گروه سیاسی، محمدجواد روح: سیدمحمد خاتمی و مهدی کروبی، دو گزینه مطرح اصلاحطلبان برای انتخابات آتی ریاستجمهوری، در دو موضعگیری همزمان از شعار «یا یک نفر یا هیچکس» بهعنوان راهبرد انتخاباتی این جناح انتقاد کردند. این شعار که مورد انتقاد دو روحانی ارشد اصلاحطلب قرار گرفته، برگرفته از سخنانی از «بهزاد نبوی» عضو ارشد سازمان مجاهدین انقلاب است که اوایل تابستان جاری طی سخنانی در جمع اصلاحطلبان مشهد گفته بود: «اندیشیدن و ورود به عرصه انتخابات با کسی جز خاتمی، صرفا تمرین شرکت در انتخابات است» این سخن مبنای آن قرار گرفت تا روزنامه «کارگزاران» به نقل از بهزاد نبوی تیتر «یا خاتمی یا هیچکس» را برگزیند.
با این حال، نبوی مدتی بعد در توضیحاتی گفت که چنین شعاری مدنظر وی نبوده و حتی در سخنرانی اخیر خود در نشست داخلی سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، ضمن تاکید بر ویژگیهای مثبت خاتمی و تاکید بر این نکته که وی «تنها گزینه رایآور در برابر احمدینژاد و تدارکات گسترده جریان حاکم» است، اما تایید کرد که در صورت نیامدن خاتمی، سازمان مجاهدین انقلاب بر گزینههای دیگری چون «عبدالله نوری» وزیر سابق کشور، تامل خواهد کرد. با این حال، عبارت منتسب به بهزاد نبوی بازتابی گسترده در میان اصلاحطلبان یافت و گرچه با مضمون بحث بهزاد نبوی و دیگر حامیان جدی نامزدی خاتمی همراهی نشان دادهاند و از رئیسجمهور پیشین بهعنوان تنها گزینه قابل اجماع و نیز رایآور در میان طیف گسترده مخالفان احمدینژاد نام بردهاند، اما در عین حال، شعار «یا خاتمی یا هیچکس» با انتقادهایی مواجه شده است. در صریحترین انتقاد حسین مرعشی سخنگوی حزب کارگزاران ضمن تاکید بر استقبال این حزب از نامزدی خاتمی گفت که «ورود تنها با یک کارت بر سر میز رقابت ریاستجمهوری معنایی جز سوزاندن آن کارت نخواهد داشت.»
در این شرایط و در حالی که میزان حمایتها و دعوتها از آقای خاتمی برای ورود به صحنه انتخابات افزایش یافته، خاتمی حتی در دیدار دیروز خود با اعضای شورای هماهنگی جبهه اصلاحات ضمن بیان صریح تردیدها و ابهامهای خود برای نامزدی احتمالی، تاکید کرده که طرح شعار «یا یک نفر یا هیچکس» خطرناک است. وی خطاب به اعضای شورای هماهنگی جبهه اصلاحات گفت: «از دوستان بخواهید که این شعار را ندهند زیرا هم باعث دلخوری و افزایش گلایهها خواهد شد و هم راههای مختلف را مسدود میکند. » شاید بتوان مهمترین شخصی را که خاتمی نگران «دلخوری و افزایش گلایهها»ی اوست، مهدی کروبی دانست. دبیرکل حزب اعتمادملی که در آستانه اعلام رسمی نامزدی خود برای انتخابات آتی ریاستجمهوری قرار دارد، اولین کسی است که با طرح این شعار نامش به ذهن میآید. شاید همین گلایه و دلخوری بود که باعث شد کروبی نیز دوشنبه شب در مراسم افطاری خود با تعدادی از روزنامهنگاران، به نشستی اشاره کند که در منزل اسحاق جهانگیری عضو حزب کارگزاران و با حضور افرادی مانند صفدر حسینی، مرعشی، مجید انصاری و قدرتالله علیخانی تشکیل شده بود. کروبی گفت: در این نشست، ما مطرح کردیم که احزاب، افراد داوطلب را معرفی و سپس به تبلیغات بپردازند و دوستان از آنها حمایت کنند. زیرا هر چه جلو برویم، هر کس میفهمد که اوضاع خودش چگونه است؛ اما اینکه اول بگوییم «یکی و دیگران هیچ» نمیشود و عملی نیست.
روایت کروبی از جلسات با رهبری، خاتمی و هاشمی
جلسه منزل جهانگیری اما تنها نشستی نبود که کروبی از محتوای آن به خبرنگاران خبر داد. دیدارهای مهمتر با مقام رهبری و نیز آیتالله هاشمیرفسنجانی بود که کروبی نکاتی از آنها را گفت. دبیرکل حزب اعتمادملی به دیدار یکشنبه خود با مقام رهبری اشاره کرد و گفت: ملاقات بسیار خوبی بود. اساس ملاقات برای انتخابات بود اما مسائل دیگری هم مطرح کردم و به صورت مفصل، مقدمهای درباره انتخابات برای ایشان توضیح دادم، ایشان هم نقطهنظرات خود را گفتند و جلسه خیلی خوبی بود. مقام رهبری معتقد بودند که انتخابات باید جدی و رقابتی باشد و انتخابات خوبی برگزار شود. این ملاقات مثبت بود. دبیرکل حزب اعتمادملی درباره اینکه «آیا مقام رهبری نظر مثبتی برای حضور اصلاحطلبان در عرصه انتخابات داشتند؟»، تصریح کرد: درباره خودمان و گروههای دیگر صحبت کردیم. ایشان نمیگفتند که حتما بیایید اما نظرشان این بود که به هیچ کدامتان نمیگویم بیایید یا نه؛ اما هر کس بیاید و انتخاب شود، به او کمک میکنیم.
ایشان بارها فرمودهاند که گروههای درون حکومت باید فعالیت کنند. وی در پاسخ به این سوال که «آیا درباره کاندیداتوری خود هم با مقام رهبری صحبت کردید؟» اظهار داشت: راجع به خودم هم صحبتهای زیادی کردم. ایشان نظر منفی ابراز نکردند. کروبی همچنین درباره دیدار اخیر خود با آقای خاتمی گفت: این دیدار مانند دیدارهای گذشته، عادی بود. دیدارهایی با امام جمارانی و موسویخوئینی هم داشتم. ما به صورت مکرر با هم دیدار داریم. خاتمی بارها به منزل من تشریف آورده است و دو یا سه بار هم به دفتر آمدند؛ من هم به ملاقات ایشان رفتم. در این دیدار، صحبتها حول محورگرانی، تورم و وضعیت معیشتی مردم و شرایط منطقهای و بینالمللی بود البته نمیتوان در جایی دو نفر باشند و صحبتی درباره انتخابات نشود. صحبت از انتخابات آینده بود مبنی بر اینکه چه شود و چه باید کرد، اما صحبتی در مورد اینکه شما میآیید، من بیایم یا نه یا حمایت میکنید یا نمیکنید نشد. بلکه صحبتها، کلیگویی بود و محور هماهنگی نداشت. وی در پاسخ به این سوال که «آیا خاتمی از شما برای حضور در انتخابات دعوت کرده است؟»، اظهار داشت: دعوت نکرد اما صحبتی مبنی بر اینکه نظرش منفی است یا اینکه کار خوبی کردید هم نشد. صحبت انتخابات و چه باید کرد تا نتایج خوبی بدهد و وضع بهتر شود، بود و بیشتر بحث اقتصادی و مربوط به مسائل منطقه و بینالمللی مطرح شد.
وی به بحثهای پیرامون لزوم تشکیل مثلث سه نفره کروبی، خاتمی و هاشمی اشاره کرد و افزود: ماهها قبل از انتخابات مجلس و پس از آن صحبتهایی مبنی بر اینکه مثلث کروبی، خاتمی و هاشمی با هم بنشینند و صحبت کنند، زیاد شنیده شد و یکی از اهداف ملاقاتهای اخیر من هم به این منظور بود. کروبی به دیدار اخیر خود با آقای هاشمیرفسنجانی نیز اشاره کرد و گفت: در این دیدار صحبتها حول محور اوضاع کشور و مسائل اقتصادی و هستهای و انتخابات بود و اینکه همه باید کاری در این راستا انجام دهیم. با ناطقنوری هم جلسه داشتیم و راجع به انتخابات صحبت کردیم. با موسویخوئینیها بیشتر از همه دیدار کردم اما این دیدارها در راستای هماهنگی و اینکه چه کسی بیاید و چه کسی نیاید نیست. دبیرکل حزب اعتمادملی همچنان درباره حضور همزمان خود و خاتمی در عرصه انتخابات و انتقاداتی که به این حزب برای معرفی کاندیدای درونحزبی میشود، نیز تصریح کرد: ضمن احترام به دیگران، ما و دوستان کاندیدای حزبی معرفی میکنیم و همانطور که در گذشته اعلام کردم اگر نیایم، کسی از خودمان باید بیاید. دوستان که انتقاد میکنند نیز حقشان است اما کملطفی میکنند. کاری که ما کردیم، دیگران هم کردند. تنها یک حزب نیست که به من میگوید بیایم. آدمهای خارج از حزب هم به من میگویند که بیایم. از وقتی بچهها تصمیم گرفتند که من بیایم، سرعت مراجعات بیشتر شد که اگر اعلام آمادگی کنم، این مراجعات بیشتر هم خواهد شد. البته نمیخواهم بگویم شقالقمر میکنم.
حزب اعتمادملی خلافی در معرفی کاندیدا نکرده است و گرامیمقدم همچنان در جلسات جبهه اصلاحات شرکت میکند. کروبی تصریح کرد: اگر تصمیم گرفتم که بیایم، میآیم. هرطور که باشد، میآیم. البته در چارچوبهای تعیین شده، به بررسی مسائل خودم مشغول هستم. همانطور که شما در ابتدا مصالح خود و سپس منافع روزنامه را در نظر دارید، من هم مشغول بررسی اوضاع خودم هستم و به این فکر میکنم که آمدنم به مصلحت هست یا نه؛ و اگر نیست، فرد دیگری را معرفی کنیم. اظهارنظر قطعی بسیار سخت است و نمیخواهم بر خلاف آنچه گفتم، عمل کنم. وی وارد شدن به عرصه انتخابات را بسیار مشکلتر از سال 76 عنوان کرد و افزود: اگر بیایم بسیاری از مسائل را توضیح میدهم. زمانی که در سال 76 وارد عرصه شدیم، دوره ریاست جمهوری هاشمی تمام شده بود اما هنوز یک دوره از ریاستجمهوری احمدینژاد باقی است و مسئله استانداران و فرمانداران هم از اهمیت زیادی برخوردار است. کروبی انتقال دولت به سمت اصلاحطلبان را بسیار دشوار خواند و افزود: انتقال دولت به سمت دیگر همان طرف حاکم، آسانتر از انتقال قدرت به اصلاحطلبان است؛ البته حضور در میدان آسان نتیجهای ندارد و میدان سخت است که به بار مینشیند. من سرباز کوچک اما همیشه فعال هستم.
خاتمی محورهای تردید خود را با اصلاحطلبان در میان گذاشت
اگر کروبی تقریبا از قطعی بودن ورود خود به عرصه انتخابات سخن گفته و رایزنیهای خود در سطح مقام رهبری را تشریح کرده، خاتمی اما در دیدار با اعضای شورای هماهنگی جبهه اصلاحات دلایل تردید خود برای ورود به عرصه را آشکارتر از همیشه اعلام کرد. وی گفت: مطمئن باشید که نه انگیزه آمدن در انتخابات هوس قدرت است و نه نیامدن به معنی راحتطلبی است. بلکه به هر حال انسان باید احساس کند که تا چه حد میتواند در برابر خدا و مردم به وظیفه خود عمل کند. خاتمی با اشاره به روندی که در کشور وجود دارد و نتیجه آن را در جامعه میتوان دید، گفت: باید با توجه به شرایط و احوال بررسی کرد که آیا با آمدن به صحنه انتخابات میتوان در روند موجود به نفع آرمانهای انقلاب، تامین مصالح و مطالبات واقعی مردم و اعتلای کشور تاثیر گذاشت و کار کرد یا نه؟ وی با اشاره به دلایل عدماعلام حضور خود در انتخابات تاکنون، افزود: دلیل آنکه تاکنون برای حضور در انتخابات اعلام آمادگی نکردهام، این است که بررسی کنم تا چه حد میتوان بر روند تاثیرگذار بود؟ مطمئن باشید که نه انگیزه آمدن هوس قدرت است و نه نیامدن به معنی راحتطلبی است. بلکه به هر حال انسان باید احساس کند که تا چه حد میتواند در برابر خدا و مردم به وظیفه خود عمل کند.
خاتمی تاکید کرد: در وضعیت فعلی یکی از اموری که بیشتر ذهن مرا مشغول کرده است تبیین اصلاحات و معیارهای آن است که امیدوارم هر چه زودتر این کار که زمینه آن فراهم شده است عمل و اعلام شود. رئیس دولت اصلاحات با اشاره به لزوم ساماندهی و سازماندهی در جامعه درباره اصلاحات که سخن بسیاری در جامعه درباره آن مطرح است، اظهار داشت: رسالت خود میدانم در هرسمتی که باشم میزانها و معیارها را در این زمینه مشخص کنیم تا هر کس به اصول اصلاحات به آنگونه که موردنظر است تمایل دارد با مسوولیت شناسی کامل و آمادگی برای حضور و فعالیت به آن بپیوندد. وی در ادامه یکی از مشکلات پیش روی اصلاحات را شرایط فعلی در جامعه و بیتفاوتی در میان نسل جوان دانست و گفت: دیگر نه دیدگاه چپ اسلامی و نه معیارهای غربی مانند گذشته انگیزه حرکت در جامعه ایجاد نمیکند بلکه بیشتر جامعه ما به سوی بیتفاوتی و بیانگیزگی حرکت میکند و نگرانی این است که خدای ناخواسته شاهد افول گرایش دینی بهخصوص در میان جوانان باشیم. خاتمی حضور در انتخابات ریاست جمهوری را بار دیگر بدون طرح و ایده و داشتن رویکرد و جهت کلی ناکافی دانست و گفت: همه سخنها نباید فقط برای تا روز انتخابات باشد لازم است همگی دیدگاه و نظر خود را برای تعیین اولویتها در اداره مملکت پس از انتخابات هم اعلام کنند. وی افزود: متفکران و نخبگان باید بگویند آیا واقعا آسانترین راه این است که حاکم باشیم و در جامعه اثر بگذاریم و چه راههایی برای این کار وجود دارد؟ یا اینکه میتوانیم در حکومت نباشیم ولی در عین حال در جامعه اثرگذار باشیم. چراکه در نظام بودن و در جامعه اثرگذار بودن بالضروره به معنی حضور در عرصه حکومت نیست. گفتنی است در ابتدای این دیدار اعضای شورای هماهنگی جبهه اصلاحات به بیان دیدگاهها و نظرات خود پیرامون مسائل روز کشور و انتخابات سال آینده ریاست جمهوری پرداختند.
نگرانی کیهان از جدی شدن نامزدی خاتمی
همزمان با سخنرانی دیروز خاتمی اما روزنامه «کیهان» در سر مقاله خود به تحلیل احتمال ورود خاتمی به عرصه انتخابات پرداخت و به اصولگرایان هشدار داد که بهرغم اخباری که از نیامدن خاتمی منتشر میشود، ورود وی به عرصه انتخابات جدی است. کیهان نوشت: «نباید تصور کرد که خاتمی یک نه گفته و بقیه هم پذیرفتهاند و همه چیز تمام شده است. محمد خاتمی در عین حال که به احزاب اصلاحطلب نه گفته، تحرکات شخصی وسیعی را با هدفگذاریهای کاملا انتخاباتی آغاز کرده و قصد دارد بعد از اینکه رایزنیهای شخصیاش نتیجه داد و به لحاظ فردی توانست بر تردیدها غلبه کند موضع مثبت خود را به احزاب هم اعلام کند. دیدارهای پرحجم و تقریبا هر روزه خاتمی باگروهها و جریانهای مختلف- که ضمنا از آنها خواسته است بستهای حاوی دیدگاههای خود به او ارائه کنند- و اظهارنظرهای مکرر و اخیرا تند و تیز او درباره موضوعات مختلف، جز اینکه به مثابه مجموعهای از تحرکات انتخاباتی دیده شود به هیچ شکل دیگری قابل تبیین نیست. به این ترتیب میتوان نتیجه گرفت خاتمی نه فقط به حضور در انتخابات بیمیل نیست بلکه عملا فعالیت انتخاباتی خود را هم آغاز کرده است.
منتها هم به این دلیل که از یکپارچگی اصلاحطلبان در حمایت از خود دلگرم نیست، هم از آنجا که به اقبال مردم نسبت به خود اطمینان ندارد و هم به این سبب که از شروع زودهنگام انتقادهای اصولگرایانه نسبت به خود بیمناک است، تصمیم گرفته ظاهر کار را به صورت مخلوطی از بیمیلی و ناز کردن حفظ کند و پس پرده رایزنیهای خود را پیش ببرد.» کیهان در ادامه برای آنکه هراس خود از نامزدی خاتمی را بپوشاند مدعی شده که «رای جریان اصولگرا کاندیدا نشدن خاتمی در انتخابات سال آینده حقیقتا یک خبر بد است.» این روزنامه در اینباره توضیح داد: اصولگرایان باید همه تلاش خود را حتی از راه ایجاد اطمینان در خاتمی بابت نگرانیهایی که دارد به خرج بدهند تا او رقابت با کاندیدای اصولگرایان- که در صورت حضور خاتمی قطعا بیش از یک نفر نخواهد بود- در انتخابات آتی را بپذیرد. تنها در صورت حضور خاتمی در مقابل کاندیدای اصولگراست که یک بار دیگر دو قطبی اصولگرایی انقلابی در مقابل اصلاحطلبی غربگرا به صورت شفاف و صریح شکل خواهد گرفت و این فرصت به وجود خواهد آمد که مردم پس از شنیدن حقایقی که تا امروز فقط به اقتضای مصلحت ناگفته مانده یک بار دیگر پای صندوقهای رای از مدعیان انحصاری دموکراسی توهمزدایی کنند. این فرصتی طلایی برای تفکر اصولگرایی است، فرصتی که برخی ظرفیتهای بسیار قدرتمند آنها را هم که متاسفانه در میانه ناشکیباییها و بداخلاقیهای درون جناحی مغفول مانده یا کمرنگ شده است مجددا احیا خواهد کرد.