پیام‌های سفر اروپایی ملک عبدالله

علی موسوی خلخالی
وزیر دفاع فرانسه در آستانه سفر ملک عبدالله، پادشاه عربستان به اروپا به ریاض سفر کرد. هروه مورین پس از دیدار با عبدالله اعلام کرد ریاض و پاریس در مورد مسائل مختلفی از جمله موضوع هسته ای ایران نگرانی مشترک دارند. وزیر دفاع فرانسه در همین مورد به خبرگزاری فرانسه گفت که دو طرف دیدگاه های مشترکی در مورد مسائل مختلف از جمله موضوع هسته ای ایران و مسائل داخلی لبنان به تبادل نظر پرداختند. مورین در مورد برنامه هسته ای ایران اضافه کرد که فرانسه و عربستان نگران تهدید بالقوه برنامه هسته ای تهران هستند که می تواند به بی ثباتی منطقه منجر شود. مورین در ادامه اضافه کرد که فرانسه آماده افزایش فشارها بر ایران با هدف بازگشت تهران به میز مذاکرات است. این در حالی است که با وجود 2 قطعنامه تحریم شورای امنیت سازمان علیه ایران؛ تهران همچنان به فعالیت های هسته ای خود و غنی سازی اورانیوم ادامه می دهد.ایران تاکید می کند که برنامه هسته ای اش صلح آمیز و تنها برای تولید انرژی است. مقامات تهران همچنین با استناد به گزارش های آژانس بین المللی انرژی اتمی اضافه می کنند که برنامه هسته ای شان صلح آمیز است.
ملک عبد الله پادشاه عربستان سعودی تور سیاسی خود به اروپا را آغاز کرد. وی قرار است در این سفر خود به کشورهای بریتانیا، آلمان، ایتالیا، سوئیس و ترکیه سفر کند. اینکه پادشاه عربستان در این سفر چه اهدافی را دنبال می کند و چرا این کشورها را برای سفر خود انتخاب کرده، حرف و حدیث های بسیاری به همراه دارد که البته بسیاری از کارشناسان منتظر مانده اند، وی سفر خود را آغاز کند تا با یافتن یک سری اطلاعات تازه از اهداف سفرش، به بررسی سفر پادشاه عربستان به اروپا بپردازند.
اما بی شک این سفر از اهمیت ویژه ای برخوردار است. به طور قطع پادشاه عربستان که همواره سفرهای اینچنینی سر و صدای بسیاری را در محافل خبری ایجاد کرده، اهداف ویژه ای در این سفر دنبال می کند که می توان از هم اکنون برخی از آنها را پیش بینی کرد.
چرا بریتانیا؟
سفر پادشاه عربستان به بریتانیا بدون شک مهم ترین مقصد وی در این تور اروپایی محسوب می شود. می توان پیش بینی کرد که موضوع عراق ، ایران، نفت، سیاست های ایالات متحده و آینده آن و تحولات خاورمیانه مهم ترین محور مذاکرات پادشاه عربستان با مقام های بریتانیایی باشد. اهمیت این موضوع را زمانی می توان بیشتر فهمید که خبر سفر محمود احمدی نژاد رئیس جمهوری کشورمان به عربستان در روزهای پایانی ماه نیز مخابره شده است.
عربستانی ها نسبت به عراق حساسیت ویژه ای دارند. خروج نیروهای انگلیسی از عراق و سپردن امور این کشور به دست خود عراقی ها نکته ای است که باعث خوشحالی مقام های عربستانی شده است. زیرا بدین ترتیب راه تاثیرگذاری آنها در عراق با نبود انگلیسی ها هموارتر می شود. علاوه بر آن خروج نیروهای انگلیسی از عراق به وضوح نشان داد، سیاست های گوردون براون نخست وزیر انگلیس نسبت به هم حزبی و رئیس سابقش، تونی بلر بسیار متفاوت است. این تصمیم همچنین کاملانشان می دهد که نخست وزیر جدید انگلیس چندان تمایلی به ادامه همراهی آمریکا در عراق ندارد و ترجیح می دهد، کم کم خود را از فاز جنگ خارج کرده و همانطور که تاکنون نشان داده، بیشتر فعالیت های خود را به تحولات درونی بریتانیا معطوف کند.
به طور یقین عربستانی ها از این رویکرد تازه لندن خشنودند. ملک عبد الله در سفرش به لندن به احتمال قوی از این سیاست انگلیس حمایت کرده و آنها را برای تداوم این سیاست تشویق خواهد کرد.
اما در این میان چیزی که تاکنون اعلام نشده ولی می توان آن را پیش بینی کرد، این است که به احتمال قوی پادشاه عربستان با نمایندگان حزب محافظه کار انگلیس نیز دیدار خواهد کرد. مقام های انگلیسی اعلام کرده اند، از پادشاه عربستان استقبال ویژه ای خواهند کرد و در برنامه خود ترتیب دیدار وی با دیگر گروه های سیاسی فعال در انگلیس را نیز گنجانده اند؛ برنامه ای که به طور قطع باب میل پادشاه عربستان است.
پیش از این نمایندگان حزب محافظه کار انگلیس در انتقادهای گسترده خود از نمایندگان حزب کارگر، از آنها خرده گرفته اند که چرا با لغو حاکمیت اقلیت (سنی ها) بر اکثریت (شیعیان) در عراق، مخالفت کرده اید. به اعتقاد آنها عراق از روز تاسیس با چنین نظامی اداره می شده و لغو این سیستم می تواند، بهای سنگینی را متوجه عراق کند. نگرشی که بسیار مورد پسند عربستانی ها است و همیشه نیز برای تحقق آن تلاش کرده اند و حتی به خاطر آن به فکر کودتا در عراق افتاده اند.
از این رو ملاقات پادشاه عربستان با مقام ها ی عالیرتبه و نمایندگان حزب کارگر می تواند، به این منظور باشد که وی از حزب محافظه کار انگلیس در رقابت های انتخاباتی آتی بریتانیا حمایت خواهد کرد. به ویژه اینکه خبرهایی به گوش می رسد مبنی بر اینکه لابی های عربستان در انگلیس بسیار فعال شده و تلاش دارند، همانند انتخابات میاندوره ای مجلس نمایندگان آمریکا تاثیر گذار باشند.
در این میان عربستانی ها اهداف دیگری را نیز در بریتانیا دنبال می کنند. تلاش برای مهار فشارهای آمریکا و نمایندگان نوجمهوریخواه از دیگر اهداف این سفر خواهد بود. این روزها نگرش آمریکایی ها اعم از دموکرات و جمهوریخواه نسبت به تحولات عربستان بسیار منفی است. تیرگی این روابط به اندازه ای است که پادشاه عربستان دعوت سالانه شش ماه پیش رئیس جمهوری آمریکا برای صرف شام در کاخ سفید با مقام های رده بالای عربستانی را رد کرد. (مساله فروش تسلیحات به عربستان مساله ای است که از نظر آمریکایی ها جدای از این سیاست ها باید بررسی شود.) نظری به جبهه دموکرات ها نیز نشان می دهد که تضعیف عربستان و کم رنگ شدن روابط سیاسی آمریکا با این کشور جزو شعارهای اصلی نامزدهای مطرح انتخابات ریاست جمهوری آمریکا است.
عربستانی ها تلاش دارند، با فشار بر انگلیس ها از آنها بخواهند تا از فشار آمریکایی ها بر عربستان بکاهند.
هدف دیگر عربستان از این سفر، حل و فصل پرونده فروش اسلحه امیر فیصل بن بندر دبیر شورای امنیت ملی عربستان و سفیر سابق این کشور در انگلیس است. پرونده ای که اختلاس های کلان بن بندر جنجال های گسترده ای را در رسانه های جهان به وجود آورده است. پیش بینی می شود، عربستانی ها با خرید سلاح های تازه از انگلیس به نوعی برای بستن این پرونده پر سر و صدا گام بردارند.
چرا آلمان و ایتالیا؟
بحث پرونده هسته ای ایران موضوعی است که در تمام سفرهای تور اروپایی ملک عبد الله به آن اشاره خواهد شد اما این موضوع به طور قطع در آلمان و ایتالیا با اهمیت بیشتری دنبال می شود.
در اینجا یادآوری یک نکته لازم است و آن اینکه تحولات دو سال اخیر منطقه به ویژه در لبنان، عراق و سوریه باعث شده تا حس رقابت بسیار سختی میان عربستانی ها با ایران به وقوع بپیوندد. رقابتی که عربستانی ها در برخی مواقع حاضرند به صرف برنده شدن در آن، اصول آن را زیر پا بگذارند.
آلمان و ایتالیا دو کشور مهم و تاثیر گذار در اتحادیه اروپا هستند. آلمان ریاست دوره ای اتحادیه اروپا را بر عهده دارد و به همراه ایتالیا دو کشور مهم و کلیدی در اتحادیه جی8 به شمار می رود. علاوه بر آن هر دوی آنها از کشورهایی هستند که در مذاکرات با ایران شرکت دارند و نقش آنها تاثیر بسزایی در تصمیم گیری در برابر ایران دارد.
هر دوی این کشورها در برابر اعمال تحریم های بیشتر علیه ایران مخالفند. آلمانی ها حاضر نیستند در زمان کنونی بیش از این تحریمی علیه ایران اعمال شود و معتقدند، در صورت وقوع چنین اتفاقی جایگاه اقتصادی خود را که از ارزش بالایی برای آنها برخوردار است، از دست خواهند داد.
ایتالیا یی ها نیز نگرانند، با اعمال تحریم های بیشتر سرمایه های کلان آنها در ایران به باد رود. آنها بارها اعلام کرده اند، از دست رفتن فرصت سرمایه گذاری در ایران باعث می شود شرکت های آسیایی از جمله شرکت های چینی و هندی به سرعت جای آنها را در ایران بگیرند.
به نظر می رسد، سفر پادشاه عربستان به این دو کشور حول محوریت موضوع ایران بچرخد. به ویژه اینکه نباید فراموش کرد، عربستانی ها در این بازی پرتنش سیاسی تنها به دنبال امتیازخواهی اند و علاوه بر آن به هیچ وجه حاضر نیستند، قافیه بازی سیاسی را به ایرانی ها ببازند. البته نباید فراموش کرد که عربستانی ها قطعا به دنبال جنگ غرب با ایران نیستند. آنها به خوبی می دانند، دود ناشی از جنگ با ایران بیش از هر کسی چشم آنها را کور خواهد کرد.
چرا سوئیس و ترکیه؟
در این میان بسیاری این سوال را می کنند که پادشاه عربستان در سوئیس به دنبال چه خواهد بود. برخی پیش بینی کرده اند، پادشاه عربستان در سفر خود به سوئیس از آنها خواهد خواست، نقش بیشتری در پرونده هسته ای ایران ایفا کنند. به ویژه اینکه پیشنهادی نیز برای حل مساله هسته ای ایران در اختیار دارند و علاوه بر آن حافظ منافع ایالات متحده آمریکا در ایران هستند. احتمالاعربستانی ها از سوئیسی ها خواهند خواست ضمن نقش میانجی میان ایران و آمریکا فعالانه تر در تحولات هسته ای ایران دخالت کنند.
اما قطعا عربستانی ها در این سفر به دنبال اهداف دیگری نیز خواهند بود. کاهش از فشارهای موجود بر سر حقوق بشر که سوئیسی ها نسبت به آن حساسیت ویژه ای دارند، از مهم ترین این اهداف خواهد بود. عربستانی ها دائما از سوی سوئیسی ها بر سر نقض حقوق بشر مورد انتقادهای شدیدی قرار گرفته اند. وزارت خارجه سوئیس حتی در اعتراض به این موضوع بارها از اتباع خود خواسته به عربستان سعودی سفر نکنند و علیه نقض حقوق بشر در این کشور فعال باشند. در همین حال سال ها است که سوئیسی ها از پذیرش اتباع عربستانی به خاک خود که دائما متهم به حمایت از وهابی های تندرو و تروریسم هستند، اجتناب می کند و قوانین بسیار سختی را پیش پای مسافران عربستانی قرار داده است. پیش بینی می شود، پادشاه عربستان در این سفر تلاش کند از میزان فشارهای دولت سوئیس علیه اتباع عربستانی کاسته شود.
اما در این میان خبرهای ضد و نقیضی نیز درباره احتمال مذاکره پادشاه عربستان با سوئیسی ها برای ساخت رآکتور هسته ای برای عربستان به گوش می رسد. پس از تلاش ایران برای رسیدن به انرژی صلح آمیز هسته ای کشورهای عربی نیز تلاش تازه ای را برای رسیدن به این تکنولوژی آغاز کرده اند. سوئیس جزو معدود کشورهای جهان است که از تکنولوژی پیشرفته هسته ای برخوردار است و غنی سازی اورانیوم در آن بدون دغدغه انجام می شود. عربستانی ها سوئیس را به این دلیل انتخاب کرده اند که اولااز تکنولوژی پیشرفته هسته ای برخوردار است و علاوه بر آن کم ترین حساسیت مجامع بین المللی بر سر برخورداری از تکنولوژی پیشرفته هسته ای در جهان را دارا است.
ترکیه آخرین مقصد پادشاه عربستان در تور سیاسی وی به اروپا است. کشوری که هنوز نمی توان به صراحت آن را اروپایی نامید و از اهمیت بسیاری برای کشورهای عربی و اسلامی برخوردار است. سفر پادشاه عربستان تنها چند ماه پس از انتخاب <رجب طیب اردوغان> به عنوان نخست وزیر اسلام گرا و <عبد الله گل> به عنوان رئیس جمهور هم حزب اردوغان می تواند این موضوع را پیش رو قرار دهد که وی با هدف آگاهی از آینده سیاست های آنکارا در عرصه سیاسی جهانی به ترکیه می رود.
همچنین پیش بینی می شود با سفر پادشاه عربستان به ترکیه از میزان فشارهای جاری بر عراق که این روزها بر سر موضوع ترکیه به داغترین مرحله بحرانی خود رسیده نیز کاسته شود. به اعتقاد عربستانی ها حمله ترکیه به شمال کردستان عراق می تواند باعث افزایش فشارها به سنیان عراقی شود و این دقیقا موضوعی است که از حساسیت ویژه ای برای عربستانی ها برخوردار است.
علاوه بر آن عربستانی ها گمان می کنند با روی کار آمدن اردوغان و هم پیمانانش در ترکیه که از اندیشه های اسلام گرایانه تبعیت می کنند، بتوانند روابط خود به این کشور را بیش از پیش نزدیک کرده و به نوعی به قدرت اسلام گرایان معتدل ترکیه کمک کنند.
سفر پادشاه عربستان به اروپا پیغام های بسیاری در خود دارد. می توان پیش بینی کرد، پس از این سفر تحرکات سیاسی بین المللی بیش از پیش افزایش یابد. به ویژه اینکه نشست اعضای 1+5 برای بررسی پرونده هسته ای ایران نزدیک است و همچنین بحران کردها میان ترکیه و عراق نیز به مرحله انفجار رسیده است. شاید بتوان پیش بینی کرد، پس از سفر عبد الله به اروپا تحولات تازه ای در دنیا رخ دهد که بتواند بسیاری از پیش بینی های کنونی را دگرگون کند.