پاتریک سیل
ولادیمیر پوتین رییسجمهور روسیه روز یکشنبه سفری را به خاورمیانه شروع کرد که هدف آشکار آن به نمایش گذاشتن چهرهای مطمئن از روسیه به عنوان یک وزنه تعادل منطقهای در برابر قدرت آمریکاست. آمریکا و روسیه در خاورمیانه در بسیاری موضوعات با هم اختلاف دارند. آمریکا ایران را تهدید به تحریمهای سخت و حتی حمله نظامی میکند و این در حالیست که روسیه به ایران سیستمهای دفاع موشکی میدهد تا تاسیسات هستهایاش را در برابر این تهدیدات محافظت کند. آمریکا در جنگ تابستان گذشته اسرائیل در لبنان حامی اسرائیل بود. این در حالیست که بعضی سلاحهای حزبالله در این درگیری روسی بودند. آمریکا بعد از پیروزی حماس در انتخابات فلسطین، جلودار تحریم دولت حماس بود. اما روسیه از گفتگو با این جنبش حمایت میکرد و حتی رهبران حماس را به مسکو دعوت کرد. واشنگتن میگوید بیم دارد که شمال آفریقا به کانون فعالیتهای تروریستی تبدیل شود. اما روسیه با متهم کردن آمریکا به داشتن دغدغه بیش از حد در اینباره، به الجزایر بیش از 5/7 میلیارد دلار تانک و هواپیما و موشک ضدهوایی فروخته است.
اما این فقط روسیه نیست که به عنوان بازیگر جدید وارد خاورمیانه شده است. در ماههای آینده دو رهبر اروپایی، تونی بلر نخستوزیر انگلیس و ژاک شیراک رییسجمهور فرانسه، صحنه قدرت را ترک میکنند. هر دوی این رهبران بیش از یک دهه در قدرت بودند و هر دو سابقه در هم ریختهای از خود به جا میگذارند. عملکرد داخلی بلر که به روایت آمار و ارقام درخشان و موفق بوده، تحت تأثیر سیاست خارجی شکستخورده او قرار گرفت و یکجا زیر سئوال رفت. او به عنوان تنها حامی بینالمللی بوش، وارد جنگی شد که که همه آن را غلط میدانستند و اکنون بر تعداد منتقدان آن افزون شده است. بلر تلاش کرد با تحریکی در زمینه صلح اعراب و اسرائیل، این سابقه تیره را تصحیح کرد. اما این تلاش او از سوی نومحافظهکاران طرفدار اسرائیل در واشنگتن با شکست روبهرو شد. کسی نمیداند آیا گوردون بروان که قرار است نخستوزیری را از بلر تحویل بگیرد، در مقابل این نومحافظهکاران آمریکایی موفقتر خواهد بود یا نه.
شرایط ژاک شیراک اندکی متفاوتتر است و او اکنون در پایان راه و دوران حکومت خود میتواند به این افتخار کند که از ابتدا با جنگ عراق مخالف بوده است. به خاطر همین موضع بود که محبوبیت او در میان اعراب افزایش یافت. البته بعد از اینکه شیراک در فشار به روسیه برای عقبنشینی از لبنان به آمریکا پیوست، بخشی از این محبوبیت از دست رفت. شیراک همچنین در کشمکش اخیر لبنان از حزبالله فاصله گرفت و در تحریم حماس به آمریکا پیوست اما اگر نیکولا سارکوزی در انتخابات ریاست جمهوری فرانسه پیروز شود این کشور را بیشتر به سوی اردوگاه آمریکا و اسرائیل پیش خواهد برد.
حقیقت این است که نه انگلیس و نه فرانسه نتوانستهاند سیاست مستقلی در خاورمیانه داشته باشند و به جای آن تسلیم سایه آمریکا و اسرائیل بودهاند. عدم دستیابی به سیاست واحد دفاعی و خارجی در اروپا در سالهای اخیر هم به همین دلیل بوده است. اما در آینده و در خاورمیانهای که روسیه با اطمینان به نفس جدید، اعراب با قدرت تازه و به رهبری عربستان و ایران در حال ظهور در کنار نیروهای غیردولتی همچون حماس و حزبالله بازیگران جدید آن هستند، اروپا هم به گونهای دیگر بازی خواهد کرد.