* به طور کلی درباره طرح این لایحه نظر شما چیست؟
** مساله را باید به چند مرحله تقسیم کرد: طرح موضوع، نظر کمیته روابط خارجی سنا، اگر در کمیته پذیرفته شد رفتن آن به مجلس نمایندگان، و آنجا هم در صورتی به رای گذاشته می شود که رئیس مجلس نمایندگان دستور رای گیری صادر کند.
* قبلاً هم این موضوع در کنگره امریکا مطرح شده بود؟
** بله، هفت سال پیش کمیته روابط خارجی لایحه مشابهی را تصویب کرده بود، اما در آن زمان کلینتون مانع آن شد.
* چنین لایحه یی جنبه الزام آور که ندارد؟
** نه ندارد و دولت بوش هم با آن مخالف است. حتی بوش با اردوغان تماس گرفته و گفته که نظر شخصی وی مخالفت با این لایحه است.
* پس می توان از نگاهی آن را به اختلافات بین دو حزب سیاسی امریکا هم مربوط دانست؟
** می تواند این هم باشد. می تواند به مسائل عراق و موضع ترکیه نسبت به عراق و خصوصاً مساله کردها مربوط باشد و...
* طرح این لایحه به معنای فعال بودن مخالفان دولت ترکیه در حکومت امریکا نیست؟
** آنها در آنجا فعال هستند. علاوه بر آنها کمیته یی در امریکا هست به نام کمیته ملی ارامنه که فعالیت های خاص خود را می کند و معتقد است ترکیه باید به بازماندگان نسل کشی غرامت بپردازد.
* جریان یهودی فعال در امریکا و دولت اسرائیل چطور؟ آیا نقشی دارند؟
** جریان یهودی ها در این مساله فعال است. فکر می کنم یکی از اقدامات ترک ها هم متقابلاً استفاده از اسرائیل است. آنها می خواهند از نفوذ اسرائیل استفاده کنند تا چنین امری روی ندهد. سفر وزیر خارجه ترکیه به اسرائیل در روزهای اخیر هم چنین زمینه یی دارد. اما نباید از نظر دور بماند که هواخواهان ترکیه هم البته در امریکا بدون فعالیت نمی نشینند.
* چرا دولت ترکیه درباره کشتار ارامنه تکلیف خود را روشن نمی کند. یعنی راهی ندارند که با این مساله پر دردسر کنار بیایند و تلاش کنند.
** ببینید، حرف از کشتار 5/1 میلیون ارمنی است. مقامات ترکیه می گویند اینها در جریان جنگ و در نتیجه گرسنگی و بیماری و تلفات جنگی از بین رفته اند. همان طور که هزاران ترک در جریان جنگ جان خود را از دست دادند. مساله دیگر این است که ترک ها نگران دو چیز هستند: یکی تمامیت ارضی و دیگری غرامت. یعنی نگران هستند که اگر به این موضوع حساسیت نشان ندهند هم تمامیت ارضی شان خدشه دار شود هم ناچار به پرداخت غرامت شوند.
* یعنی می خواهند همین طور بر مساله یی با این دامنه سرپوش بگذارند؟
** می خواهند بستر فکری و فرهنگی لازم در داخل فراهم شود، یعنی جامعه بتواند بپذیرد. آنها حتی هیاتی به امریکا فرستاده اند که بتواند جلوی تصویب لایحه را بگیرد: هیاتی است مرکب از احزاب موافق و مخالف دولت.
* این مساله بار اول نیست که در امریکا مطرح می شود.
** نه هر سال یک بار در مجلس نمایندگان امریکا مطرح می شود. تر ک ها می گویند جریان های ارمنی و یهودی این را مطرح می کنند و دولت امریکا هم با طرح این موضوع و فشار آوردن بر ترکیه درصدد برمی آید امتیازات موردنظرش را بگیرد تا سال بعد.
برای همین اردوغان گفته است تصویب موضوع به روابط استراتژیک میان ترکیه و امریکا لطمه خواهد زد. حتی اردوغان با پرز تماس گرفته بود که یهودیان جلوی این کار را بگیرند.
* اگر لایحه تصویب شود با این فرض که الزام آور هم نیست، پس چه تاثیری خواهد داشت و چرا مساله پیشاپیش با چنین واکنش هایی مواجه است. یعنی صدمه یی که می گویند وارد می شود به روابط چه خواهد بود؟
** اولاً اجرایی نمی شود. در مرحله بعد باید گفت اینها همه لاف زنی سیاسی است. اما تاثیراتش این است که سطح روابط دیپلماتیک کاهش پیدا می کند، روابط بازرگانی لطمه می خورد و موضع ترکیه درباره عراق و خصوصاً پ ک ک عوض خواهد شد. امریکایی ها می خواهند که ترکیه در قضیه پ ک ک با امریکا و عراق هماهنگ تر عمل کند. رئیس مجلس ترکیه هم البته گفته است که در صورت تصویب این لایحه رابطه با امریکا خراب می شود و ترمیم آن چند سال وقت خواهد برد. مثل آنچه فرانسه کرد که چند سال پیش لایحه مجازات انکار نسل کشی ارامنه را در مجلس سفلای پارلمان فرانسه تصویب کرد. مجازاتش هم یک سال حبس و 45 هزار یورو جریمه نقدی بود. بعد از آن روابط فرانسه و ترکیه به هم خورد. البته دولت فرانسه از این طرح حمایت نکرده بود. ترک ها در مقابل طرحی را تصویب کردند مبنی بر اینکه کسانی که عملیات ارتش فرانسه در جریان قیام استقلال طلبانه الجزایر را نسل کشی ندانند، مجازات می شوند. همان موقع اردوغان البته گفته بود که نباید ناپاکی را با ناپاکی جواب داد.
* در این میان چرا ارمنستان سکوت کرده و هیچ موضعی نمی گیرد.
** آنها می گویند موضوع به روابط بین ترکیه و امریکا ربط دارد، چون امریکایی ها می خواهند از ترک ها امتیازاتی بگیرند. از طرفی ارمنستان نمی خواهد با ورود به موضوع به روابطش با ترکیه لطمه بخورد. ارمنستان مشکلات اقتصادی شدیدی دارد، به کمک خارجی نیازمند است،قلمرو کشورش محصور است و راه های دسترسی به دنیا ندارد. برای همین بیشتر از آنکه دولت ارمنستان از این قضیه خشنود باشد و واردش شود ارمنی هایی که در گوشه و کنار دنیا پراکنده اند قضیه را پیگیری می کنند.
* این بحث چه آثاری بر اتحادیه اروپا و روابطش با ترکیه دارد؟ اتحادیه اروپا هم بارها خواستار موضع روشن ترکیه درباره نسل کشی ارامنه شده بود.
** مساله خیلی مهم این است که اروپا نمی خواهد فشاری بر ترکیه بیاید که ترکیه افراطی شود، حتی وقتی مجلس فرانسه آن طرح را در دستور کار داشت. اتحادیه اروپا اعلام کرده بود که اگر این طرح قانونی شود مانع از گفت وگوی ترکیه و ارمنستان خواهد شد. اتحادیه اروپا می گوید مساله نسل کشی ارامنه نباید تابو شود. باید امکان بحث درباره اش باشد.