گروه اقتصاد: موجودی حساب ذخیره ارزی به یک معما تبدیل شده است. این حساب در قالب قانون برنامه سوم توسعه 833-1379) تاسیس شد تا درآمد های نفتی مازاد بر سقف بودجه سالانه به آن واریز شود. این تاسیس با نگاهی بین نسلی عملی شد و بر این اساس نسل حاضر باید خود را مالک مطلق العنان این درآمدهای پس انداز شده نداند. مقرر شد 60 درصد از موجودی این حساب به صورت وام به فعالان بخش خصوصی حوزه های تولیدی و کشاورزی اعطا شود و دولت در صورت کاهش شدید قیمت نفت با مجوز مجلس از 40 درصد باقی مانده حساب استفاده کند.
این حساب با موجودی بالغ بر 14 میلیارد دلار به دولت نهم تحویل داده شد. انتظار این بود که با افزایش شدید قیمت نفت در 3 سال اخیر موجودی این حساب نیز افزایش یابد. کارشناسان اقتصادی کشور می گویند اگر محافظه کاران دولت نهم به قانون برنامه چهارم توسعه 888 -1384) وفادار می ماندند موجودی این حساب الان حداقل 150 میلیارد دلار بود. اما دولت نهمی ها با تاکید بر سیاست های انبساطی مبتنی بر خرج کردن درآمدهای نفتی و باز کردن گره های اقتصادی با دلارهای نفتی، می خواستند ایران را به سرعت به قله های پیشرفت برسانند. اما حاصل کار تورم 34 درصدی اقلام خوراکی و آشامیدنی و مصرف کردن درآمدهای نفتی و به حداقل رساندن موجودی حساب مذکور است. مطابق گفته ثروتی نماینده مجلس در اواخر شهریورماه سال جاری نماینده بانک مرکزی در مجلس حضور یافت و موجودی این حساب را 7 میلیارد دلار اعلام کرد.
وزیر صنایع دولت نهم هم اعلام کرد که 5 میلیارد دلار از موجودی این حساب به فعالان تولید در کشور به صورت وام اعطا می شود. با کاهش قیمت نفت ایران از 137 دلار به زیر 60 دلار زنگ های خطر برای اقتصاد ایرانی متکی به نفت به صدا در آمد. اما دولت نهمی ها ظاهرا از هیجان نفتی خارج نشده اند. برخی از آنها موجودی این حساب را برای اداره کشور کافی می دانند و احمدی نژاد که قاعدتا از ناچیز بودن موجودی این حساب باخبر شده با محرمانه خواندن موجودی آن از اعلام مانده آن سر باز زد. در حالی که حساب ذخیره ارزی ایران موجودی ناچیزی دارد حساب های مشابه عربستان و کویت و نروژ هر یک بالغ بر چند صد میلیار دلار شده است. اما بالاخره موجودی این حساب استراتژیک چقدر است؟
گزارش محرمانه رئیس کل
دیروز رئیس کل بانک مرکزی با حضور در جلسه کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، گزارشی محرمانه از موجودی حساب ذخیره ارزی ارائه کرد. هادی قوامی، مخبر این کمیسیون با اعلام این خبر از ارائه هرگونه جزئیاتی از گزارش محمود بهمنی به کمیسیون برنامه و بودجه خودداری کرد و به ایلنا گفت: از آنجا که این گزارش محرمانه بود، نمی توانم در مورد آن توضیح دهم. وی به این سوال که موجودی واقعی این حساب به نمایندگان عضو این کمیسیون ابلاغ شد، پاسخ مثبت داد و افزود: به دلیل حساسیت این مساله و دغدغه های نمایندگان نسبت به چگونگی هزینه کرد موجودی حساب ذخیره ارزی، قرار بر این شد که رئیس کل بانک مرکزی در جلسات هفته آتی کمیسیون برنامه و بودجه نیز بار دیگر حاضر شود. نماینده اسفراین با اشاره به اینکه بهمنی به همراه معاون ارزی و پارلمانی خود در جلسه روز گذشته کمیسیون برنامه و بودجه نیز حضور داشته است، ادامه داد: در این جلسه توضیحاتی نسبت به سیاست های بانک مرکزی پیرامون مسائل مختلف کشور و تدابیر این بانک برای کنترل تورم و نقدینگی ارائه شد. قوامی از نگاه مثبت رئیس کل بانک مرکزی به اعطای وام به بنگاه های زودبازده خبر داد و افزود: بهمنی از روند اعطای 6 هزار میلیارد ریال به بانک ها برای ارائه تسهیلات به بنگاه های زودبازده، گزارش مبسوطی ارائه کرد که مورد توجه نمایندگان قرار گرفت. مخبر کمیسیون برنامه و بودجه در پاسخ به اینکه در جلسه دیروز این کمیسیون درباره گزارش محرمانه مصطفی پورمحمدی رئیس سازمان بازرسی نسبت به تخلفات مالی دولت بحثی صورت گرفت، گفت: هنوز هیچ بحثی راجع به این گزارش در کمیسیون نداشته ایم.
موجودی حساب ذخیره ارزی 25 میلیارد دلار است
اما از سوی دیگر نایب رئیس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس گفت: طبق اعلام معاون ارزی رئیس کل بانک مرکزی موجودی حساب ذخیره ارزی 25 میلیارد دلار است.
اصغر گرانمایه پور نایب رئیس کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس با اشاره به حضور محمود بهمنی و معاونان ایشان در جلسه دیروز کمیسیون گفت: در این جلسه رئیس کل بانک مرکزی گزارش مفصلی از وضعیت بحران اقتصادی به وجود آمده در آمریکا و آثار ناشی از آن بر اقتصاد کشورمان ارائه کرد. همچنین راعی معاون ارزی رئیس کل بانک مرکزی گزارشی از ابعاد مختلف آخرین وضعیت حساب ذخیره ارزی ارائه کردند که براساس آن در حال حاضر موجودی حساب ذخیره ارزی 25 میلیارد دلار است.
گرانمایه پور اظهار داشت: اگر بر اثر بحران مالی به وجود آمده، در دنیا قیمت نفت پایین نیامده بود قطعا این رقم، رقم خوبی بود و برای اقتصاد کشور مفید بود اما با کاهش قیمت نفت از 120 دلار به زیر 60 دلار درآمد ارزی کشور نیز کاهش پیدا کرده است.
25 میلیارد دلار موجودی، 50 میلیارد دلار تعهد
یک عضو دیگر کمیسیون برنامه و بودجه مجلس با اشاره به موجودی 25 میلیارد دلاری حساب ذخیره ارزی گفت: دولت تاکنون اقدام به ایجاد 50 میلیارد دلار تعهد ارزی کرده است.
حسن ونایی به فارس گفت: راعی معاون ارزی بانک مرکزی امروز با حضور در کمیسیون برنامه و بودجه موجودی حساب ذخیره ارزی را 25 میلیارد دلار عنوان کرد.
وی این میزان موجودی را بسیار پایین توصیف و تصریح کرد: دولت بدون توجه به این سطح پایین موجودی اقدام به ایجاد 50 میلیارد دلار تعهدات ارزی کرده است. عضو کمیسیون برنامه و بودجه با بیان اینکه مانده موجودی حساب ذخیره ارزی در ابتدای سال 85 معادل 10 میلیارد دلار بود، افزود: برآورد این است که ورودی به حساب در سال های 85، 86 و نیمه اول سال 87 معادل 100 میلیارد دلار بوده است. این در حالی است که در حال حاضر نه تنها موجودی قابل توجهی در این حساب نیست بلکه تعهدات آن نیز دو برابر موجودی آن است. ونایی رقم درآمدهای نفتی را در شش ماهه اول سال جاری بیش از 40 میلیارد دلار ذکر کرد و گفت: از این میزان 27 میلیارد دلار وارد حساب ذخیره ارزی شده است. وی گفت: در سال های گذشته که میانگین قیمت هر بشکه نفت 116 دلار بود، دولت قدر این منابع را ندانسته و قانونی یا غیرقانونی از حساب ذخیره ارزی برداشت کرده است.
ونایی ادامه داد: نکته مهم این است که اگر اثرات روانی بحران اقتصاد بین المللی به داخل کشور سرایت کند، شرایط از این نیز بدتر خواهد شد.
وی تصریح کرد: اگر موجودی ای که در این سال ها وارد حساب ذخیره ارزی شده بدون مجوز برداشت نمی شد، توان کشور برای مقابله با این بحران بسیار بالاتر از الان بود.
عضو کمیسیون برنامه و بودجه با بیان اینکه پیش بینی ها از یک بحران 17 ماهه در اقتصاد جهانی خبر می دهند، ادامه داد: کمترین آثار این اتفاق بر اقتصاد کشور ما کاهش شدید قیمت نفت تا مرز 40 یا 50 درصد قیمت فعلی است.
وی با اشاره به حضور بهمنی رئیس کل بانک مرکزی در جلسه روز گذشته کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، تصریح کرد: به نظر می رسد که رئیس کل جدید بانک مرکزی استراتژی بلندمدتی برای این بانک ترسیم نکرده و با وجود شرایط نامناسب پولی و مالی فعلی کشور و اوضاع اقتصاد بین المللی، برنامه های ایشان تنها 6 ماه آینده را پیش بینی می کند.
درآمد ارزی ایران به 60 میلیارد دلار رسید
وزیر امور اقتصادی و دارایی نیز دیروز در کمیسیون اقتصادی مجلس با مناسب ارزیابی کردن وضعیت حساب ذخیره ارزی، میزان درآمد ارزی کشور در نیمه اول سال جاری را حدود 60 میلیارد دلار اعلام کرد. نایب رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس در این باره گفت: این جلسه به منظور پاسخ وزیر امور اقتصادی و دارایی به سوالات نمایندگان مجلس درخصوص درآمدهای ارزی کشور، مصارف ارزی دولت در برنامه چهارم و استفاده از منابع حساب ذخیره ارزی برگزار شد. پیمان فروزش با بیان اینکه وزیر امور اقتصادی و دارایی میزان درآمدها، تعهدات و وضعیت حساب ذخیره ارزی را برای نمایندگان کمیسیون اقتصادی تشریح کرد، افزود: همچنین سیدشمس الدین حسینی مطرح کرد که دولت تا چه اندازه می تواند از درآمدهای ارزی برای مصارف عمرانی و هزینه ای استفاده کند. وی همچنین اظهار داشت: وزیر اقتصاد در این جلسه وضعیت حساب ذخیره ارزی را مناسب اعلام و عنوان کرد که نگرانی درخصوص این حساب وجود ندارد. به گفته فروزش، وزیر اقتصاد همچنین در این جلسه میزان درآمد ارزی کشور در نیمه اول سال جاری را حدود 60 میلیارد دلار عنوان کرد.