علیاکبر عبدالرشیدی
حکومت نپال با براندازی نظام شاهنشاهی چند صد ساله این کشور، راه آشتی ملی و توقف جنگ داخلی را در پیش گرفت. نپال در چارچوب طرحی که مورد توافق رهبران شورشی مائوئیست و مقامات دولتی این کشور نیز قرار گرفته است، پس از برگزاری انتخابات سراسری و تشکیل مجلس نمایندگان، به عنوان یک جمهوری به حیات سیاسی خود ادامه خواهد داد.
با این توافق که همه رهبران سیاسی از احزاب گوناگون به امضا رساندهاند، رهبران شورشی مائوئیست نیز با بازگشت به ائتلاف حکومتی موافقت کردهاند. این شورشیان سه ماه پیش با خروج از دولت، خواستار لغو نظام شاهی در این کشور شدند. هنوز معلوم نیست که رهبران شورشی از چه زمانی به دولت بازخواهند گشت.
شش حزب سیاسی حاضر در ائتلاف حکومتی در اعلامیه خود گفتهاند که نپال پس از تشکیل نخستین جلسه مجلس نمایندگان، به عنوان یک جمهوری فدرال دموکراتیک به رسمیت شناخته خواهد شد. قرار است انتخابات برای برگزیدن 601 نماینده مجلس در اردیبهشت ماه سال آینده برگزار شود.
اتفاق مهمی که در این کشور کوهستانی منطقه هیمالیا رخ داده، برای نپال و کشورهای همجوار آن حائز اهمیت فراوان است اما این رویداد از مدتها پیش مورد انتظار ناظران قرار داشت.
نظام پادشاهی نپال در سال 2001 و پس از شبه کودتایی که منجر به کشته شدن «بیرندرا» پادشاه محبوب این کشور شد، مشروعیت خود را از دست داد.
تلاش «گوانندرا» برادر پادشاه مقتول برای احیای مشروعیت نظام پادشاهی و مقابله با شورشیان مائوئیست به دلیل ضعف شخصیت و موقعیت لرزان وی به نتیجهای نرسید. تغییر فضای منطقهای و بین المللی هم دیگر اجازه تداوم رفتارهای سنتی را به شاه جدید نمیداد.
اقدام شاه جدید در سال 2005 مبنی بر انحلال دولت و در دست گرفتن اختیارات نا محدود، به تشدید دامنه بحران مشروعیت نظام حکومتی نپال دامن زد.
در آوریل 2006 شاه نپال با برگزاری انتخابات و ازسرگیری کار پارلمان این کشور موافقت کرد و در عوض شورشیان مائوئیست هم با آتش بس موافقت کردند. این دو تصمیم آغازگر فرایند جدید مصالحه میان حکومت و احزاب سیاسی ناراضی و مخالف به حساب میآید.
حکومت نپال در شش سال گذشته مجبور به توسل بیشتر به خشونت و نقض افزون حقوق بشر در این کشور شد که پا به پای آن، محبوبیت مائوئیستها نیز رو به تزاید گذاشت.
در یک دهه گذشته که شورشها و نا آرامیهای سیاسی نپال رو به تزاید گذاشته است، بیش از سیزده هزار نفر شامل اکثریتی غیر نظامی، در اثر شلیک نظامیان و در میانه درگیریهای مسلحانه نظامیان و شورشیان جان خود را از دست دادند. بدون تردید تحول اخیر در مناسبات سیاسی داخلی نپال، موجب خرسندی مردم فقیر این کشور خواهد شد.
نپال کشور کوچکی با 150 هزار کیلومتر مربع وسعت در دامنه هیمالیا است که از جنوب با هند و از شمال با چین هم مرز است. قرارداشتن قله اورست و هفت قله بلند دیگر جهان در این کشور باعث شده است که کاتماندو، قطب گردشگران کوهنورد جهان باشد و درآمد گردشگری کوهنوردی به عمدهترین درآمد این کشور تبدیل شود.
80 درصد مردم این کشور هندو هستند که به این ترتیب نپال به تنها کشور هندوی جهان تبدیل شده است. سابقه زیست در دامنههای هیمالیا به استناد آثار باستانشناسی مکشوفه به دستکم 9 هزار سال پیش تخمینزده میشود.
نپال با وجود کوچکی، از تنوع قومی و نژادی و تنوع آبوهوایی چشمگیری برخوردار است. اقتصاد این کشور کشاورزی است و سهم بخش کشاورزی در آن 76 درصد است. نپال دریافتکننده کمک از کشورهای هند، ژاپن، مجموعهای از کشورهای اروپایی مانند انگلیس، آمریکا، چین، سویس و کشورهای اسکاندیناوی است. تولید ناخالص داخلی نپال در سال 2005 بالغ بر 39 میلیارد دلار بوده است.
مهمترین صادرات نپال «گورخا» است. گورخاها جوانانی هستند که به سلحشوری، بیرحمی، وفاداری، جنگاوری و قدرت بدنی شهرت جهانی دارند. بخش مهمی از ارتش انگلیس مستقر در آسیا مرکب از همین گورخاها بوده است. انگلیس همه ساله از بین جوانان داوطلب و پس از امتحانات سخت، گروهی سرباز گورخای جدید استخدام میکند که به دلیل دستمزد بالایی که دریافت میکنند، نقش مهمی در اجرای ماموریتهای نظامی و چریکی مورد نظر ارتش انگلیس ایفا میکنند.
جنبش نوین دموکراتیک نپال از اواسط دهه 1940 تحت تاثیر تحولات هند و چین آغاز شد. کشمکش هند و چین برای تسلط بر نپال باعث تحولات مهمی در این کشور شد که به وجود آمدن حزب کمونیست نپال مرکب از عناصر مائوئیست طرفدار چین مهمترین شاخصه آن بود.
اما اینک به نظر میرسد که موازنه دموکراتیکی که متاثر از هند است، بر نپال حاکم میشود و حتی حزب کمونیست هم به آن تن در میدهد.