نوشته: محمد السروجی
سوالی که این روزها بر روی بیشتر پایگاههای اینترنتی مشاهده میشود این است که آیا <گفتگوهای قاهره خواهد توانست که به اختلافات داخلی فلسطین پایان دهد.> علیرغم پاسخهای مختلف و تفاوت آمار پاسخدهندگان در هریک از این پایگاهها، اکثریت 94 درصدی شرکت کنندگان در این نظرسنجیهای اینترنتی بر این عقیده اند که گفتگوهای مذکور، نمی تواند چنین نتیجه مهمی در بر داشته باشد. صرفنظر از دلایل مختلفی که این افراد برای این ادعاهای خود مطرح میکنند، نقطه قابل توجه در این زمینه، موج گسترده بیاعتمادی طرفین نسبت به یکدیگر و همچنین نسبت به طرف میانجی و ناظر بر این گفتگوهاست.
جنبش مقاومت اسلامی حماس بر این باور است که جنبش فتح؛ تحمل نزول از اریکه قدرت و پیوستن به جمع گروههای اپوزیسیون را نداشت و در همین راستا، با مانع تراشیهای متعدد حق قانونی و مشروع حماس را در زمینه حاکمیت و حضور در عرصه قدرت را سلب کرد. جنبش حماس در این زمینه، به اقدامات و حوادثی از قبیل وضع قوانین مالی و اداری از سوی پارلمان سابق (که بر اساس قانون دوره قانونی فعالیت آن در ژانویه سال 2006 به پایان رسیده بود) سریال هرج و مرجهای هدفمند، اعتصابهای صنفی سیاسی، توطئههای امنیتی روسای قبایل مانند <دحلان>، <المشهراوی> و <ابو شباک>، به شکست کشاندن پیمان مکه، مخالفت با طرح ابتکاری دولت یمن، فعالیتهای تبلیغاتی و نظامی از قبیل اعزام نیروهای عربی و بینالمللی به نوار غزه یا معرفی این منطقه به عنوان <منطقه شورشی> استناد میکند و همه این مسائل را نشانگر کارشکنی و مانع تراشی جنبش فتح در مسیر حاکمیت و فعالیت سیاسی مشروع خود میداند. این جنبش همچنین معتقد است که مصر به عنوان طرف ناظر بر گفتگوهای گروههای فلسطینی در عمل از جنبش فتح حمایت کرده و سعی در به شکست کشاندن جنبش حماس در اولین تجربه سیاسی خود را دارد. این جنبش فعالیتهای تبلیغاتی رسانههای دولتی مصر علیه خود و مشارکت این کشور در محاصره نوار غزه را از دیگر موارد دال بر عدم منصفانه بودن موضع قاهره در قبال خود میداند.
از سوی دیگر، جنبش فتح نیز معتقد است که جنبش حماس در پروژه اصلاح طلبی و آزادی خواهی خود صادق نبوده و به خواستههای جامعه بین الملل وقعی نمی نهد. علاوه بر این، مقامات جنبش فتح، جنبش حماس را به رقابت با این جنبش بر سر قدرت - که از سالها قبل در قبضه جنبش فتح قرار داشت - و توقف پروژههای شخصی تعدادی بی شماری از شخصیتهای وابسته به جنبش فتح در نتیجه به قدرت رسیدن جنبش حماس متهم میکنند. دولت مصر نیز به نوبه خود، جنبش حماس را شاخه و زاییده جماعت اخوان المسلمین این کشور میداند که قاهره هنوز هم نتوانسته با حضور و فعالیت این جماعت در خاک مصر کنار بیاید. مصر به جنبش فتح به دیده یک جنبش در حال زوال نگاه میکند که فعالیت آن خطر کمتری نسبت به جنبش حماس ایجاد میکند. حال که گروههای فلسطینی در این شرایط خود را برای گفتگوی ملی بهمیزبانی قاهره آماده میکنند، این سوال مطرح میشود که آیا این گفتگوها میتواند موفقیتی را در پی داشته باشد؟ و چه تضمینی برای تحقق این مساله وجود دارد؟
تضمینهایی برای موفقیت گفتگوها
علیرغم تفاوتهای زیاد میان جنبشهای فتح و حماس در زمینههای ایدئولوژیک و عملی و حتی خط مشی آنها، میتوان به این مساله امیدوار بود که دو اصل اساسی سیاست، راه برونرفت این دو جنبش از بحران داخلی کنونی شود. اولین اصل سیاست استفاده از راهکارهای ممکن است و اصل دوم نیز این است که <هیج صداقتی دائمی و هیچ خصومت و عداوتی همیشگی نیست، بلکه همیشه باید براساس منافع تصمیم گرفت.> بر همین اساس میتوان گفت که موارد زیر میتواند تضمینی برای توافق گروههای فلسطینی در گفتگوهای قاهره باشد:
1 - موضع بی طرفانه و عادلانه مصر نسبت به دو جنبش فتح و حماس و همبستگی زیاد آن با گروههای فلسطینی و نیز عدم طرفداری از هیچ طرف.
2 - حضور بر سر میز گفتگوها بدون مطرح کردن پیششرط از سوی هرکدام از طرفین.
3 - توقف جنگهای تبلیغاتی متقابل تمامی طرفها ازجمله طرف مصری.
4 - تعامل شفاف و به دور از حمایت آشکار و همهجانبه از طریق دعوت تعداد زیادی از گروههای فرعی به عنوان گروههای مردمی و یا نمایندگان پارلمانی به منظور اعمال فشار علیه جنبش حماس.
5 - حمایت کشورهای عربی و منطقه ای از این گفتگوها و خروج از دایره مورد نظر آمریکا.
6 - مطرح کردن تمامی مسائل مورد اختلاف؛ به ویژه وضعیت سازمان آزادی بخش فلسطین (ساف) در گفتگوها به منظور جلوگیری از تکرار سناریوی پیمان مکه و طرح دولت یمن.
7 - پایبندی طرفین به نتایج گفتگوها و توافقنامههای حاصله از آن و نیز جلوگیری از عواقب ناشایست آن.
در همین راستا، برخی اقدامات مثبت و نشانههای امیدبخش نسبت به موفقیتآمیزبودن گفتگوهای قاهره در جامعه فلسطینی مشاهده میشود که از جمله آنها میتوان به اقدام جنبش حماس و دولت منتخب فلسطین به نخست وزیری <اسماعیل هنیه> در آزادی تعدادی از بازداشتشدگان سیاسی وابسته به جنبش فتح در نوار غزه، اعلام موافقت جنبش حماس با تشکیل دولت مستقل و عقبنشینی از حق خود در ریاست بر این دولت و نیز چشمپوشی از حق خود در وزارتخانههای اساسی اشاره کرد. جنبش فتح نیز در مقابل تعدادی از اعضای بازداشت شده جنبش حماس در کرانه باختری را آزاد کرده است، اما سوالی که هنوز بیپاسخ مانده این است که چه راهکارها و اقداماتی را میتوان اتخاذ کرد که دولت آینده فلسطین - در صورت توافق بر سر تشکیل آن در گفتگوهای مذکور - در راستای منافع و وفاق ملی و نیز لغو محاصره گام بردارد؟ کشورهای عربی چه نقشی میتوانند در حمایت از این دولت ایفا کنند؟ و آیا تمامی طرفین خواهند توانست که خود را از زیر فشارهای منطقهای - آمریکایی نجات دهند یا نه؟! مواضع مشعل
در این شرایط خالد مشعل، رییس دفتر سیاسی جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) گفت: بازسازی سازمان آزادیبخش فلسطین موضوعی اساسی است و اکتفا به لفاظی صرف برای ما قابل قبول نیست.
وی در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با نمایندگان نیروهای فلسطینی عضو کنگره ملی فلسطین که بعد از نشست کمیته عالی پیگیری کنگره در دمشق برگزار شد، افزود: ما از جدول زمانی و ساز و کار این موضوع درمذاکرات سخن خواهیم گفت تا به مرحله اجرا برسد.
وی ادامه داد: مصالحه ملی، حل موضوعاتی مانند تشکیل دولت وفاق ملی، بازسازی دستگاههای امنیتی فلسطین، بازسازی سازمان آزادی بخش فلسطین، حل پیامدهای چنددستگی در فلسطین، توافق بر سر زمان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در سایه توافق ملی، براساس یک بسته واحد را میطلبد و هرگونه اخلال، روند کار را با مشکل روبرو میکند. مشعل یادآور شد: موضوع همزمانی میان انتخابات ریاست حکومت و مجلس قانونگذاری یک موضوع اصلی است، اما در چارچوب یک بسته کامل بررسی شده و مورد توافق قرار میگیرد.
وی درباره آرام سازی گفت: این موضوع ارتباطی به مصالحه فلسطینی ندارد.
رییس دفتر سیاسی حماس در بخش دیگری از سخنانش گفت: این جنبش برای موفقیت گفت وگوی ملی فلسطینی که قرار است 9 نوامبر (19 آبان) در قاهره برگزار شود، خواهد کوشید. مشعل ادامه داد: حماس و گروههای فلسطینی با مصالحه موافقند، ما از یک و نیم سال قبل بر مصالحه و طرح آن تاکید داشتیم حال که این موضوع مطرح شده، ما برای موفقیت مصالحه ملی در قاهره تلاش خواهیم کرد.
وی با تاکید بر دعوت از همه گروههای فلسطینی افزود: ما ملاحظاتی نسبت به برگه پیشنهادی مصر داریم و آن را به برادران مصری ارائه خواهیم داد تا بر اساس ملاحظات ما و سایر گروهها تعدیل شود و این برگه تعدیلشده اساسی مناسب جهت مصالحه باشد.
از جنبش فتح انتفاضه، حزب کمونیست انقلابی فلسطین، جبهه مبارزه مردمی فلسطین، جبهه آزادی بخش فلسطین، گردانهای ناصر صلاحالدین، کمیتههای مقاومت مردمی و کمیته اقدام ملی برای شرکت در گفت و گوی قاهره دعوت نشده است.
مشعل با تاکید بر ضرورت این موضوع که برگه پیشنهادی برای مصالحه باید مورد قبول همه طرفها باشد، گفت: میخواهیم نوعی فضای مثبت ایجاد کنیم که مصالحه در آن موفق شود.
وی ادامه داد: تلاش مصر و کشورهای عربی را محترم میشماریم، اما برای موفقیت مصالحه باید ملاحظات گروههای فلسطینی در نظر گرفته شود. ما خواهان مصالحه ملی واقعی هستیم که در آن همه عناوین مصالحه در یک بسته باشد. رییس دفتر سیاسی حماس اظهار داشت: آرامسازی از 19 ژوئن برای مدت 6 ماه آغاز شد و حماس و نیروهای مقاومت ادامه آن را بررسی میکنند. این تصمیم بر اساس شرایط و نوع التزام دشمن توسط نیروهای مقاومت اتخاذ میشود و در چارچوب برنامه استراتژیک ما برای مقاومت در برابر اشغالگران قرار دارد.
اظهارات <جبریل>
احمد جبریل، دبیرکل جبهه خلق برای آزادی فلسطین - فرماندهی کل نیز درباره ضمانت اجرایی توافق در قاهره گفت: مصلحت ملت فلسطین آن است که مصالحه انجام شود. ما با آغوش گشوده به قاهره میرویم . ما با برادرانمان در مصر درباره تضمین اجرای توافقات در قاهره صحبت کردیم آنان و مقامات کشورهای عربی گفتند که برای اجرای توافقات خواهند کوشید.
وی درباره احتمال شکست گفت و گوی مصالحه گفت : ما با هر گونه تلاش برای حل اختلافات موافقیم، اما اگر احساس کنیم برخی طرفها همچنان میخواهند ما را به سمت سازش سوق دهند، به طور حتم با این امر موافقت نمیکنیم، لذا ممکن است پیشنهاد کنیم دیدارها تا زمان حل اختلاف به تعویق افتد.
<زیاد نخاله> معاون دبیرکل جنبش جهاد اسلامی فلسطین درباره سرنوشت مقاومت در صورت حاصل نشدن توافق در قاهره گفت: مقاومت حق مشروع ما است و ملت فلسطین نمی تواند از این حق صرفنظر کند. تا وقتی کشور در اشغال باشد مقاومت نیز پابرجاست.
هشت گروه فلسطینی و چند کمیته مدنی و سندیکایی فلسطینی نیز در دمشق، تعدیل پیشنهادات مصر برای مصالحه ملی در فلسطین را خواستار شدند تا این پیشنهادات اساس مصالحه شود. <طلال ناجی> معاون دبیرکل جبهه خلق برای آزادی فلسطین - فرماندهی کل در بیانیهای گفت: کمیته، پیشنهادات مصر برای مصالحه ملی را بررسی و برخی ملاحظات را در نظر دارد که بر اساس ساز و کار مناسب اعلام خواهد کرد. قاهره اخیرا پیشنویس طرح خود برای مصالحه ملی فلسطینی را برای بررسی به گروههای فلسطینی ارائه داد.
قرار است این گروهها قبل از برگزاری نشست خود در قاهره به منظور دستیابی به مصالحه در روز 9 نوامبر (19 آبان) در این باره به مصر پاسخ گویند تا به طور نهایی آماده و در جریان نشست درباره آن توافق شود.
این طرح شامل تشکیل دولت وفاق ملی، رفع محاصره نوار غزه، بازسازی دستگاههای امنیتی فلسطینی با کمک کشورهای عربی ، برگزاری انتخابات ریاست حکومت خودگردان و مجلس قانونگذاری در زمان مورد توافق، بازنگری قانون انتخابات مطابق با مصلحت ملی و انضمام همه گروهها و نیروهای فلسطینی به سازمان آزادیبخش فلسطین است.