گروه سیاست خارجی - علیاکبر سمیعی: تا پیش از دوازدهمین گزارش محمد البرادعی که در 26 می 2008 منتشر شد محور اصلی هجمه سیاسی – تبلیغاتی غرب و به ویژه آمریکا در خصوص برنامه هستهای ایران، بحث تداوم غنیسازی اورانیوم ایران بود. غربیها معتقد بودند که به رغم صدور سه قطعنامه شورای امنیت که در آن از ایران خواسته شده بود، غنیسازی اورانیوم را تعلیق کند اما ایران همچنان به غنی سازی اورانیوم ادامه میدهد اما با انتشار گزارش دوازدهم البرادعی در خرداد ماه موضوع دیگری در گزارش البرادعی مطرح شد که پیش از آن جسته و گریخته از سوی مقامات و رسانههای غربی و به ویژه آمریکایی بیان شده بود و آن هم طرح موضوعی بود به نام مطالعات ادعایی. در واقع در گزارش خرداد ماه البرادعی به نوعی به بحث مطالعات ادعایی رسمیت بخشیده شده بود. البرادعی در این گزارش از اسنادی سخن گفته بود که به گفته وی آژانس تنها آن را به ایران نشان داده بود و نتوانسته بود نسخهای از آن را در اختیار ایران قرار دهد. اما چهار روز پس از انتشار گزارش البرادعی و در فاصله زمانی مانده به آغاز جلسه شورای حکام آژانس، دیپلماتهای آگاه از تشکیل جلسهای با حـضـور اولـی هاینونن معاون پادمانهایی مدیر کل آژانس با نمایندگان عضو شورای حکام خبر دادند. به گفته این دیپلماتها هاینونن در آن جلسه گفته بود آژانس از 10 کشور جهان اطلاعاتی را در خصوص برنامه هستهای ایران که به ادعاهای آنها میتواند مرتبط با طراحی و ساخت سلاح هستهای باشد، دریافت کرده است. در آن نشست که پشت درهای بسته انجام شد هاینونن در باره سند کره اورانیوم فلزی صحبت کرده بود. دیپلماتهای حاضر در آن نشست که نام آنها فاش نشد، لحن سخنان هاینونن را نگران کننده خواندند و ادعا کردند ایران ممکن است سندی را در اختیار داشته باشد که بیانگر روند تولید چیزی باشد که میتواند محور ساخت سلاح هستهای باشد! ok آن زمان خود هاینونن از اظهار نظر در خصوص این جلسه خودداری کرد. وی فقط گفت که این یک جلسه فنی و غیر رسمی بوده است. اما در تاریخ 18 خرداد ماه که جلسه شورای حکام برگزار شد، البرادعی در سخنانی غیر معمول گفت ایران اطلاعات کافی در خصوص مطالعات ادعایی را ارائـه نـکـرده اسـت. مـطـالـعـات ادعـایی در 18 سند طبقهبندی شده که در پایان گزارش 26 می البرادعی آمده بود. البرادعی در عین حال در جلسه شورای حکام در خرداد ماه گفت تحقیقات به خاطر ناتوانی آژانس در ارائه کپی اسناد اطلاعاتی به ایران جهت مطالعه آنها با مانع روبهرو شده است. آژانس اکثر اطلاعات خود را به صورت الکترونیکی دریافت کرده و به دلیل مخالفت آمریکا اجازه ارائه کپی آنها به ایران را نداشته است.
در گزارش جدید آژانس نیز به نظر می رسد که البرادعی علاوه بر تاکید بر ادامه غنی سازی اورانیوم از سوی ایران همچنان بحث مطالعات ادعایی را پررنگ کرده و نمیخواهد که این پرونده را مختومه کند و از این طریق راه را برای ادعاهای کشورهای غربی و سوء استفاده آنها از این گزارش باز نگه داشته است.این در حالی است که البرادعی در جدیدترین گزارش خود نیز بار دیگر بر این نکته تاکید کرده است که آژانس توانسته به راستی آزمایی در باره عدم انحراف ماده هستهای اعلام شده در ایران ادامه دهد و گزارشهای مورد نیاز در باره ماده هستهای اعلام شده و فعالیتها را فراهم کرده است. مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در جدیدترین گزارش خود در مورد برنامه هستهای ایران اعلام کرد متاسفانه آژانـس قـادر بـه دسـتـیابی به پیشرفتی در خصوص تحقیقات خود در مورد مطالعات ادعایی ودیگر مسائل باقی مانده در مورد مسئله هستهای ایران که موجب نگرانی جدی است، نشده است. این مطالعات مربوط به ادعاهایی است که آمریکا با ارائه چند برگ سند مبهم در خصوص بعضی فعالیتهای هستهای ایران آن را در اختیار آژانس گذاشته است . به گزارش خبرگزاری فرانسه، محمد البرادعی در خلاصه گزارش خود که خبرگزاری فرانسه توانسته است به نسخهای از آن دست یـابـد، مـدعی شد ایران اقدامات کمی در جهت رد مطالعات ادعایی انجام داده و فقط این اسناد را جعلی و ساختگی نامیده است.البرادعی در گزارش خود آورده است ضرورت دارد تا ایران اطلاعات معینی را در اختیار آژانس برای شفاف سازی بحث مطالعات ادعایی قرار دهد و مشخص کند که چه قسمتهایی از این اسناد، درست و چه قسمتهایی ممکن است که تغییر داده شده باشند.البرادعی تاکید نموده است تا زمانی که ایران چنین شفافسازیای را انجام ندهد، آژانس قادر به اطمینان خاطر در خصوص مواد و فعالیتهای اعلام نشده هستهای در ایران نیست.آژانس در گزارش خود تصـریح نموده است برخلاف قطعنامههای شورای امنیت، ایران هنوز غنیسازی اورانیوم خود را تعلیق نکرده است.
در همین حال به گزارش خبرگزاری رویترز، در گزارش آژانس آمده است که ایران سانتریفیوژهای خود را از 3200 عدد در ماه می به 3820 عدد افزایش داده است و بیش از 2 هزار سانتریفیوژ را هم نصب کرده است.البرادعی در گزارش خود از ایران خواسته است که همه ابزارهای لازم برای اعتماد سازی جهت اثبات ماهیت صلح آمیز برنامه هستهای خود را در سریعترین زمان ممکن انجام دهد.در همین حال یک مقام نزدیک به آژانس که نام وی فاش نشده است، گفت: ایران 480 کیلوگرم اورانیوم با درصد غنای پایین در اختیار دارد که این مقدار با 15 هزار کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا که برای تولید بمب اتمی لازم است، فاصله زیادی دارد. به گزارش مهر، متن گزارش محمد البرادعی مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی به شرح زیر است: در 26 مـاه مـی سال 2008 مدیر کل درباره انجام توافق پادمانهای ان پی تی و بندهای مربوط به قطعنامه های 1747 و 1803 در جمهوری اسلامی ایرانبه شورای حکام گزارش داد. این گزارش تحولات مربوطه را از آن تاریخ مورد پوشش قرار می دهد. از زمان گزارش قبلی مدیر کل، ایران به راه اندازی 3 هزار دستگاه خود در فاز نخست1 IR- تاسیسات FEP ادامه داده است. به علاوه ایران به کار نصب در چهار واحد دیگر ادامه می دهد. همچنین مقدارکل گاز6 UF به آبشارها از آغاز عملیات آنها در فوریه 2007 به میزان 7 هزار و 600 کیلوگرم می باشد. بر اساس ثبت روزانه این فعالیتها، ایران از 30 اوت سال 2008 تقریباً قریب به 480 کیلوگرم گاز6 UF با درجه پائین تر تـولیـد کـرده اسـت. در نیـروگـاه غنی سازی سوخت (PFEP) ایران تقریبا 30 کیلوگرم6 UF را به داخل 10 مــاشـیـن آبشـار و یـک سـانتـریفیـوژ تـزریـق کـرد. 139 سانتریفیوژ دیگر در 162 آبشار2 IR- در خلاء بودند اما6 UF به آنها تزریق نشده بود. تمام مواد هسته ای در PFEP همانند مناطق آبشار تحت بازرسی و نظارت آژانس باقی مانده اند. نتایج آزمایش نمونه های میدانی جمع آوری شده در FEP و PFEP و سوابق عملیاتی برای3FEP از زمان آخرین گزارش مدیر کل آژانس بر این نکته اشاره دارند که تاسیسات به شکلی که ایران اعلام کرده فعال هستند (برای مثال کمتر از 5 درصد غنـی سـازی235- U) از مـارس 2007، 17 بازرسی اعلام نشده در FEP انجام شد.نظارت آژانس بر استفاده و ساخت سلولهای داغ در رآکتور تحقیقاتی تهران (TRR)، مـولیبدنیوم، آیودین و تولید رادیو ایزوتوپ (MIX) تاسیسات و رآکتور تحقیقات هسته ای ایران (40) - IR ادامه داد. این نظارت از طریق بازرسی و تائید اطلاعات طراحی (DIV) ممکن است. در این نظارتها و بـازرسـیهـا هیـچ نشـانـه ای از انجـام فعـالیتهای بازسازنده مرتبط با این تاسیسات مشاهده نشد.ایران اعلام کرده هیچ فعالیت بازفرآوری مرتبط با فعالیتهای تحقیقات و توسعه در این کشور وجود ندارد و آژانس تنها می تواند با رعایت پروتکل الحاقی از سوی ایران این مطلب را در مورد سه تاسیسات ثابت کند. در 14 آگوست 2008 ایران پرسشنامه های اطلاعات طراحی به روز شده DIQ را ارائه کرد . این پرسشنامه ها برای تاسیسات مرکب و آزمایشگاه چند منظوره جابر بن حیان که هر دو در مرکز تحقیقات هسته ای تهران قرار دارند، ارائه شدند. پرسشنامه های به روز شده برای تاسیسات اطلاعاتی را از برنامه های ایران برای تولید اورانیومی که در حد پایین غنی سازی شده بودند ارائه می کردند. این اورانیوم در آزمایشگاه جابربن حیان برای تولید مولیبدنیوم برای مقاصد پزشکی استفاده می شد. این ماده از طریق تابش اهداف بر TRR و جدایی آنها در تاسیسات مرکب به دست می آمد. در تاریخ 13 آگوست 2008 آژانس یک PIV را در نیروگاه تولید سوخت FMPهدایت کرد، نتیجه این کار در دراز مدت مشخص می شود و هیچ تغییر محسوسی در ساختار FMP از زمان آخرین بازرسی آژانس از آن در می 2008 تا کنون مشاهده نشده است. در تاریخ 27 آگوست 2008 ایران یک DIV را در 40- IR انجام داد و توجه کرد که ساخت تاسیسات درحال پیگیری است. با استفاده از تصاویر ماهواره ای آژانس بر نظارت خود بر نیروگاه تولید آب سنگین ادامه داد که تصاویر حکایت از فعال بودن این تاسیسات داشتند. نتایج نمونه های جمع آوری شده تا تاریخ 5 آوریل 2008 برای FEP و برای PFEP تا تاریخ 20 آوریل 2008 در دسترس هستند. این نمونه ها ذراتی از اورانیومی که در درجه پایین غنی سازی شده بودند، اورانیوم طبیعی و اورانیوم تهی شده (کمتر از چهار دهم235- U غنی شده) را نشان داد. این نشان از غنی سازی اورانیوم در سطح 9/4 درصد اورانیوم 235 داشت. تقریبا 28 تن اورانیوم به شکل 6 UF در تاسیسات تبدیل اورانیوم از هشت مارس 2008، تاریخ آخرین PIV انجام شده توسط آژانس تولید شده است.با اضافه شدن این مقدار، از مارس 2004 تاکنون تمام اورانیوم تولید شده به شکل6 UF در تاسیسات UCF به 342 تن می رسد که همگی تحت مراقبت و نظارت آژانس انجام گرفته است. بنا به گزارش های قبلی ارائه شده به شورای حکام، آژانس از ایران مجددا میخواهد تا تصمیم خود برای تعلیق اجرایی کردن مـتــن اصـلاح شــده قـسـمـت بـخـش عـمومی تدابیر متمم "کد 1/3" را مورد بازنگری قرار دهد. در 3 سپتامبر 2008، آژانس از نیروگاه بوشهر بازرسی کرد. تـمـامـی سوختهای ارسالی روسیه برای استفاده در نیروگاه تحت مهر و موم آژانس بود.در ایـن بـاره مـسـائلی در آخرین گـزارش دبـیـر کـل به شورای حـکـام وجـود دارد کـه برخی نگرانیها درباره ابعاد احتمالی نظامی بودن برنامه هستهای ایــران را افـزایـش مـی دهـد. چنانکه در گزارش دبیرکل به منظور شفاف سازی درباره فعالیتهای ایران آمده، لازم است ایران به آژانس اجازه دهد مطالعات ادعایی و اطلاعات چگونگی دستیابی به اوراق فلز اورانیوم را بیشتر بررسی کند.ایران همچنین چگونگی تامین وRD فعالیت های نظامی موسسات و شرکت های مـرتبط با مواد هستهای و تولید تجهیزات و اجزاء هستهای را شفاف سازی کند.ایران به درخواست های 14 و 23 ماه می 2008 که اتهاماتی را در ارتباط با پروژه نمک سبز، آزمایش مواد انفجاری سطح بالا و پروژه های موشکی ایران مطرح شده در 117 صفحه پاسخ داده است. اطلاعاتی به ایران درباره جزئیات مطرح شده ارائه شد و از تهران خواسته شد تا درباره مسائل شفاف سازی کند. آژانس پیشنهاد داد که با کارشناسان ایرانی درباره محتـوای گـزارشهـای مهنـدسـی بحـث کند. این گزارشها مربوط به جزئیات تحقیقات مدل سازی مرتبط با تاثیرات پارامترهای مختلف فیزیکی بر بدنه ورود از زمان آغاز کار پرتاب موشک تا لحظه پرتاب بود. این بحث با هدف مشخص کردن این موضوع که آیـا ایــن تحقیقـات مـرتبط بـا فعـالیـتهـای مـربوط به هستهای بوده و یا همانگونه که خود ایران اعلام کرده فقط مربوط به فعالیتهای نظامی متعارف بود، انجام میشد. علاوه بر این آژانس خواستار دسترسی به سه کارگاه شد.ایران تکرار و تاکید کرد که تمامی اتهامات بر اساس اسناد جعلی و اطلاعات ساختگی است و بر کاستی ها در شکل و فرمت دلالت دارد و این کشور تـکرار کرد که نسخههای الکترونیکی اسناد به آن کشور نشان داده شده و تهران نسخه هایی که بتواند ثابت کند که جعلی و تقلبی صورت گرفته دریافت ننموده است. پس از ارزیابی های بیشتر پاسخ ایران، آژانس در یک سری نشست هایی در تهران از 7 تا 8 و 18 تا 29 اوت موضوع هایی را که نیاز به اطلاعات اضافی در خصوص آنها می باشد روشن کرده است. در حالی که آژانس از اینکه در موضعی نیست که نسخه هایی از اسناد مربوط به مطالعات ادعایی را ارائه کند، ابراز تاسف می کند(!)، اما این نهاد تاکید دارد که اسناد به اندازه کافی مشروح هستند که جدی گرفته شوند، به ویژه در رابطه با این حقیقت که همانطور که ایران اعتراف کرده برخی از اطلاعات موجود در آن به طور واقعی دقیق هستند. آژانس ایران را تشویق می کند به عـنــوان مـوضـوع شفـاف سـازی تـردیـدهایی را که در خصوص ماهیت فعالیت های آن کشور وجود دارد و طبیعتاً مسائل مهمی را در باره صلح آمیز بودن ماهیت بـرنـامـه هـسـتـهای ایـران مـطـرح مـیکند، بر طرف کنـد.آژانـس همچنیـن تمـایـل خود را برای گفتگو در خصـوص مـدالیته ها اعلام می کند، روندی که می تواند ایـران را قـادر سازد تا به طور دقیق نشان دهد که فعالیت های مورد اشاره در اوراق به فعالیت های هسته ای مرتبط نیستند. همچنین ایران با این روند میتواند از اطلاعات حساس خود در زمینه فعالیت های مرتبط با نظامی حفاظت کند.برای پایان دادن به این موضوع و رسیدن به این مرحله آژانس طی نشست های خود [در تهران] یک سری پیشنهاد ملموس و عملی برای بررسی مطالعات ادعایی ارائه داد.آژانس معتقد است که ایران میتواند، به عنوان یک اصل شفاف سازی، آژانس را در ارزشیابی مطالعات ادعایی یاری دهد. ایران میتواند این کار را از طریق فراهم کردن دسترسی آژانس به مدارک، اطلاعات و پرسنل مرتبط با این کار انجام دهد، همانگونه که ایران اعلام کرده که این فعالیتها به مورد هستهای مرتبط نبودهاند. همانگونه که در گزارش مدیر کل به شورای حکام در فوریه 2008 آمده، ایران گفته است که نمیتواند توضیحات اضافی درباره شرایط مرتبط با دستیابی به سند مربوط به فلز اورانیوم ارائه دهد و تکرار میکند که این سند به همراه مستندات 1-P دریافت شده است و از سوی ایران درخواست نشده بود. آژانس هنوز منتظر پاسخهایی بـرای تعدادی از سوالات مربوط به تهیه است که ممکن است دربین سایر موارد در زمینه نقش برخی شرکتهای مربوطه و کارمندان آنها در تهیه موارد برای برنامه هسته ای ایران و فعالیتهای فنی مربوطه در حمایت از آن برنامه، ابهاماتی را برطرف کند. در زمینه تولید اجزای هسته ای مربوطه از سوی شرکتهای مربوط به صنایع دفاعی، پاسخ ایران در 23 می سال 2008 ارائـه شـد . ایـران از پـرداختـن بیشتـر به این موضوعات خودداری کرده زیرا به عقیده آن به این موضوعات باید به عنوان یک موضوع پادمانی عادی و تنها پس از آن پرداخته شود که موضوع مطالعات ادعایی حل شده باشد.همانطور که در گزارش قبلی مدیر کل آمده، آژانس هم اکنون هیچ اطلاعاتی جدا از سند فلز اورانیوم درباره طراحی یا ساخت واقعی اجزای ماده هسته ای برای یک سلاح هسته ای یا اجزای مطمئن کلیدی دیگر از جمله آغاز کنندگان یا درباره مطالعات فیزیک هسته ای از سوی ایران ندارد. آژانس همچنین استفاده واقعی از ماده هسته ای در ارتباط با مطالعات ادعایی را کشف نکرده است. با این وجود، تا زمانی که ایران به عنوان یک اقدام شفاف سازی و مطابق با تعهدات خود تحت قطعنامه 1803 (2008) شورای امنیت و دیگر قطعنامه های مربوطه برای حل مسائل باقیمانده به شکلی واقعی متعهد نشود، آژانس در موقعیت پیشرفت در راستی آزمایی خود از نبود مــاده هـستـهای اعلام نشـده و فعالیتها در ایران نخواهد بود. تنها از طریق حل سریع این مسائل باقیمانده می توان تردیدهای در حال ظهور درباره مـاهـیـت صـرفا صلح آمیز برنامه هسته ای ایران را از بین برد.(!) شورای امنیت در قطعنامه 1803 (2008) با عمل تحت فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد بار دیگر تعهد ایران را تایید کرد؛ تعهد به اینکه بدون تاخیر بیشتر، گام های مورد نیاز شورای حکام در قطعنامه 14/2006 GOV آنکه برای اعتماد سازی در زمینه هدف صرفا صلح آمیز برنامه هسته ای آن و برای حل مسائل باقیمانده ضروری است، بردارد.
پاسخ 117 صفحهای ایران به مطالعات ادعایی
علی اصغر سلطانیه نماینده جمهوری اسلامی ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی گفت: اگر ده سال دیگر هم مدیر کل آژانس درباره ایران گزارش دهد، همین پیام را خواهد داد که هیچ شواهدی در انحراف مواد و فعالیتهای هستهای ایران به اهداف نظامی مشاهده نشده است. سلطانیه در گفتگو با ایرنا افزود: این گزارش نیز ثابت کرد با وجود بازرسیهایی که در تاریخ آژانس بیسابقه بوده است، هیچ گونه انحرافی مشـاهـده نشـده و کلیـه مواد هستهای حسابرسی گردیده است. وی همچنین در پاسخ به سوال ایرنا درباره مطالعات ادعایی گفت: همانگونه که بارها به صراحت گفته شده است ما به منظور ساماندهی تعامل خود با آژانس در مورد مسائل باقی مانده، برنامه عمل (مدالیته) را مشترکا با آژانس تهیه و درباره آن توافق کردیم. سلطانیه افزود: در این چارچوب شش موضوع باقی مانده رسیدگی و حل شد و آژانس به جامعه بینالمللی اعلام کرد که یافتههای آژانس با اظهارات ایران کاملا تطابق داشته است. وی همچنین گفت: اما در رابطه با مطالعات ادعایی نیز باید گفت که آژانس به دلیل اشکال تراشی آمریکا و دخالت آنان (آمریکایی ها) در امور داخلی آژانس، نتوانست مدارک مرتبط را طبق تعهد و در زمان توافق شده تحویل دهد، با این حال ایران براساس مطالب رویت شده در بیش از 117 صفحه پاسخ متقن ثابت کرد که ادعاهای آمریکا مربوط به لپ تاب کاملا بیاساس و ساختگی است. سلطانیه تاکیدکرد: لذا مطابق برنامه عمل، ایران به تعهدات خود پایبندی نشان داده و بنابراین اجرای پـادمان باید به صورت عادی درآید. وی یادآور شد: همانگونه که در گزارش البرادعی نیز آمده است، ایران آمادگی دارد به دیگر سوالات آژانس نیز پس از عادی شدن (اجرای پادمان) پاسخ لازم در چارچوب تعهدات خود، اساسنامه آژانس و ان .پی .تی را بدهد.
واکنش آمریکا و انگلیس به گزارش جدید آژانس
کاخ سفید پس از انتشار گزارش جدید آژانس بینالمللی انرژی اتمی در باره برنامه هستهای ایران به تهران هشدار داد که ایران ممکن است با تحریمهای جدیدی روبهرو شود. به گزارش خبرگزاری فرانسه، سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا گفت ما از ایران میخواهیم که غنیسازی اورانیوم و فعالیتهای بازفرآوری را تعلیق کند یا اینکه با تحریمهای جدید شورای امنیت روبهرو شود. جاندرو مدعی شد گزارش آژانس یک بار دیگر نشان داد که ایران از همکاری با جامعه بینالمللی خودداری کرده است. درهمین حال دولت انگلیس نیز ا یران را به خاطر آنچه عدم پاسخگویی به خواستههای البرادعی میدانست مورد انتقاد قرار داد و رفتار ایران را اهانت آمیز دانست.