق ملت و اعاده 200هزار مترمربع از خاک میهن و مستند به اصل 71 قانون اساسی در ارتباط با اختیار مجلس برای وضع قانون در همه امور و اصل 83 قانون اساسی مبنی بر غیرقابل انتقال بودن بناهای تاریخی که از نفایس ملی می باشد و با توجه به اینکه باغ قلهک با شماره 10405 در آثار ملی ثبت شده است این طرح با قید دو فوریت تقدیم مجلس شد.
این عضو هیأت رئیسه مجلس با تأکید بر اینکه دولت موظف است، ظرف مدت پنج ماه تمهیدات لازم را جهت تبدیل باغ قلهک به پارک استعمارشناسی و استعمارستیزی به عمل آورد، گفت: وزارت امور اقتصادی و دارایی نیز مکلف است تا با هماهنگی سازمان ثبت اسناد و املاک سند باغ قلهک را به نام دولت جمهوری اسلامی ایران صادر و اعتبارات آن را نیز از محل برنامه های 30214 و 30263 ذیل ردیف 111420 تأمین کند. این باغ هم اکنون محل اسکان برخی از اعضای سفارت، مقر مرکز فرهنگی انگلیس و محل برپایی جشن های سفارت انگلیس در تهران است.
کمیته آزادسازی
چندی است که کمیته ای مردمی برای آزادسازی این باغ تشکیل شده و سردار میرفیصل باقرزاده رئیس بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس، فعالیت جدی را در این راستا آغاز کرده است.سردار باقرزاده به نمایندگان مجلس هفتم توصیه کرده است این فرصت طلایی را از دست ندهند، زیرا در صورت تأخیر در احقاق حقوق ملت، افتخار بازپس گیری باغ قلهک نصیب مجلس هشتم خواهد شد.وی از دولت انگلیس خواسته است قبل از مفتوح شدن پرونده های دیگر علیه این کشور، داوطلبانه باغ قلهک را به مردم ایران بازگرداند.