گروه اقتصاد: هرچند که این روزها دولتی ها با شعارهای الوان سعی بر آن دارند تا میزان توفیق سیاست های اقتصادی را در زمینه صادرات غیرنفتی با افزایش وزن نشان دهند اما مطالعات موجود نشان می دهد که نه تنها اتفاق خاصی در رابطه با صادرات غیرنفتی رخ نداده است بلکه از سوی دیگر قدرت خرید صادرات ایران تا حد زیادی کاهش را مزمزه می کند. این در حالی است که مسئولان دولتی خود را آماده می کنند تا در روزهای آینده جشنی را برای پیروزی در زمینه صادرات برگزار کنند. به نظر می رسد البته اقتصاد ایرانی طنزی نه چنان شیرین را تجربه می کند چون درست دولتی ها در شرایطی برای صادرات غیرنفتی بزم بر پا می کنند که مرکز پژوهش ها در تازه ترین گزارش های خود از سقوط منحنی صادرات خبر می دهد.
جالب اینجا است که چند روز پیش نیز گمرک ایران در گزارش 6 ماه عملکرد تجاری ایران نوشت که در این مدت میزان صادرات غیرنفتی، کمی بیش از 9 میلیارد دلار و میزان واردات نیز نزدیک به 30 میلیارد دلار رقم خورده است. مرکز پژوهش های مجلس نیز در کنار این آمار ناامیدکننده می نویسد که در 4 ماه نخست امسال 57 درصد از صادرات غیرنفتی کشور را میعانات گازی و محصولات پتروشیمی تشکیل می دهند که مبنایی نفتی دارند و صادرات غیرنفتی محسوب نمی شوند. گزارش مرکز پژوهش های مجلس به خوبی موقعیت صادراتی ایران را برخلاف ادعاهای دولتی به تصویر می کشد. مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی از کاهش قدرت خرید صادرات ایران در روند تجارت جهانی طی دو سه سال اخیر خبر می دهد.
دفتر مطالعات اقتصادی این مرکز در پاسخ به درخواست احمد توکلی نماینده تهران، ری، اسلامشهر و شمیرانات در مجلس پیرامون بررسی روند صادرات اعلام کرد: بررسی آمارهای گمرک نشان می دهد که روند دو سه سال اخیر پیرامون مبادله صادرات غیرنفتی (به جز میعانات گازی و محصولات پتروشیمی) مطلوب نبوده و از کاهش قدرت خرید صادرات ایران در عرصه تجارت جهانی حکایت دارد.
علی رغم افزایش ارزش صادرات غیرنفتی کشور در 4 ماه نخست سال جاری نسبت به دوره مشابه سال قبل 322 درصد افزایش دلاری و 14 درصد افزایش براساس یورو)، 5/17 درصد بر میزان کسری تراز غیرنفتی کشور در این دوره افزوده شده و این در حالی است که در 4 ماه نخست 1387 نسبت به مدت مشابه سال گذشته، ارزش واحد صادرات 30 درصد و ارزش واحد واردات 48 درصد رشد داشته که این وضعیت نشان از کاهش رابطه مبادله تجاری کشور دارد.
همچنین از نظر ترکیب تجاری، حدود 57 درصد صادرات غیرنفتی کشور را در 4 ماه نخست سال جاری میعانات گازی و محصولات پتروشیمی تشکیل می دهند که خود منشاء نفتی دارند و همین امر اتکا به ارقام کلی رشد صادرات غیرنفتی را با تامل مواجه می سازد. نکته دیگر اینکه رشد شاخص قیمت کالاهای صادراتی نیز در دوره مذکور بیش از سال های گذشته بوده به طوری که نسبت به مدت مشابه سال قبل 8/23 درصد افزایش داشته که به نظر می رسد عمدتا ناشی از رشد قیمت میعانات گازی و محصولات پتروشیمی بوده است.
مرکز پژوهش ها همچنین خاطرنشان ساخت که رابطه مبادله تجاری برای صادرات غیرنفتی از سال 1385 به بعد روند نزولی مشهودی داشته و از رقم 503/0 در سال 1385 به رقم 318/0 در چهار ماهه نخست سال جاری رسیده است.
بر این اساس سهم عمده در ثبات نسبی رابطه مبادله کل در سال های اخیر نیز با تکیه بر رشد رابطه مبادله تجاری میعانات گازی و محصولات پتروشیمی رخ داده و اگر این روند ادامه یابد بدین معنا است که در عرصه صادرات غیرنفتی، جدای از میعانات گازی و پتروشیمی که ارتباط پسین و پیشین تولید با اقتصاد ملی بیشتر است، قدرت رقابتی کشور ما در حال کاهش است، به این صورت که برای خرید یک واحد واردات معین، هرسال باید مقدار بیشتری از تولیدات غیرنفتی خود را صادر کنیم.