نویسنده: روری مک کارتی
ترجمه: جمشید سلمانیان
یک گروه از فلسطینیان سرشناس پیشنهاد داده است اگر مذاکرات جاری صلح خاور میانه به شکست انجامید، استراتژی نیل به صلح به شدت تغییر کند. به گزارش گاردین این گروه از فلسطینیان پیشنهاد داده اند در صورت شکست مذاکرات جاری صلح، یک کشور واحد دو ملیتی تشکیل گردد.
گروه مطالعات استراتژیک فلسطین، که پروژه تشکیل و فعالیت آن را اتحادیه اروپا تامین مالی کرده و متشکل از 27 چهره سرشناس فلسطینی از اقشار سیاسی مختلف است، استدلال آورده است که چارچوب تشکیل دو کشور در کنار هم برای مذاکرات نمی تواند منجر به ایجاد کشور مستقل فلسطینی ای شود که قول تشکیل آن داده شده است.
این گروه پیشنهاد می کند که در عوض روند مذاکرات صلح که اکنون 20 سال است در جریان است خاتمه یافته و حکومت خودگردان فلسطینی مبدل به “حکومت مقاومت فلسطینی” شده و نوعی مقاومت “هوشمند” ایجاد کند.
این گروه اعلام کرد “هدف از این کار به حداکثر رساندن هزینه ادامه اشغال اراضی فلسطینی برای اسرائیل و نا ممکن ساختن اجرای طرح جدایی یک جانبه می باشد.” آخرین و تعجب بر انگیزترین پیشنهاد در خصوص صلح در خاور میانه تغییر استراتژی به یک “نتیجه تک کشوری” به عنوان هدف فلسطینیان است. گروه مذکور اعلام کرد این کار دوباره به فلسطینیان ابتکار عمل استراتژیک خواهد داد.
در گزارش این گروه آمده است:”هرچند بسیاری از فلسطینیان شاید هنوز واقعا راه حل تشکیل دو کشور در کنار هم از طریق مذاکره را ترجیح بدهند، اما شکست ابتکار آناپولیس فعلی، به شدت موضع آنهایی را تقویت خواهد کرد که با آن مخالفند. آنگاه اکثر فلسطینیان متقاعد خواهند شد که نیل به یک راه حل از طریق مذاکره دیگر ممکن نخواهد بود.”
این اولین باری نیست که تشکیل یک کشور دوملیتی در فلسطین به عنوان هدف فلسطینیان پیشنهاد شده است، اما گزارش اخیر نشانگر تغییری در طرز فکر سیاستمداران فلسطینی آن هم در زمانی است که تازه ترین مذاکرات صلح میان فلسطینیان و اسرائیل بار دیگر به بن بست رسیده است. اکنون در هر دو سوی میز مذاکره سوالاتی در باره آینده راه حل دو کشوری که مدتها است چارچوب مذاکرات صلح خاورمیانه بوده، مطرح است.
اکنون بیشترین سروصدا در این باره را طرف فلسطینی به راه انداخته که در میان آنها حتی میانه ور ها هم حالاکم کم به این نتیجه رسیده اند که راه حل دو کشوری بیش از پیش از دسترس دور می شود.
سلام فیاض نخست وزیر حکومت فلسطین، و از اقتصاددانان سابق بانک جهانی و صندوق بین المللی پول در یک سخنرانی که به مناسبت دیدار دیپلماتهای اسرائیلی نگاشت و یکی از وزرای سابق فلسطینی به نام ریاض ملکی آن را قرائت کرد آورده است:”من احساس می کنم که راه حل تشکیل دو کشور در حال از دست دادن اعتبار خود در میان دو ملت ما و همچنین ملتهای جهان است.”
خود ملکی اعتراف کرد که به رغم 10 ماه مذاکره میان رهبران اسرائیل و فلسطین، که از اجلاس آناپولیس در ایالات متحده آغاز شد، حتی یک کلمه توافق میان دو طرف روی کاغذ نیامده است.برخلاف انتظار بانیان اجلاس آناپولیس، این روند که اولین مذاکره از نوع خود بعد از هفت سال وقفه بود، قرار بود تا پایان سال میلادی جاری به توافق صلحی میان فلسطینیان و اسرائیل ها منجر شود اما با گذشت زمان معلوم شداین هدف به شدت غیرواقع گرایانه است.
یک گروه دیگر به نام مرکز اسرائیل-فلسطین برای تحقیق و مطالعه، اخیرا یک سند سیاسی منتشر کرده که حاوی پیشنهاداتی برای فلسطینیان به منظور تغییر وضع کنونی است. انحلال حکومت خودگردان فلسطینی در میان گزینه هایی است که این گروه برای تغییر وضع موجود پیشنهاد کرده است. این گروه همچنین خواستار آن شده است که فلسطینیان با هدف نیل به یک راه حل تک کشوری، به شیوه کوزوو، به طور یک جانبه اعلام استقلال کنند.
با این حال این سند خاطر نشان ساخته است که بزرگترین خطر برای یک کشور واحد دوملیتی آن است که هیچ چیزی در آن تغییر نخواهد کرد و به خاطر اینکه این فکر عمیقا مورد مخالف اسرائیلی ها است، وضعیت موجود کماکان ادامه خواهد یافت. در آن سند آمده بود:”با این حمایت کم از جانب همسایه قوی تر، محتمل به نظر نمی رسد که درخواست فلسطینیان برای اتحاد در کوتاه مدت نتایج مثبت چندانی به بار آورد”. در عوض این سند نتیجه گیری کرده است که: “ما احساس می کنیم که مبارزه ای به شدت هماهنگ شده و به دور از خشونت در جهت نیل به ایجاد کشور مستقل فلسطینی بهترین گزینه باشد”.
یکی از بزرگترین موانع در جانب فلسطینی مناقشه، درگیری سختی است که میان دو جناح اصلی، یعنی فتح و حماس در جریان است.
از سال میلادی گذشته به این سو، حماس که در انتخابات سال 2006 به پیروزی رسید، کنترل کامل غزه را در دست گرفته و به نظر می رسد که هر روز بیشتر از رقیب خود فتح فاصله می گیرد که عملاکرانه باختری را تحت کنترل خود دارد. حتی اگر امسال هم توافق صلحی حاصل شود، باز دشوار بتوان تصور کرد که بتوان آن را بدون آشتی میان این دو گروه رقیب در غزه به مورد اجرا گذاشت. در حال حاضر این دو گروه تا آشتی فاصله زیادی دارند.
حماس از دیرباز مخالف مذاکره با اسرائیل بوده است. قاضی حماد، از مشاوران حماس اخیرا در مصاحبه ای در غزه اعلام کرد:”ما مذاکرات سیاسی با اسرائیل را ثمر بخش نمی بینیم. بنا بر این باید کل پروژه ملی فلسطین را مورد ارزیابی مجدد قرار بدهیم. از زمان برگزاری اجلاس مادرید در سال 1991، تا کنون 17 سال گذشته اما عملاچیزی حاصل نشده است. پس من چطور می توانم مردم را متقاعد سازم که داریم در مسیر درست حرکت می کنیم؟”
در جانب اسرائیلی، نظرات مختلط تر از جانب فلسطینی است. اسرائیلی ها در کل راه حل دوکشوری را هدفی معقول تلقی می کنند، هرچند که در جناح راستگرای عرصه سیاسی اسرائیل خیلی ها هستند که می گویند اسرائیل نباید اراضی ای را که در سال 1967 اشغال کرد بازپس دهد یا می گویند اسرائیلی ها بر اساس فرامین تورات حق دارند در کرانه باختری اسکان کنند و روی این مسئله نمی توان مذاکره کرد.
ایهود اولمرت نخست وزیر اسرائیل که بزودی از سمت خود کناره گیری خواهد کرد، طرفدار ادامه مذاکرات بوده است و استدلال می کند که راه حل دو کشوری دست یافتنی است. او اخیرا در یکی از جلسات کابینه دولت خود طرحی را مورد بحث و بررسی قرار داد که بر اساس آن به آبادی نشین های یهودی که در آبادی های دورتر در کرانه باختری اسکان یافته اند پول داده شود تا ترغیب شوند یا به اسرائیل نقل مکان کنند و یا به آبادی های یهودی نشینی که در داخل حصار کرانه باختری است بروند.
تزیپی لیونی، وزیر امور خارجه اسرائیل، که احتمالاجانشین اولمرت به عنوان رهبر حزب کادیما خواهد شد نیز در موافقت با ادامه مذاکرات استدلال می آورد و عمیقا در مذاکرات اخیر دست داشته است. با این حال او گفته است در مقابل فشارها برای تسریع در مذاکرات مقاومت خواهد کرد. ایهود باراک، وزیر دفاع نیز به تازگی پیشنهاد داده است که برخی از مناطق فلسطینی نشین بیت المقدس جزء پایتخت کشور مستقل فلسطینی باشد. این نظر همیشه در اسرائیل مورد استقبال قرار نگرفته است.
با این حال کسانی هم هستند که کم کم نظرات متفاوتی را مطرح می کنند. گیورا ایلاند، که در دوران تصدی آریل شارون، رئیس شورای امنیت ملی اسرائیل بود در ستونی که در روزنامه ایدیوت آخارونوت به چاپ رسید، نوشت:”شکاف میان اسرائیل و فلسطنیان عظیم بود و این شکاف در حال بزرگتر شدن است.” وی افزود:”حداکثر چیزی که هر دولت اسرائیلی می تواند به فلسطینیان ارائه کند و به حیات سیاسی خود ادامه دهد از حداقل چیزی که هر دولت فلسطینی بتواند با آن موافقت کند و باز به حیات سیاسی خود ادامه دهد، کمتر است.”
او استدلال آورد که توافق نهایی صلح “در آینده قابل پیش بینی” دست یافتنی نخواهد بود و اینکه باید نظرات تازه ای را مد توجه قرار داد. او پیشنهاد داد کنترل کرانه باختری دوباره به اردن بازگردانده شود که تا پیش از جنگ سال 1967 آن منطقه را تحت کنترل خود داشت.