سیدمنصور مجدالاشرافی -کارشناس دینی
بدعت پدیده ای اجتماعی- فرهنگی و برآیندی مبتنی بر تفکر متفاوت و دیگرگون انسانها است که در آن فرد، افرد یا گروه ها برای تغییر در مشی معمول جامعه و یا ایجاد تحول در فرهنگ روش نویی را تجویز و ارائه می نمایند. نارسایی و عدم رضایت از وضعیت موجود، احساس کاستی و کمبود در فرهنگ به دست آوردن جایگاه، شانیت و وجهه خاص، ایجاد منافع شخصی یا گروهی، به انحراف کشیدن فرهنگ یا از بین بردن آن و تحت فشار قرار دادن روشها و برنامه های شکلی و محتوایی از مواردی هستند که باعث بروز و ظهور بدعت می شود. توجه به این نکته ضروری است که بدعتها می توانند موافق و مورد پسند واقع شده و یا بالعکس ممکن است خلاف عرف جامعه و غیرقابل قبول باشد. در صورتی که بدعت و نوآوری مورد پسند جامعه بوده و اعتقاد به اجرای آن استمرار پیدا کند، در کنار فرهنگ قرار گرفته سپس وارد آن شده و قسمتی از فرهنگ می شود. عکس مطلب فوق نیز محتمل است؛ یعنی بدعت گذاری و بدعت آفرینی مورد پسند جامعه نبوده و پس از بروز ظهور در مدت زمان کوتاهی از طرف افکار عمومی و جامعه پس زده شده و به دست فراموشی سپرده می شود. ناگفته نماند روند عادی و معمول حاضر در جامعه نیز از ابتدا نوآوری بدعت بوده، اما کم کم و به مرور مورد قبول واقع شده و به عنوان فرهنگ پذیرفته می شود.
نوآوری و بدعت در دین مبین اسلام و دین مسلمانان تعریف خاص دارد. در مواقعی که بدعت آفرینی و نوآوری با نص صریح قرآن، دستورات شرع مقدس اسلام و سیره و سنت معصومین (ع) مغایر و غیر هم مسیر باشد، بدون هیچ تردید و جای تامل مردود و مطرود شمرده می شود، اما اگر نوآوری و بدعت گذاری و به تعبیری بدیع بودن به جهت تحول مثبت و روزآمد شدن، در راستای نشر و ترویج و گسترش تبیین و تبلیغ مبانی دینی اجتماعی و انسانی باشد و هیچ خللی را بر ارکان نظام مقدس اسلامی، سیره اهل بیت و معصومین وارد نکند. اشکالی بر آن وارد نیست ، بلکه ستودنی و قابل پیگیری نیز می باشد. به عبارتی بدعت و نوآوری در اسلام در صورت عدم مغایرت و دوئیت با آموزه های دینی و مبانی اخلاقی و انسانی با پذیرش از سوی جامعه دارای جایگاه شده و مانا خواهد شد. در فرهنگ عاشورا، فلسفه قیام اباعبدالله الحسین(ع) که قسمتی از اسلام شیعی است همواره مورد توجه خاص و عام دوست و دشمن بوده است و هرکدام به نحوی در صدد تغییر و تحول درآن بوده اند، دوستان اهل بیت(ع) به جهت گسترش و نشر آن و دشمنان به جهت ایجاد اخلال و از میان برداشتن فعالیت کرده اند. درخصوص دشمنان بحثی نمی کنیم اما دوستان اهل بیت که قصد ابراز ارادت داشته بدعت هایی را ایجاد و برای مجالس عزاداری بروز داده اند که اگر چه قسمتی از آن قابل قبول بوده و به نوعی در ایجاد و جذابیت در هیئتهای مذهبی کمک می کند اما قسمتی از آن نیز به عنون آسیب های فرهنگ عاشورا شناخته شده و به نوعی تحریف محسوب می شود و باعث انحراف در اصل و اساس برنامه های تعظیم مراسم دینی بوده و باعث وهن اهل بیت نیز می باشد. برای شناسایی مسیر درست می توان ایده ها و نوآوری ها و بدعتها را با دستورات اسلام ،سیره و سنت معصومین و افکار بلند و متعالی امام حسین(ع) تطبیق داد اگر ایده های ارائه شده در راستای اهداف گفته شده قرار گرفت، پس پسندیده و قابل قبول است در غیر این صورت مردود شمرده می شود. در فرهنگ تشیع و اهداف بلند قیام حضرت ابا عبدالله الحسین(ع) که فرازهای بی شمار آن در جای جای کتب و آثار بزرگان آمده است، به امر به معروف و نهی از منکر و رعایت دستورات دین مبین اسلام، احترام و رعایت حال خواهر و بردار دینی و هم نوع خود و توجه به بهداشت و سلامت نفس روح و روان (حق الله - حق النفس - حق الناس) تاکید فراوان شده است. حال باتوجه به اینکه برگزاری جلسات دینی ،عزاداری و سوگواری و تعظیم مناسبت های مذهبی که از باب استحباب آن دنبال می شود و هدف غایی آن تقرب هرچه بیشتر به درگاه خداوند متعال است ظرافت زیادی داشته، باید دقت شود که در نحوه برگزاری توسعه و ترویج آن حقی پایمال نشده و معصیتی رخ ندهد و واجبی ترک نشود. در بعضی از جلسات عزاداری و سوگواری به ویژه در ایام محرم و صفر بدایع و نوآوری های زیر صورت می گیرد که تطبیق آن با مبانی اسلامی و احادیث معصومین(ع) و درست یا نادرست بودنش با شما می باشد.
1) استفاده از ابزار و آلات و وسایلی که باعث جرح و زخم و آسیب بر بدن می شود.
2) استفاده از بلندگوها و ابزار صوتی غیر عادی با صدای بسیار بلند و آزار دهنده.
3) طراحی و استفاده از تصاویر و شمایلی که منتسب به اهل بیت(ع) بوده و هیچ کدام وجهه تاریخی و مستند ندارد و بعضی از این تصاویر حتی باعث وهن اهل بیت می باشند.
4) نداشتن ظاهر مناسب و عریان شدن در انظار عمومی برای سینه زنی و زنجیرزنی.
5) طولانی شدن زمان جلسات عزاداری تا بعد از نیمه های شب.
6) هزینه کردن نذورات مردمی در جهت تهیه ابزار و آلات تزئینی.
7) تداخل عزاداران مرد و زن.
8) استفاده از آلات موسیقی مثل ارگ، پیانو و ... .
9) استفاده نکردن از سخنران و واعظ و عدم توجه به محتوا.
رباط کریم