محمد اسحاق فیاض
سرانجام پس از یک سال و اندی تلاش های دیپلماتیک ومطالعات فنی اکنون گام های مقدماتی برای استقرار موشک های سپردفاعی امریکا در اروپای شرقی آماده شده است و مخالفت های روسیه دربرابراین طرح هیچ تغییری در عزم امریکا به وجود نیاورده است. دو روز پیش کاندولیزا رایس وزیر خارجه امریکا و کارل شوارتزنبرگ وزیر امور خارجه جمهوری چک توافقنامه مقدماتی استقرار رادار آمریکایی دفاع ضد موشکی در خاک این کشور را امضا کردند و این اولین گام عملی در راستای استقرار موشک های سپردفاعی هوایی و رادار پیشرفته هوایی است که درآینده در دوکشور چک و پولند استقرار خواد یافت. البته زمینه سازی این طرح فراز و فرود های متفاوتی را در طول یک سال و اندی طی کرده است و هنوز هم امریکا نتوانسته است موافقت دوکشور یاد شده را برای استقرار موشک های سپردفاعی اش به طور کامل جلب کند وهنوزهم چانه زنی های دیپلماتیک ادامه دارد. یکی از کشورهایی که هنوزهم امریکا نتوانسته است به توافق کامل بااین کشور دست یابد کشور پولند است. پولند در اصل استقرار موشک های سپردفاعی امریکا در خاک خود موافق است اما خواهان امتیازات بیشتر از امریکا درقبال این همکاری است. پولند انتظار دارد تا امریکا تجهیزات نظامی ارتش پولند را نوکند و نیاز ارتش پولند را از نظر تسلیحاتی و فنی برآورده سازد و تحول عظیمی برای ارتش این کشور ایجاد نماید.
اما امریکا تلاش دارد تا با امتیازات اندکی که به این کشور می دهد، موشک های دفاعی اش را در خاک این کشور مستقر سازد. تاکنون چند دور مذاکران میان امریکا و پولند صورت گرفته است، اما پولند برکسب امتیازات خود اصرار ورزیده است و این مذاکرات حتی تا مرز شکست را هم پیش رفته است. اما در مقابل امریکا سعی کرده است پولند را در برابر یک عمل انجام شده قرار دهد. امریکا توافق نامه مقدماتی استقرار تجهیزات راداد را با جمهوری چک به امضا رساند و درپی این توافق نامه زمینه توافق با پولند نیز هموار تر خواهد شد، زیرا از یک سو پولند در برابر یک عمل انجام شده قرار گرفته است و از سوی دیگر اکنون روشن شده است که امریکا مصمم به ایجاد طرح سپردفاعی موشکی است و حاضر است امتیازات لازم را به پولند بدهد و زمینه استقراراین موشک ها را در خاک این کشور فراهم سازد.
به همین دلیل روسیه یک باردیگر مخالفت صریح خود را دربرابر این تلاش ها ابراز داشته است و امریکا را تهدید به مسابقه تسلیحاتی کرده است. وزارت امور خارجه روسیه در بیانیه ای اعلام کرد، اگر سپر ضد موشکی آمریکا در نزدیکی مرزهای این کشور مستقر شود؛ ما مجبور خواهیم شد واکنش نشان دهیم که این واکنش البته نه به شیوه ای دیپلماتیک ، بلکه، استفاده از منابع نظامی خواهد بود. هم چنین در این بیانیه آمده است که استقرار تجهیزات راهبردی آمریکا در مرزهای روسیه می تواند پتانسیل بازدارندگی روسیه را تضعیف کرده و این امر سبب خواهد شد تا روسیه نیز در قبال آن و برای مقابله با این تهدیدهای امنیتی، تدابیری متعادل اتخاذ کند. البته روسیه در اصل طرح سپر دفاع موشکی که از سوی امریکا در سال 2001 اعلام گردید، مخالف بود و این مخالفت زمانی به اوج خود رسید که امریکا در سال2007 جمهوری چک و پولند را برای استقرار این کونه موشک ها انتخاب کردند. پوتین رئیس جمهور سابق روسیه نیز در واکنش به طرح اولیه استقرار چنین موشک های امریکایی به این دوکشور گفته بود که استقرار سیستم موشکی آمریکا در کشورهای اروپایی، این قاره را به انبار باروت تبدیل میکند. بوش رئیس جمهور امریکا برای آنکه مخالفت روسیه را دربرابر این طرح کاهش دهد پوتین رابه امریکا دعوت کرد و بوش او را درتفریح گاه خصوصی اش دعوت کرد. اما هیچ یک ازاین تلاش ها از مخالفت روسیه نکاست و رقابت میان دوکشور برسر این موضوع همچنان بالا گرفت. براستی سپر دفاع موشکی امریکا چیست که این گونه مخالفت روسیه را بدنبال داشته است؟ امریکا در سال 2001 اعلام کرد قرار است یک سپر دفاعی بر فراز آمریکا ایجاد شود.
کار این سپر دفاعی ردیابی و در صورت ضرورت نابودی موشکهای بالیستیکی است که ممکن است از سوی برخی از کشورها امنیت آمریکا را تهدید کند. طراحان سیستم دفاع موشکی بر این باورند که که این سیستم قادر به نابود کردن موشکهای پرتاب شده بسوی آمریکا است بدون آنکه قطعات بازمانده از موشک و یا موشکهای نابود شده خطری برای کشور ایجاد کند. براساس برنامه پیشنهادی جدید آقای بوش، آمریکا امیدوار است تا با بکارگیری از رادار و دیگر تسهیلات ارتباطی ماهوا ره ای و پایگاههای زمینی که برخی از آنها در بریتانیا و گرین لند مستقر خواهند شد،یک سیستم هشدار دهنده اولیه را برای حفاظت از خود را بوجود بیاورد. برخی از تحلیِلگران نظامی این برنامه دفاع موشکی را بخاطربرخی از تشابهاتش با برنامه استراتژیک دفاعی آمریکا به نام مستعار«جنگ ستارگان» که در زمان ریاست جمهوری رونالد ریگان پیشنهاد شده بود «فرزند جنگ ستارگان » نامیده اند. در زمان رونالد ریگان پیشنهاد شده بود که سلاحهای دفاعی در فضا بکار گرفته شود و یک سیستم عظیم دفاعی مستقر درزمین آن راپشتیبانی کند. اما سیستم دفاعی جدید ارائه شده از سوی امریکا از تعداد بمراتب کمتری سلاح مستقر در مراکز زمینی استفاده میکند. البته در این طرح از فنآوریهای جدید نیز استفاده میشود.
این طرح درهمان آغاز نیز با مخالفت ها گسترده مواجه شد و حتی اتحادیه اروپا نیز در ابتدا با ان مخالفت کرد،اما رشد روز افزون تروریسم در جهان وحمله تروریستی به مرکز تجارت جهانی نیویورک سبب شده که طرح موشکی امریکا را برای مدتی تحت تاثیر خود قرار بدهد و اتحادیه اروپا را به سوی امریکا نزدیک تر گرداند. پس از چند سال طرح سپر دفاع موشکی امریکا منطقه ویسعتری را در برگرفت و امریکا با استفاده از فروپاشی شوروی سابق و گسترش ناتو به سوی شرق اروپا تصمیم گرفت که مراکز دفاعی مشکی زمینی خود را به سوی شرق اروپا گسترش بدهد. قرارطرح اولیه آمریکا این کشور می خواهد 10فروند موشک رهیاب درپولند و یک سیستم رادار در جمهوری چک مستقر کند. تا دایره دفاع ملی امریکا بیشتر تکمیل گردد. اکنون این طرح با مخالفت شدید روسیه مواجه شده است طوری که برخی از کار شناسان بدین باورند که این طرح ممکن است جنگ سرد دیگری را میان روسیه و امریکا در جهان به وجود آورد.روسیه به شدت از دوکشور پولند و چک انتقاد کرده است و تهدید نموده است که در صورت تحقق استقرار موشک های امریکا در پولند، روسیه نیز در یکی از مناطق همجوار پولند موشکهای بالستیک میان برد مستقر خواهد کرد. اما این دوکشور علی رغم این تهدید ها به هدف کسب امتیاز بیشتر از امریکا تهدید های روسیه را نادیده گرفته و به همکاری خود با امریکا ادامه داده است.
روسیه سال گذشته در پی اعلام تصمیم امریکا برای استقرار موشک های سپر دفاعی امریکا دراین دو کشوراعلام کرد که جنگ سرد بار دیگر میان امریکا و روسیه آغاز شده است، اما امریکایی هاآن را قبول ندارد، خانم کاندولیزا رایس وزیر خارجه امریکا سال گذشته در سفرش به روسیه شروع جنگ سرد را رد کرد و گفت: اکنون زمان مطلوبی در روابط دوکشور نیست ولی درعین حال هیچ چیز فاجعه آمیزی نیز اتفاق نیفتاده است. اما برخلاف گفته های رایس اگر تلاش های نظامی به همین منوال ادامه پیدا کند و روسیه نیز دربرابرآن به واکنش و رقابت نظامی دست بزند و به عبارت دیگر هیچ یک از طرف های درگیری از مواضع خود پایین نیایند، باید پذیرفت که جنگ سرد آغاز خواهد شد و رقابت های دو ابرقدرت جهانی بار دیگر جهان را به دوقطب رقیب مبدل خواهد ساخت، هرچند که برخی از کارشناسان بدین باورند که روسیه هنوز هم تا اندازه قوی نیست که بتواند جنگ سرد را با امریکا به پیش ببرد و از اقمار خود در جهان حمایت نماید. اما این نکته را نباید فراموش کرد در رقابت های جنگ سرد رقابت های تسلیحاتی و نمایش قدرت اسلحه و فنآوری های جنگی حرف اول را می زند و روسیه اکنون قادر است در برابر امریکا دست به چنین رقابتی بزند. به هرحال باید دید که روسیه تا اندازه قادراست تهدید های خود را دربرابر اقدامات عملی استقرار سپر دفاعیامریکا در خاک پولند و چک عملی می سازد.