عزیز شاهمحمدی
براساس گزارش خبرگزاریها، کره شمالی در مذاکرات شش جانبه پکن موافقت کرده است در ازای دریافت 50 هزار تن نفت یا کمکهای مشابه فعالیت راکتور هستهای اصلی خود در یونگ بایون را متوقف کند.
در سال 1994 کرهشمالی با آمریکا قراردادی امضا کرد که براساس آن آمریکا متعهد شد در ازای تحویل راکتور آب سبک از نوع راکتوری که در بوشهر ساخته میشود به کرهشمالی تحویل دهد و پیونگ یانگ نیز در مقابل راکتور آب سنگین خود را تعطیل کند. این قرارداد در دوره کلینتون به اجرا در نیامد و بوش در اوایل ریاست جمهوری خود به بهانهای اجرای آن را لغو کرد. حال پس از 13 سال مناقشه و مذکراه و پس از اندک زمانی از آزمایش هستهای کرهشمالی، اعلام میشود که توافق کرده است، خلع سلاح هستهای را بپذیرد؟!
سئوال این است که کرهشمالی واقعاً 13 سال تحریم و فشار بینالمللی و خطر تحریمهای سازمان ملل را به جان خرید تا فقط با دریافت 50 هزار تن نفتخام از برنامه هستهای خود دست بکشد؟ یا این که آنچه با عنوان توافق بر سر خلع سلاح هستهای کرهشمالی به جهان مخابره میشود همه ماجرا نیست.
البرادعی مدیرکل آژانس بینالملل انرژی اتمی درباره توقف فعالیت «برخی» تاسیسات هستهای کرهشمالی ابراز خوشحالی کرده است. مقامات رسمی آمریکایی هم از اصل توافق استقبال کردهاند. اما این توافق که این گونه مورد استقبال کاندولیزا رایس و جرج بوش وزیر امور خارجه رئیسجمهور آمریکا قرار گرفته است، چرا از سوی جان بولتون سفیر سابق آمریکا در سازمان ملل «قراردادی بد» توصیف میشود. مگر خلع سلاح کرهشمالی «بد» است. بولتون گفته است: پیامی که این امر برای سایر اعضای معاهده منع تسلیحات هستهای در بر دارد این است که اگر به اندازه کافی مقاومت کنید و مذاکرهکنندگان وزارت امور خارجه آمریکا را خسته کنید، در پایان «پاداش» دریافت خواهید کرد. این پاداش آیا همان 50 هزار تن نفت است؟ رایس گفته است الگوی مذاکره با کرهشمالی میتواند درباره ایران نیز به کار گرفته شود.
اما هنری سوکولسکی، از طراحان سیاست آمریکا در مسئله هستهای ایران میگوید: این سازش با کرهشمالی تلاش برای مجبور کردن ایران به محدود کردن برنامه هستهایاش را تضعیف خواهد کرد. چرا که خلع سلاح هستهای کرهشمالی تلاش برای محدود کردن برنامه هستهای ایران را تضعیف میکند؟ چهل روز پیش یک کارشناس هندی در هندوستان تایمز نوشت: کرهشمالی پس از آزمایش هستهای خود، به عنوان یک قدرت هستهای در مذاکرات شش جانبه (آمریکا، چین، روسیه، ژاپن و کرهجنوبی) شرکت میکند و معتقد است دوره مذاکره کشورهای دارنده سلاح هستهای با کرهشمالی بدون سلاح هستهای گذشته است. این کارشناسان هندی نوشت، کرهشمالی در نهایت به گسترش نیافتن برنامه نظامی هستهای خود راضی میشود و هرگز به «برچیدن» برنامه هستهای خود راضی نخواهد شد. این شاید همان «نکته» قرارداد «بدی» است که بولتون به آن اشاره میکند و همان نکتهای است که البرادعی از آن به محدود کردن برخی از فعالیتهای هستهای در کرهشمالی یاد کرده است.