ایران تنها مسیری است که می تواند نفت و گاز مورد نیاز پاکستان، هند، و چین را با کمترین هزینه برآورده ساخته و این سه کشور حجم عظیمی از مصارف انرژی جهان را به خود اختصاص داده اند، در صورت تامین انرژی ارزان از طریق مسیر خط لوله صلح و ایران از مزایای اقتصادی و غیر اقتصادی فراوانی برخوردار خواهند شد.
چنان که ملا حظه می شود در این بخش از روابط و تجارت بین الملل ایران نیز دست های آمریکا با حرکت هایی دیپلماتیک همراه با تحدید موجبات اجرایی نشدن و نهایی نشدن طرح های سودمند مورد توافق طرفین شده و زیان های حاصل از آن به اقتصاد ایران و کشورهای طرف قرارداد وارد آمده وبر دوش مردم این کشورها سنگینی می کند.
در بخش های جنوبی کشور نیز با شرایط مشابه و کارشکنی های طرف های آمریکایی روبه رو هستیم که در نهایت منجر به توسعه نیافتن صنایع گازی کشور و روابط اقتصادی ناشی از آن با کشورهای همسایه و دیگر متقاضیان انرژی ایران شده است و می بایست دولتمردان اقتصادی ما با واقع بینی و تدابیر هوشمندانه از خسارت و زیان های بیشتر در این بخش از اقتصاد کشور جلوگیری به عمل آورده و شرایط را برای توسعه صنایع زیردستی گاز و حداکثر سازی بهره برداری از این نعمت خداداد را فراهم آورند.
در چند ساله اخیر سرمایه گذاری های فراوانی در جهت توسعه و تجهیز صنایع گاز کشور و پالایش و پخش صورت گرفته، لیکن این سرمایه گذاری ها در حدی نیست که توان پاسخگویی مصرف داخلی و صادرات کشور را با توجه به حجم عظیم تقاضای کشور های پیرامون فراهم آورد و می بایست در کنار افزایش سرمایه گذاری ها در صنایع گازی و پالا یشگاهی کشور نسبت به فرهنگ سازی نیز اقدام گردد تا بیش از این شاهد زیان های حاصل از چالش های موجود نشویم.
گاز در سایه
نکته حایز اهمیت دیگر آن است که صنعت گاز کشور به جهت در اولویت بودن صنعت نفت همواره در سایه نفت قرار گرفته و سرمایه گذاری های لا زم و شایسته در این صنعت صورت نگرفته است.
در صورتی که با کمی توجه بیشتر به بخش گاز و رشد و توسعه صنایع وابسته به آن، در کنار سودهای سرشار حاصل از صادرات قادر بودیم برای بخش عظیمی از نیروی بیکار جامعه اشتغال ایجاد کرده و در ضمن از مصارف نفتی کشور کاسته و موجبات صادرات بیشتر محصولا ت نهایی حاصل از نفت را فراهم آوریم.
به گزارش ایسنا، این در حالیست که از سال 1384 تا پایان سال گذشته حدود دو میلیون و 685 هزار مشترک جدید به جمع کل مشترکان گاز طبیعی اضافه شده و قرار است 200 هزار مشترک باقی مانده از سال های گذشته نیز به جمع مشترکان گاز اضافه شود; به طوری که سال گذشته به تنهایی ساخت شبکه شهری و روستایی 59 درصد بیش از برنامه و معادل 15391 کیلومتر بوده است.
در همین سال نصب انشعابات نیز 13 درصد بیشتر از برنامه بود; طوری که در حال حاضر حدود 13/5 میلیون خانوار تحت پوشش شبکه گاز طبیعی قرار دارند.
از سوی دیگر بسیاری کارشناسان انرژی تاکید می کنند که گازرسانی به برخی روستاهای کشور بسیار غیراقتصادی است، طوری که متوسط 800 هزار تومانی هزینه نصب هر انشعاب، گاهی در روستاها به حدود 2 تا 3 میلیون تومان و حتی گاهی به بیش از 15 میلیون تومان نیز می رسد.
منفی بودن تراز گاز
در سه سال گذشته حدود 140 شهر و 3680 روستا گازرسانی شده اند و با اعلام پیش بینی کسری روزانه 162 میلیون متر مکعبی گاز در زمستان امسال حتی در صورت وارد مدار تولید شدن فازهای 9 و 10 پارس جنوبی و همچنین افزایش 25 میلیون متر مکعبی برداشت گاز از میدان های مناطق مرکزی با توجه به بهره برداری از واحدهای پتروشیمی جدید که برخی از آن ها نیاز به سوخت گاز دارند و تاثیر منفی خشکسالی بر فعالیت نیروگاه های برق آبی و ضرورت استفاده بیشتر از گاز در نیروگاه های حرارتی و گازی، مقرر شد که گازرسانی به شهرها و روستاهای جدید در سال 1387 جزو اولویت های فعالیت های شرکت ملی گاز نباشد و به حداقل برسد. البته قابل ذکر است که برخی منابع با این وجود تاکید می کنند که قرار است امسال 200 هزار مشترک جدید پذیرفته شود.
سابقه منفی بودن تراز گاز کشور به سال 1374 بر می گردد; زمانی که برای اولین بار پس از جنگ و در دوران سازندگی، مصرف گاز در زمستان نسبت به تولید بیشتر و کشور با کمبود گاز مواجه شد که این روند تاکنون ادامه پیدا کرده است، ولی نکته قابل توجه این است که در سال های ابتدایی مواجهه با تراز منفی گاز، اختلاف جزیی میان میزان تولید ومصرف گاز به راحتی با توزیع سوخت مایع برطرف می شد; در حالی که به تدریج با توسعه صنایع و افزایش گازرسانی به بخش های مختلف خانگی، نیروگاه ها، تجاری وصنایع درکشور، شکاف میان رشد تولید و مصرف گاز عمیق تر وکسری گاز در زمستان حادتر شده است.
طبق اعلام کسایی زاده، برنامه ساخت شبکه شهری و روستایی در سال گذشته 9700 کیلومتر بوده که با اجرای 15 هزار و 391 کیلومتر، 59درصد بیش تر از برنامه شبکه گذاری در شهرها و روستاها انجام شده است. همچنین در سال گذشته نصب انشعابات 13درصد و پذیرش مشترکان جدید 76 درصد بیش از برنامه بوده است.
البته ناگفته نماند که طبق برنامه چهارم توسعه، گازرسانی به 9هزار روستا تا پایان سال 1388 دیده شده است.
کندی روند پروژهها
مدیران شرکت ملی گاز همواره یکی از مسایل اصلی مربوط به کندی روند پروژه ها در بخش های بهبود شبکه شاخه ای کشور و توسعه زیرساخت ها را کمبود بودجه می دانند و این در حالی است که میزان سرمایه گذاری در سال های اخیر به شدت افزایش پیدا کرده است.
به طوری که در سه سال گذشته بیش از هشت هزار متر خطوط لوله اصلی در کشور ساخته شده است که هر هزار کیلومتر آن به بیش از 2 میلیارد دلار بودجه نیاز دارد.
همچنین براساس سند چشم انداز لازم است که 129 میلیارد دلار سرمایه گذاری در بخش گاز کشور صورت گیرد و نیاز است به منظور رسیدن به رتبه دومین تولیدکننده گاز طبیعی جهان در سال 1404، به جهت مشارکت بیشتر در تجارت جهانی گاز از طریق خط لوله، ال.ان.جی و سایر اشکال طبیعی، گازرسانی به 95 درصد شهرها و 40 درصد روستاهای کشور، تامین گاز بخش صنعت، نیروگاه ها و گازسوز کردن خودروها، به افزایش ظرفیت تولید و پالایش گاز طبیعی، ساخت خطوط انتقال گاز به همراه ایستگاه های تقویت فشار مربوطه و ساخت مخازن زیر زمینی ذخیره گاز طبیعی آن ها پرداخته شود.
ملاحظه می شود که دراین رابطه در طول سه سال گذشته در بخش پایین دستی 113 هزار میلیارد ریال سرمایه گذاری شده و قراردادهای امضا شده بیش از 133 هزار میلیارد ریال بوده است.
ارزش پروژه های در دست اقدام این شرکت نیز حدود 250 هزار میلیارد ریال محاسبه و اعتبار طرح های گازی کشور در سال جاری حدود 6 میلیارد دلار برآورد شده است.