سارا معصومی
جورج بوش رئیسجمهور ایالات متحده سرانجام پس از ماهها صبر در برابر بیتوجهی دولت سودان به درخواستهای بینالمللی برای پایان دادن به خونریزیها در دارفور اعلام کرد که قصد دارد دور تازهای از تحریمهای اقتصادی را علیه این کشور اعمال کند. بوش ضمن اعلام این خبر اعلام کرد که از هرگونه تنبیه بینالمللی دولت عمرالبشیر رئیسجمهور سودان استقبال میکند.
بوش در سخنانی کوتاه از دفتر محل کار خود در کاخ سفید گفت: «مردم دارفور سالهاست که برای دریافت کمک بینالمللی فریاد میکشند و بیشک استحقاق دریافت آن را نیز دارند.» درست شش هفته پیش بود که بوش اعلام کرد قصد دارد دور تازهای از تحریمها علیه دولتی را به کار بگیرد که در کشته شدن و مورد تجاوز قرار گرفتن زنان و کودکان خود با شورشیان شریک است. بوش در ادامه سخنان کوتاه خود در خصوص تحریمهای جدید گفت: «دولت آمریکا این قبیل اقدامات را قتلعام میداند. جهان نیز مسئولیت دارد که به تمامی این جنایتها در دارفور پایان دهد.»
بوش در توضیح مفاد دور جدید تحریمها گفت: «افرادی که هرگونه دخالتی در نقض حقوقبشر و به خطر انداختن روند برقراری صلح در این کشور آشوبزده بازی میکنند، تحریم خواهند شد. دولت سودان براساس این تحریمها حق انجام هیچگونه پرواز نظامی بر فراز دارفور را نخواهد داشت. بدین ترتیب توانایی ما در نظارت بر میزان خشونت جاری در منطقه افزایش خواهد یافت.» بوش بار دیگر در این سخنان جامعه بینالمللی را برای عدم تحت فشار قرار دادن دولت سودان مورد انتقاد شدید قرار داد. وی در پایان اظهارات خود در این خصوص گفت: من به مردم دارفور قول میدهم که آمریکا چشمان خود را بر فجایعی که وجدان بینالمللی را به چالش کشیده است، نخواهد بست. بوش امیدوار است بتواند با اعمال تحریمهای اقتصادی بر دولت سودان، رئیسجمهور این کشور عمرالبشیر را وادار به پایان دادن به حمام خون راهافتاده در این کشور کند.
بوش پس از چند ماه توسل به زبان تهدید سرانجام اعلام کرد که قصد دارد دور تازهای از تحریمها علیه سودان را اعمال کند. ماه گذشته میلادی بود که بوش برای چندمینبار اعمال تحریمهای سنگین بر سودان را تنها راهکار مناسب برای به زانو درآوردن دولت عمرالبشیر خواند. با وجود اصرارهای کاخسفید، سازمان ملل از این کشور خواست فرصت بیشتری به دولت عمرالبشیر برای تصمیمگیری دهد. بدین ترتیب بوش به شورای امنیت سازمان ملل فرصت داد تا با توسل به راهکارهای دیپلماتیک به چهار سال جنگ و خونریزی در سودان پایان دهد. همزمان با افزایش درگیریها در دارفور و سکوت دولت عمرالبشیر در این خصوص، بوش سهشنبه به کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه کابینه خود دستورداد مفاد تحریمی جدید علیه سودان را تنظیم کند.
تحت فشار قرار دادن دولت عمرالبشیر انگیزه اصلی بوش از اعمال این تحریمها اعلام شد. بوش ضمن اعلام این خبر گفت: دولت سودان در طول چند هفته گذشته بارها به سازمان ملل قول همکاری و اجرای تعهدات متفاوت داده است اما تاکنون تغییری در روند همکاری سودان با این سازمان مشاهده نشده است. در دور جدید تحریمها علیه سودان 31 شرکت و چهار چهره سیاسی سودان تحریم میشوند.
سودان در نخستین واکنش به تحریمهای جدید از سوی ایالات متحده، این اقدام را محکوم کرد. یک مقام ارشد وزارت امور خارجه سودان در این خصوص گفت: این قبیل تحریمها عادلانه نیست. افزایش فشارها بر دولت سودان با تلاشهای سازمان ملل برای پایان دادن به جنگ و خونریزی در دارفور همزمان شده است. از سال 2003 تاکنون درگیری میان شبهنظامیان تحت حمایت دولت و گروههای شورشی منطقه غربی سودان ـ دارفور ـ را تبدیل به مرکز درگیری و قتل عامهای گسترده کرده است. براساس آمارهای بینالمللی در طول چهار سال خونریزی در دارفور، بیش از 200 هزار نفر جان خود را از دست دادهاند، اما دولت سودان با رد این آمار ادعا میکند که تنها نه هزار نفر در این درگیریها کشته شدهاند.
حمایت دولت از شورشیان عرب
بوش و سایر مقامهای ارشد ایالات متحده به شدت از عملکرد دولت در برابر شبهنظامیان عرب ناراضی هستند. دولت عمرالبشیر از سوی مقامهای کاخ سفید به حمایت از شورشیان عرب متهم شده است. در حال حاضر هفت هزار صلحبان اتحادیه آفریقا در دارفور مستقر هستند اما دولت سودان از پذیرفتن حافظان صلح سازمان ملل بهطور گسترده نیز خودداری میکند. شورای امنیت سازمان ملل روز جمعه گذشته آخرین بسته پیشنهادی خود را راهی خارطوم پایتخت سودان کرد. اما عمرالبشیر با زیاد خواندن تعداد حافظان صلح مدنظر سازمان ملل، این طرح را نیز رد کرد.
کارشناسان بینالمللی پیشبینی میکنند که اتخاذ دور جدید تحریمها علیه سودان تاثیری بر سرسختی این کشور در قبال سازمان ملل نخواهد داشت. به گفته منابع موثق، دور جدید تحریمها علیه دولت سودان، علاوهبر موارد ذکر شده در تحریم سال 1997، شرکتهای تحت کنترل دولت را شامل میشود. از سوی دیگر، شرکتهایی که تحریم تسلیحاتی سودان را نادیده بگیرند نیز از انجام فعالیتهای تجاری در ایالاتمتحده منع خواهند شد. دولت سودان بیشترین درآمد خود را از فروش نفت موجود در کشور تامین میکند. براساس تحریمهای جدید شرکتهایی که مسئولیت صادرات نفت این کشور را برعهده دارند نیز حق ادامه فعالیت بینالمللی نخواهند داشت. بدین ترتیب بیشترین ضربه بر ساختار اقتصادی سودان وارد خواهد شد. رهبران گروههای آشوبطلب و چهرههای ارشد سیاسی سودان نیز چهار نفری خواهند بود که شامل این تحریم میشوند. شورای امنیت سازمان ملل سال گذشته، چهار فرد نهچندان رده بالای سودان را وارد گردونه تحریمهای خود کرد. این نخستینبار است که کشوری خارج از شورای امنیت، چهرههای ارشد سیاسی سودان را تحریم میکند. ایالاتمتحده و انگلستان از مدتها پیش تلاش برای تصویب قطعنامهای در شورای امنیت سازمان ملل را که براساس آن فروش تسلیحات به تمامی نقاط سودان و نهتنها دارفور، ممنوع خواهد شد، آغاز کردهاند. چین که بزرگترین خریدار نفت سودان و شریک عمده اقتصادی این کشور محسوب میشود، صراحتاً مخالفت خود با این تحریمها را اعلام کرده است. یک مقام ارشد دولت چین در پاسخ به سوالی مبنی بر احتمال وتوی تحریمها در شورای امنیت گفت: هنوز برای چنین اظهارنظری بسیار زود است.
پیشنهاد فرانسه برای کمک بشردوستانه به سودان
برنار کوشنر وزیر امور خارجه فرانسه پیشنهاد داد که برای کمکرسانی به قربانیان خشونت در دارفور، پلی ارتباطی از کشور چاد به داخل سودان درنظر گرفته شود. در صورت موافقت نیکلا سارکوزی نخستوزیر فرانسه با این طرح، سربازان فرانسوی میتوانند با حمایتهای بینالمللی، کمکرسانی به قربانیان درگیریها در دارفور را از طریق خاک کشور چاد اتخاذ کنند. سخنگوی وزیر امور خارجه فرانسه در این خصوص گفت: فرانسه به شدت نگران بحران انسانی در دارفور است. بیشک در نشست آتی هشت کشور صنعتی در جهان، در این خصوص با سایر رهبران اروپایی بحث میکنیم.