چن شوی بیان، رئیسجمهوری تایوان، این روزها مصرانه خواستار برگزاری همهپرسی در سال آینده درباره عضویت و حضور تایوان به عنوان نمایندهای مستقل در سازمان ملل است. این مسئله هشدار جدی برای چین محسوب میشود. در مقابل این تهدید که چندان جدید به نظر نمیرسید، واکنش دولت آمریکا در راستای حمایت از تمامیت ارضی چین بود. چین همواره از حضور نمایندگان مستقل تایوان در مجامع بینالمللی جلوگیری میکند. این همهپرسی به منظور تقویت استقلال تایوان پیشبینی شده و دولت فعلی تایوان تلاشهای خود را با هدف ایجاد هویت ملی مستقل از سرزمین چین، ادامه میدهد.
چن، رئیسجمهوری تایوان، در دفاع از این همهپرسی میگوید، این طرح، حرکتی برای نپذیرفتن اتحاد با چین است و نه صرفا همهپرسی برای تجزیهطلبی. با وجود انتقادهای دولت آمریکا، به نظر میرسد که دولت تایوان و شخص چنشویی بیان قصد دارد این همهپرسی را برگزار کند. چین این همهپرسی را از جمله تحرکات جداییطلبانه میداند و تایوان را برای برهم زدن آن تهدید کرده است.
واشنگتن از توسعه ارتش تایوان اظهار نگرانی کرده و معتقد است خریدار ادوات نظامی آمریکایی و افزایش ذخیره موشکهای دور برد کروز، تنش را بیشتر میکند. لقب داده شده به این موشکها Hsung FengIIE است، موشکی که همواره میتواند بر برنامههای وزارت خارجه در هر کشوری تأثیرگذار باشد. از طرف دیگر، واشنگتن از اینکه تجهیز ارتش چین ممکن است در آینده موجب افزایش تحرکات تهاجمی پکن شود نیز واهمه دارد.
رئیسجمهوری تایوان، در اواخر اکتبر، برای آرام کردن خشم آمریکاییها اعلام کرد: به کارگیری حملات موشکی در مناقشات چین و تایوان بودن هماهنگی با آمریکا صورت نمیپذیرد. بعد از این پیام، پاسخ آمریکا با نرمش و آرامش بیشتری همراه بود.
بدون توجه به دیپلماتیک بودن یا نبودن اقدامات دولت تایوان و همچنین بدون در نظر گرفتن فشارهای بینالمللی برای تعیین تکلیف وضعیت نامناسب فعلی، تایوان تا به امروز به این نکته توجه نداشته که بهتر است وضعیت موجود را حفظ کند، وضعیتی که برای آمریکا از اهمیت بالایی برخوردار است.
در حالی که واشنگتن تعهد کرده بود که در حل اختلافات نظامی تایوان به این کشور کمک کند اما در راستای سیاست همکاری نظامی دوطرفه با چین، رابطه با پکن را برقرار کرده و به سمت مستحکم کردن آن پیش میرود، روابطی که برای واشنگتن بسیار حیاتیتر از اختلافات نظامی تایوان است.
در همین راستا، دولت هوجین تائو نیز در روابط خود با تایوان، کاهش محسوسی اعمال کرده است. در هفدهمین کنگره ملی حزب کمونیست چین که در 15 اکتبر برگزار شد، هوجین تائو پیشنهاد امضای توافقنامه صلح با تایوان را مطرح کرده بود.
وی همچنین گفت: این سرزمین خواستار برقراری ساختاری برای توسعه آرامش و روابط حسن همجواری متقابل و همچنین آغاز مرحله جدیدی در صلح است. در حالی که در چارچوب پیشنهاد وی، جایگاهی برای تایوان در نظر گرفته نشده بود. سخنگوی کاخ سفید در این باره گفت: طرح هوجین تائو باعث افزایش محبوبیت آمریکا شده و گامی مثبت در مسیر تقویت مذاکرات حسنهمجواری محسوب میشود.
چنین نگرشهای دیپلماتیکی احتمالا هم برای آرام کردن آمریکا و هم برای جلوگیری از همهپرسی است.
در صورتی که این همهپرسی برگزار و مشخص شود که حمایت کمی از تایوان وجود دارد، پکن این احتمال را میدهد که دولت تایوان نتایج آنرا غیر واقعی بداند. از سوی دیگر، این مسئله ممکن است حزب حاکم تایوان را وادار کند که بین خواسته خود یعنی حفظ و ثبات و رونق اقتصاد و از دست دادن وجهه خود، یکی را انتخاب کند.
ترس از مواجهه با هرگونه اشتباه یا وضعیت نامطلوب، باعث افزایش نگرانی پکن شده است. ملاقات با گیتس برای توسعه روابط مستقیم بسیار مهم تلقی میشود که این مسئله منجر به شفافسازی و روشن کردن روابط چین و آمریکا در تحقق اهداف مشترک و مهم 2 کشور میشود و از هرگونه اقدام رسمی به سمت استقلال تایوان جلوگیری میکند. به همین دلیل زمینه برای ایجاد اطمینان از دوطرفه بودن روابط آمریکا با چین ـ نه سه طرفه بودن آن فراهم ـ میشود.
عاملی که در ایجاد نگرانی دو طرف، کمتر به آن توجه میشود این است که طرح همهپرسی رئیسجمهوری تایوان برای نجات دولت منزوی او، با شکست مواجه خواهد شد. البته این مسئله به کابوس افراد بسیاری در پکن و تعدادی هم در واشنگتن تبدیل شده است. شکست همهپرسی، رشد ملیگرایی و تغییرناپذیری آن و همچنین نارضایتی مردم از وضعیت فعلی تایوان را نشان خواهد داد.