پرویز اسماعیلی
از آنجا که رهبری نظام اسلامی، تعیین سیاستهای کلی به ویژه در حوزه سیاست خارجی و نظارت بر اجرای آن برعهده ولایت فقیه است، به استناد اختیارات مصرح در اصل یکصدودهم قانون اساسی «شورای راهبردی روابط خارجی» از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی ایجاد و اعضا و رئیس آن نیز منصوب شدند.
در این خصوص و با توجه به حکم معظمله به نظر میرسد:
1ـ تشکیل شورای راهبردی روابط خارجی امری «لازم» برای پیشبرد مجموعه سیاستها و برنامههای نظام اسلامی است و وجود آن منافاتی با وظایف وزارت امور خارجه، شورای عالی امنیت ملی و یا حتی مجمع تشخیص مصلحت نظام ندارد.
ارائه پیشنهادهای کلان و ساختاری در حوزه سیاست خارجی یکی از دهها دستور کار مهم مجمع تشخیص مصلحت نظام است و از سوی دیگر وزارت خارجه و تا حدی شوایعالی امنیت ملی نیز به دلیل حضور فعال در شرایط عملیاتی و اجرایی حوزه سیاست خارجی، فراغ و مجال کمتری برای نزدیک کردن رهیافتهای تجربی و علمی با تحولات سریع و دیجیتالی دیپلماسی دارند.
ارتقای شگرف جایگاه جمهوری اسلامی در روابط منطقهای و جهانی و ترسیم مرزهای ژئواستراتژیک نوین در عقبه سیاسی و دیپلماتیک کشور از یکسو، متنوع شدن حوزههای درگیر در سیاست خارجی و نیز تأثیر والای عنصر سرعت در تصمیمگیری صحیح برای ایفای منافع ملی از دیگر سو ایجاد یک «اتاق فرمان» در حوزه روابط خارجی را ضروری ساخته است. اتاق فرمانی که با ترکیبی از مردان کارآمد، کارآزموده و معتمد باید با تمرکز تخصصی و راهبردی، «داده»های مؤثر در روابط خارجی کشور را «پالایش» و آنها را به عنوان «اطلاعات» و رهیافتها در خدمت تصمیمسازی کلان سیاست خارجی قرار دهد.
کاوش در سوابق افراد معین شده از سوی رهبر انقلاب نیز نشان میدهد ترکیبی از ملاحظات سیاسی، دیپلماتیک، اقتصادی و دفاعی هندسه کارکرد این شورا را ساخته است.
2ـ «کمک به تصمیمگیریهای کلان» در مناسبات بینالمللی کشور نیز ضرورتی بر تشکیل این شورا بوده است و طبعاً دستگاههای متولی و مؤثر در روابط خارجی باید به تعامل با این شورا، که راهبردهای روزآمد روابط خارجی را تعیین میکند ضریب دقت و تأثیر تصمیمگیریهای خود را بر منافع بینالمللی کشور بهبود بخشند. شاید بدین مفهوم عامیانه که فرمان دیپلماسی خود را با این شورا میزان کنند تا کمتر هزینه روشهای تصادفی و سلیقهای را بپردازند.
3ـ «جستجو از افقهای نو در روابط خارجی جمهوری اسلامی و بهرهمندی از نظرات نخبگان عرصه» نیز ضرورتی دیگر است. طبعاً دیپلماسی به عنوان هنر بازیگری بهنگام در روابط بینالملل برای ایفای حداکثری منافع ملی روشمند و بالنده است. از این دیدگاه کاوش در روشهای نوین و علمی دیپلماسی و فاصله گرفتن از روشهای سنتی و کند به سمت تصمیمگیری مدرن و سریع برای پرهیز از آسیبها و بهرهمندی از فرصتها امری است که به اجزای وظایف پرحجم مدیران و کارکنان ارجمند وزارت امور خارجه، شورایعالی امنیت ملی و سایر دستگاههای مرتبط شتاب مثبت میبخشد.
گرچه، انتخاب و چینش داهیانه افراد معین شده برای این شورا حدیثی مفصل از اهمیت و اولویت استفاده از ذخایر ارزشمند مدیریتی و انسانی کشور در سطوح تصمیمسازی از نگاه رهبری انقلاب است، لکن توصیه معظمله به «بهرهمندی از نظرات نخبگان در این عرصه» نیز نشان از جایگاه ویژه استفاده از خرد جمعی و مشارکت ملی دلسوزان نظام اسلامی برای به سلامت نشستن این کشتی بر ساحل پیشرفت و سرافرازی است. ما «همه» مسافران این کشتی هستیم.