زمین را گهواره می نامیم گهواره ای که بدون اراده بشر به حرکت در می اید دانشمندان معتقدند گیتی از انفجاری بزرگ ایجاد شده است و زمین نیز از بدو افرینش با حرکت سروکار داشته حرکت وضعی و انتقالی انقدر تکراری شده است که گاه فراموش می کنیم اما لرزش های گاه و بیگاهش توجه بشر را به خود جلب می کند بر اساس دانسته های بشر پوسته زمین به صورت بلوک هایی پلیت در کنار یکدیگر چیده شده که بر روی جبه بخش مایع بین پوسته و هسته خارجی شناور است
حرکت چرخشی جبه بر اثر تفاوت گرمایی در بخش های فوقانی و تحتانی از جمله عوامل ایجاد انرژی در درون زمین است که گاه باعث ایجاد شکست هایی در پوستهگسلش و در نتیجه زلزله می شود همه می دانیم برخی از نقاط زمین همچون لبه پلیت ها و محل گسل های بزرگ قدیمیلرزه خیز تر است ایران نیز در میان دو صفحه اروپا اسیا و عربستان در میان کمربند کوهزایی الپ هیمالیا تجربه زلزلههای متعددی را در طول تاریخ دارد رئیس اموزش همگانی پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله می گویدوقوع زلزله در کره خاکی پیش از پیدایش بشر نیز اتفاق افتاده اما نخستین زلزله در پهنه ایران که در متون علمی گزارش شده است به یک و 8 دهم میلیون سال پیش می رسد محمدرضا مهدوی بزرگی این زلزله تاریخی را بر اساس مطالعه بر روی شواهد زمین شناسی حدود 7 ریشتر تخمین می زند و می افزاید این زلزله به نوشته کاتالوگ بربریان نخستین کاتالوگ زلزله و پدیده های طبیعی ایران در منطقه طالقان رخ داده است
این کارشناس می گوید زلزله شش ونیم ریشتری 38 هزار و 500 سال قبل از میلاد در دماوند از زلزله طالقان مستند تر است وی درباره شدید ترین زلزله در تاریخ ایران نیز گفت زلزله ای 8 و 2 دهم ریشتری در سال 1895 نزدیک مرز شمالی و زلزله ای 8 ریشتری در سال 1667 از زلزله های شدید در این پهنه خاکی است در قرن بیستم وقوع 130 زلزله شدید در ایران گزارش شده است پیشینه لرزه خیزی در ایران دانشمندان را برای مطالعه مناطق لرزه خیز کشور حساس کرده است معاون پژوهشی و فناوری پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله به افزایش امار رخداد زلزله از 7 شهریور تا کنون در اطراف کشور اشاره کرد و افزود زلزله های مخرب از نظر علمی با وجود تجمع لرزه ای در منطقه زاگرس دهلران و بندر عباس اتفاق نمی افتد اما متاسفانه برخی زلزله های متوسط در این مناطق نیز کشته برجای گذاشته است دکتر مهدی زارع با بیان اینکه با توجه به وقوع زلزله های اخیر در مناطقی همچون اق قلای گرگان و رودبار منجیل وجود سوابق تاریخی زلزله و گسل های عمده در این مناطق احتمال زلزله مخرب در این محدوده تقویت می شود وی گفت این احتمالات علمی است اما از نظر علمی زمان و مکان دقیق زلزله از روزها پیش قابل تشخیص نیست و امکان روی ندادن زلزله شدید نیز وجود دارد علاوه بر گسلش فعالیت های اتشفشانی نیز از عوامل دیگر وقوع زلزله است دماوند مرتفع ترین قله ایران از نظر دانشمندان اتشفشانی فعال است معاون پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی در باره فعالیت های دماوند می گوید این کوه از نظر علمی به سبب خروج دود و بخار از دهانه اذر 85 تاکنون لرزه خیزی و چشمه های اب گرم فعال است اما احتمال انفجار قریب الوقوع دهانه در ماه های اینده بر اساس شواهد علمی وجود ندارد گسلش و زلزله در تمام نقاط پوسته زمین حتی بستر دریا ها اتفاق می افتدزلزله در بستر دریاها و اقیانوس ها اب های ازاد با امواج بلند و مخربی همراه می شود که به سونامی معروف است
سونامی تسونامی از ترکیب دو واژه ژاپنی بندر و موج تشکیل شده است بنابراین در گویش ژاپنی به معنی موج بندر است اب های ازاد ایران در منطقه دریای عمان به ویژه سواحل جنوب شرقی کشور است دکتر زارع درباره احتمال وقوع سونامی در سواحل دریای عمان مکران معتقد است احتمال گسلش و تغییر شکل در بستر دریای عمان با توجه به لزرش های اخیر وجود دارد او می افزاید احتمال وقوع سونامی در اقیانوس هند و دریای عمان نیز وجود دارد که برخورد امواج ان سونامی نیز با سواحل ایران نیز امکان دارد انسان تاکنون علم پیشگیری یا حتی پیش بینی دقیق زمان و مکان وقوع زلزله را به دست نیاورده است اما راه هایی را اموخته تا در برابر این پدیده طبیعی کمترین خسارت ها را متحمل شود رئیس اموزش های همگانی پژوهشگاه بین المللی زلزله می گوید خسارت های غیر مستقیم در زلزله ها ده ها برابر خسارت های مستقیم اسیب می رساند دکتر محمد رضا مهدوی شایعه را از خسارت های غیر مستقیم زلزله می داند و میگوید پیش بینی دقیق زلزله از نظر علمی تنها دقایقی پیش از وقع امکان پذیر است وی با اشاره به این که شایعه وقو ع زلزله معمولا پس از زلزله های شدید پخش میشود می افزاید پیش بینی دقیق یک زلزله از هفته ها پیش در کشورهای توسعه یافته نیز امکان پذیر نیست
دکتر مهدوی با بیان اینکه رفتارهای مناسب از حجم خسارت ها بر اثر زلزله می کاهد ادامه می دهد خسارت مستقیم وقوع زلزله بسیار کمتر از خسارت های جانبی بر اثر رفتارهای نادرست است وی یکی از رفتارهای نامناسب را هجوم به راه های خروجی ساختمان و جراحت افراد بر اثر این شلوغی می داند و می گوید برخی از افراد نیز بر اثر اضطراب زلزله خود را از ساختمان به بیرون پرتاب می کنند این کارشناس اضافه می کند زلزله های شدید کمتر اتفاق می افتد و بسیاری از زلزله ها مخرب نیست اما با رفتارهای نامناسب خسارت ایجاد می شود او درباره بهترین رفتار هنگام وقوع زلزله می گوید نشستن سریع به منظور حفظ تعادل هنگام تکان ها پوشاندن سر و بدن در زیر میز یا با دست و بالش همچنین حفظ این حالت تا زمان پایان زلزله و سپس خروج از ساختمان و فاصله گرفتن با سازه ها متناسب با ارتفاع انها از جمله این رفتارهاست دکتر مهدوی می افزاید این رفتارهای به ظاهر ساده از خسارت های زیادی پیشگیری می کند او یاداوری می کند این روش ها تنها در مرکز زلزله که بسیار محدود است و سقف فرو می ریزد تاثیر اندکی دارد اما در بسیاری از نقاط اطراف که لرزه ها را دریافت کرده اند اما سقف فرو نریخته بسیار موثر است