مهین صمدی
پدیده گروگانگیرى از مهمترین عناصر جنگ روانى است. براى نیروهای شورشى در برابر حکومتها و دولتهاى قانونى، این پدیده از گذشتههاى دور ابزاری براى قدرتنمایى بوده است. گروههاى شورشى که اغلب توان رودررویى علنى را ندارند، به ناچار به این عمل دست مىزنند.
گروگانگیرى در گذشته و حال یک عمل مذموم و ناجوانمردانه به شمار آمده است و در برابر وجدان همه انسانها و مذاهب محکوم است زیرا، انسانهاى بىگناهى را به بند کشیده که هیچ جرمى را مرتکب نشدهاند. در فرهنگ سیاسى این پدیده مساوى با عمل تروریستى است.
اما در عصر حاضر به نظر مىآید طالبان و القاعده بیشترین بهره را از این حربه سیاه براى نیل به مقاصدشان مىبرند. گو این که آنها امروزه در عراق و افغانستان گروگانگیرى را پیشه اصلى خود ساختهاند.
در صحنه افغانستان اکنون آنها پس از عملیات انتحارى، بیشترین سرمایه گذارى را روى پدیده گروگانگیرى کردهاند. با توجه به ضعف دولت افغانستان و ناتوانى نیروهای ناتو در مقابله با نیروهاى طالبان، این گروه طى سال جارى به گروگانگیرىهاى متعددی در افغانستان دست زدهاند. و اساساً یکى از سیاستهاى جدید طالبان در سال جارى، به گروگان گرفتن اتباع خارجى در افغانستان است. هر چند که طالبان در سالهاى گذشته نیز تعداد زیادى از افراد خارجى را که در داخل این کشور به امداد رسانى یا امور بازسازی اشتغال داشتند، به اسارت گرفتند و به قتل رساندند، اما سیاست جدیدى که طالبان امسال در پیش گرفته است بهره گیرى از گروگانگیرى براى معاملههاى بزرگ سیاسى است. چنان که آنها در گروگانگیرى اتباع کره در پى مبادله گروگانها با زندانیانشان هستند.
طالبان در سالهاى گذشته پس از گروگانگیرى از کشورهاى متبوعشان مىخواستند که از افغانستان خارج شوند و به دنبال آن فوراً این افراد را به قتل مىرساندند و در ازاى رهایى آنان چیز قابل معاملهاى را پیشنهاد نمىکردند، اما ماجراى اسارت خبرنگار ایتالیایى در اوایل بهار و مبادله او با ۵ تن از افراد بلند پایه این گروه، موفقیت بزرگى را براى طالبان به ارمغان آورد و آنان دریافتند که از طریق گروگانگیری مىتوانند بسیارى از اعضا و شبه نظامیان خود را از زندان رها سازند، بر این اساس بر شدت و دامنه عملیات گروگانگیرى در افغانستان افزودند.
در طول پنج ماه گذشته بیش از ده مورد گروگانگیرى از افراد داخلى و خارجى توسط گروه طالبان صورت گرفته است که یکى از تراژیکترین این گروگانگیرىها قتل اجمل نقشبندى خبرنگار افغان بود. تلخی این ماجرا به این بود که دولت کرزاى در عین حال که با گروه طالبان بر سر آزادی زندانیان این گروه معامله کرد اما گروه طالبان فقط خبرنگار ایتالیایى را آزاد کرد و مترجم وى نقشبندى را به قتل رسانیدند.
هرچند که طالبان گروگانگیرىهاى خونینی را به ثبت رساندهاند، اما آنچه نگاه رسانههاى خبرى جهان را به خود مشغول داشت به گروگان گرفته شدن دو مهندس آلمانى و ۲۳ شهروند کره جنوبى است. ابتدا دو مهندس آلمانى در شرق افغانستان به اسارت گروه طالبان درآمد که در آن این گروه از دولت آلمان خواست تا نیروهایش را از افغانستان بیرون کنند و در غیر این صورت گروگانها را خواهند کشت، پس از پایان ضربالاجل طالبان یکى از گروگانها را به قتل رساند. قتل این گروگان سبب شد که دولت آلمان به ناچار راه مذاکره را با طالبان در پیش گیرد. به همین منظور در وزارت خارجه آلمان ستاد بحران تشکیل شده و مذاکرات براى آزادى یکی دیگر از گروگانهاى آلمانى جریان دارد. فرانک والتراشتاین مایر وزیر خارجه آلمان گفته است که ستاد مبارزه با بحران گروگانگیرى در وزارت خارجه، پس از مرگ یک مهندس ساختمانی به گروگان گرفته شده این کشور در افغانستان؛ اکنون نیروى خود را براى آزاد کردن گروگان دوم متمرکز ساخته است.
اما ماجراى گروگانگیرى ۲۳ تن از اتباع کره جنوبی در صدر همه عملیاتهاى این گروه نشسته و اکنون پس از سه هفته این ماجرا به رویدادی عمده در صحنه جهانى تبدیل شده است. اتباع کره که از قندهار عازم کابل بودند در ولایت غزنى در منطقه قرهباغ به اسارت گروه طالبان درآمدند.
طالبان پس از گروگانگیری بلافاصله ضربالاجل تعیین کردند و خواستار مبادله زندانیان طالبان با گروگانهای کرهاى شدند. داستان زمانى به یک تراژدى تبدیل شد که ضربالاجل طالبان به پایان رسید و دولت افغانستان مثل گذشته نتوانست هیچ کارى براى آزادى این افراد انجام دهد لذا طالبان بلافاصله دو تن از گروگانهاى کرهاى را کشتند.
به هر حال این رفتار یکى از سیاستهاى اصلى طالبان به شمار مىرود و طالبان گفته است این سیاست را در آینده نیز ادامه خواهد داد. منصور دادالله، از اعضاى بلند پایه طالبان، در مصاحبهاى با کانال ۴ تلویزیون بریتانیا گفته است که گروگانگیرى روشى مفید است و به نیروهاى خود دستور داده است تا شهروندان خارجى را در هر کجا که مىیابند به گروگان بگیرند.
اکنون با توجه به تشدید گروگانگیرىها در افغانستان، دولت افغانستان و قواى ناتو در برابر این فشارهاى فزاینده چه اقدام مؤثرى مىتوانند انجام دهند؟ واقعیت این است که دولت افغانستان درگیر یک بحران متضاد و خطرناکى شده است، زیرا از یک سو با معضل اسارت افراد کشورهایى رو به رو است که به افغانستان کمکهاى فراوان کردهاند و این افراد براى انجام خدمت به این کشور آمدهاند و اکنون جان این افراد از سوى گروه طالبان به خطر افتاده است و از سوى دیگر اگر با طالبان تن به معامله بدهند این شیوه ممکن است جان بسیارى از افراد داخلى و خارجى دیگر را به خطر اندازد. زیرا طالبان از این طریق جرىتر مىشوند و از این شیوه تروریستى براى پیشبرد دیگر خواستههاى خود بهره مىبرند.
از این روست که اکنون دو نظر متفاوت از سوى برخی کارشناسان توصیه مىگردد، یکى این که راهى جز معامله با طالبان براى ترک سیاست گروگانگیرى وجود ندارد بویژه در ماجراى اتباع کره زیرا اگر تن به معامله ندهند طالبان به راحتى آنان را خواهند کشت. چنین عملى وجدان مردم افغانستان را جریحهدار خواهد کرد، دولت کره جنوبى نیز بر این نظر پافشارى مىکند. اما نظر دوم رهایی گروگانها از طریق زور و عملیات نظامى است و معامله با طالبان را رد مىکند. یکى از این افراد ژنرال دان مک نیل فرمانده نیروهاى بینالمللى (آیساف) است. او مخالفت خود را با مذاکره با گروگانگیران از جمله در قضیه گروگانهاى کرهاى و آلمانى ابراز کرده و گفته است: شورشیان آدم ربایى را به مثابه ابزارى جهت اعمال نفوذ سیاسی بر کشورهایى که قربانیان از آنجا مىآیند استفاده مىکنند. برخى دیگر از افراد نظامی و یا حتى کارشناسان سیاسى نیز بدین باورند که در این میدان با طالبان باید از راه زور وارد شد، تا دیگر نتوانند از اهرم فشار گروگانگیرى در افغانستان استفاده کنند.
به هر حال در چنین شرایطى آنچه محتمل به نظر مىرسد این است که دولت افغانستان چارهاى جز معامله با طالبان را ندارند، اما آنچه مهم است این که دولت افغانستان و نیروهاى ناتو باید طرحى را بریزند که دیگر طالبان قادر به گروگانگیرى نباشند و این بهترین راهحل برون رفت از این تراژدى شوم است.