مرجان حاجیحسنی- مهدی عباسی
گروه سیاسی: تمام حکومتها برای اداره امور کشور نیازمند همراهی و مشارکت مردم هستند. حتی حکومتهای مستبد گذشته نیز از اینکه مردم گوش به فرمان آنها باشند و بدون زور امور آنها را اجرایی کنند خوشحال می شدند.
اصولا کسانی هم که از دموکراسی دفاع میکنند معتقدند چون هم حاکمان و هم مردم در کمال رضایت با هم ارتباط دارند پس امور کشور به راحتی اداره میشود.
در دنیای مدرن که رفتارهای متحدانه، جایگزین خشونت و اعمال غیرمنطقی شده طبیعتاً به مشارکت مردم نیاز بیشتری وجود دارد و وقتی قدرت و ثروت در میان مردم عادلانه تقسیم شود آنگاه مشکل بزرگی نیز پدید نمیآید که برای حل آن نیاز به قدرت بزرگی باشد و مردم خود را از طریق مشارکت در امور، جامعه را اداره میکنند.
جامعهای که مردم در آن درصد بیشتری در امور کشور مشارکت دارند. نشاط سیاسی نیز در آنها بیشتر است.
احزاب و مطبوعات به عنوان ارکان دموکراسی در افزایش نشاط سیاسی جامعه دخیلاند اما در کشورهای در حال توسعه شاخصهای نشاط سیاسی در جامعه با جهان غرب متفاوت است و نمیتوان در نگاهی ظاهری این دو را با هم مقایسه کرد.
حضور در پای صندوقهای رای و شرکت در راهپیماییها را از مهمترین دلایل وجود نشاط سیاسی در جوامع جهان سومی میتوان نام برد.
در ایران نیز به خصوص در یک صد سال گذشته تلاشهای خستگیناپذیری از سوی روشنفکران و مردم برای تحقق آزادی و افزایش مشارکت سیاسی مردم صورت گرفته است که انقلاب بهمن 1357 اثرگذارترین جنبش مردمی ایران برای تحول خواهی به حساب میآید.
امروز پس از 27 سال از عمر انقلاب اسلامی باید به این نکته توجه کنیم که چه عواملی میتواند فعالیتهای سیاسی مردم را همواره با نشاط همراه سازد.
جدال خارج از قواعد تاثیر منفی در نشاط سیاسی مردم دارد
حمیدرضا ترقی، عضو شورای مرکزی حزب موتلفه اسلامی گفت: نشاط سیاسی مردم در جهت حضور گسترده در فعالیتهایی که به سرنوشت کشور مربوط میشود در حد بالایی است.
وی نشاط سیاسی مردم را خارج از حرکات حزبی و تشکیلاتی دانست و گفت: نشاط سیاسی مردم متبلور در حرکات حزبی نیست بلکه یک نشاط تودهوار است که بر اساس احساس تکلیف و وظیفه سیاسی در مردم وجود دارد لذا آنها در صحنههای انتخابات و عرصههایی که بتوان آن را به حضور سیاسی تعبیر کرد، حضور خود را به اثبات میرسانند.
ترقی با اشاره به احزاب گفت: برای اینکه احزاب بتوانند در نشاط سیاسی مردم تاثیرگذار باشند باید برنامه خود را با خواست سیاسی مردم تطبیق دهند و اثبات کنند که در جهت خواست و مطالبات مردم حرکت میکنند تا بتوانند تاثیر لازم را در نشاط سیاسی مردم داشته باشند.
وی تصریح کرد: وظیفه بعدی احزاب در جهت ایجاد نشاط سیاسی، ارتقای بینش سیاسی مردم، از طریق کارهای فرهنگی، آموزشی و کادرسازی در اعضای خودشان و جامعه است که باعث عمق بخشیدن به نشاط سیاسی مردم خواهد شد.
ترقی با اشاره به وظیفه مطبوعات در نشاط سیاسی گفت: مطبوعات با متوجه کردن مردم نسبت به پدیدههای سیاسی و ایجاد حساسیت در مردم میتوانند نقش موثری در تقویت نشاط سیاسی مردم داشته باشند.
وی تاکید کرد: اگر مطبوعات بدون پرداختن به دعواهای خستهکننده سیاسی نقش خود را در جهت ارتقای بینش سیاسی و عمق بخشیدن و به درک سیاسی و تقویت قدرت تحلیل سیاسی مردم و همچنین ارائه تحلیلهای صادقانه و به دور از دعواهای سیاسی، اختصاص دهند یقیناً میتوانند نقش بسزایی در افزایش نشاط سیاسی و عمق بخشیدن به این نشاط داشته باشند.
سردبیر هفته نامه شما در ادامه یادآور شد: جدالهای خارج از قواعد جناحهای سیاسی تاثیر منفی بر نشاط سیاسی مردم خواهد داشت و مردم را سیاستزده خواهد کرد و باعث خواهد شد که آنها از انجام فعل سیاسی دوری کنند.
وی افزود: از طرفی این نوع درگیریهای خارج از قواعد دموکراتیک در بین جناحها موجب بالا رفتن هزینه سیاسی در جامعه خواهد شد. لذا به طور طبیعی رغبت مردم را نسبت به نشاط سیاسی کاهش خواهد داد.
مشارکت به میزان امید مردم بستگی دارد
جعفر کامبوزیا نماینده زاهدان در مجلس ششم گفت: در شرایط موجود نشاط سیاسی لازم در میان احزاب را مشاهده نمیکنیم.
کامبوزیا یادآور شد: نشاط سیاسی ارتباط کاملاً مستقیمی با امید مردم به آینده دارد و هر چقدر میزان امیدواری مردم به آینده بیشتر باشد. میزان مشارکت سیاسی آنها نیز افزایش مییابد.
وی افزود: بحثهای اجتماعی و بینالمللی به طور مستقیم و غیرمستقیم در مسائل اقتصادی اثرگذار هستند و مسائل اقتصادی نیز به صورت مستقیم با امید مردم به آینده در ارتباط است.
کامبوزیا گفت: تصمیمات مقطعی مسؤلین نیز از دیگر عواملی است که میتواند به کاهش نشاط سیاسی و سردی مردم دامن بزند.
نماینده سابق مجلس با تاکید بر نقش احزاب در نشاط سیاسی مردم گفت: قبل از اینکه ما نقشی را برای احزاب ترسیم کنیم باید این سوال را مطرح کنیم که آیا احزاب برای جامعه مفید هستند یا نه؟ و چنانچه برای جامعه مفید هستند آیا دولت در جهت تقویت احزاب تلاش کرده است یا نه؟
کامبوزیا احزاب را نیازمند یاری دولت ذکر کرد و گفت: احزاب ما در شرایط کنونی بیشتر از هر قشری نیازمند کمک هستند، چرا که احزاب ما بسیار نوپا هستند و در همان مراحل اولیه چه به لحاظ اقتصادی و چه به لحاظ سیاسی دچار مشکلات فراوانی هستند.
وی تصریح کرد: احزاب نیازمند برقراری ارتباط با مردم هستند لذا برای برقراری این ارتباط باید یک تربیون و یا رسانه مستقل داشته باشند که به عنوان ارگان یک حزب عمل کند.
کامبوزیا در ادامه گفت: گاهی دیده میشود که برخی از احزاب حرفهای تازهای برای گفتن دارند این در حالی است که آنها هیچ نشریهای برای بیان حرفهای خود ندارند.
وی گفت: مطبوعات توانستهاند نقش زیادی را در افزایش نشاط سیاسی جامعه ایفا کنند اما در حال حاضر مطبوعات ما آنگونه که از آنها انتظار میرود نتوانستهاند به دلایل خاصی این وظیفه را انجام دهند.
کامبوزیا افزود: با یک آمارگیری باید به این بررسی بپردازیم که تیراژ روزنامههای ما چقدر است و چند درصد از مردم روزنامه میخوانند؟
وی تصریح کرد: جدالهای خارج از قواعد دموکراتیک سیاسی میتواند بسیار در نشاط سیاسی مردم اثرگذار باشد.
وی افزود: چنانچه قواعد دموکراتیک رعایت نشود، تمامی افراد و گروههایی که در زمینه مسائل سیاسی و اجتماعی فعالیت میکنند، در واقع در یک فضای مبهم گام میگذارند، این در حالی است که با رعایت قواعد دموکراتیک و انجام امور در چارچوب قانون و عدم تفسیرهای دلبخواه از قانون، سیاستمداران متوجه خواهند شد که در چه چارچوبی آزاد هستند و در کدام چارچوب نمیتوانند گام بگذارند.
کامبوزیا متذکر شد: شرایطی که امروز با آن مواجه هستیم، شرایط خطیری است که با درایت و تدبیر میتوان از آن گذشت اما چنانچه درایت و تدبیر وجود نداشته باشد ممکن است سرنوشت کشور را با مشکل گره بزند.
کاهش هزینه فعالیت سیاسی منجر به افزایش نشاط سیاسی میشود
علی جعفری نماینده اصلاحطلب مجلس ششم گفت: با توجه به اینکه یکی از پدیدههای ایجاد شده بعد از انقلاب مشارکت سیاسی مردم در عرصههای مختلف است بنابراین انتظار میرفت که حضور مردم در تصمیمگیریهای سیاسی افزایش یابد.
وی افزایش نشاط سیاسی مردم را یکی از اهداف دولت آقای خاتمی ذکر کرد و گفت: آقای خاتمی و دولت اصلاحات درصدد بودند که نقش مردم را در عرصه سیاست پررنگتر کنند.
جعفری تصریح کرد: به نظر من بالا رفتن هزینه فعالیتهای سیاسی باعث کاهش نشاط سیاسی و تمایل مردم برای انجام فعالیتهای سیاسی خواهد شد.
وی افزود: شمار زیادی از روزنامهنگاران و دانشجویان و نویسندگان در عرصه سیاست فعالیت گسترده داشتند و آنچه مسلم است اگر قرار باشد آنها برای فعالیت سیاسی خود بهای سنگینی را بپردازند، به طور طبیعی از فعالیت سیاسی دلسرد خواهند شد.
این فعال سیاسی تاکید کرد: تبعات واکنش فعالیتهای سیاسی در جامعه به سرعت رخ میدهد و در صورت عدم ایجاد شرایط مساعد، مردم به سرعت از انجام فعالیتهای سیاسی خودداری خواهند کرد و تمایل آنها کاهش خواهد یافت.
وی یادآور شد: البته عدهای نیز هستند که فعالیتهای سیاسی را به عنوان یک فریضه تلقی میکنند و معتقد به اصل نظام و انقلاب هستند و تحمل خدشهدار شدن انقلاب را ندارند لذا به هر قیمتی در عرصههای سیاسی حضور پیدا میکند ولو اینکه برایشان مخاطرهآمیز باشد.
علی جعفری با تاکید بر آرمانهای نظام جمهوری اسلامی گفت: نظام ما داعیه مردمسالاری دارد و ما مدعی آزادی بیان و آزادی بعد از بیان در جامعه هستیم لذا باید به صورت عینی آزادی روزنامهها و آزادی احزاب سیاسی را در جامعه گسترش دهیم.
وی متذکر شد: شواهد حاکی از آن است که انگیزه مردم برای فعالیت سیاسی کاهش یافته است. بنابراین، وظیفه مسؤلان است که در جهت از بین بردن این روند تلاش کنند.
جعفری با اشاره به احزاب گفت: احزاب ما نیز در همین جامعه مشغول فعالیت هستند بنابراین چنانچه فضای سیاسی کشور دچار بیانگیزگی شود. احزاب نخواهند توانست تحول عظیمی در فضای سیاسی ایجاد کنند. مگر اینک انگیزههای محلی یا منطقهای ایجاد شود و افرادی که علاقمند به فعالیتهای سیاسی هستند در چارچوب حزب فعالیتهای خود را سامان دهند وگرنه احزاب به صورت جدی نمیتوانند راندمان فعالیت سیاسی را افزایش دهند.
وی با تاکید بر نقش مطبوعات در افزایش نشاط سیاسی جامعه گفت: چنانچه ما مطبوعات آزاد و مستقل داشته باشیم میتوانیم جامعه را به سمت فعالیتهای سیاسی سوق دهیم.
جعفری در مورد نقش جدالهای خارج از قواعد دموکراتیک جناحهای سیاسی در کاهش نشاط سیاسی گفت: جناحهایی که خارج از قاعده عمل میکنند، به طور حتم تاثیر منفی بر اذهان خواهند گذاشت، آنچه مسلم است ما نباید فضای تنگی را برای فعالیتهای سیاسی ایجاد کنیم.
وی یادآور شد: همه ما خواهان موفقیت نظام هستیم و انقلاب را از خودمان میدانیم. بنابراین شاهد کاهش نشاط سیاسی مردم برای ما یک نوع احساس خطر است چرا که نظام ما یک نظام مردمسالاری مردمی است و چنانچه نقش مردم کمرنگ شود، کیان انقلاب به خطر خواهد افتاد.
جعفری خاطر نشان کرد: مسؤلین ارشد جامعه ما باید در جهت افزایش مشارکت سیاسی مردم تلاش کنند تا کیان انقلاب بیمه شود.
به رسمیت شناختن فعالیتهای سیاسی منجر به اثرگذاری مردم میشود
یدالله اسلامی دبیر مجمع نمایندگان ادوار گفت: واکنش دولت نسبت به فعالیتهای سیاسی میتواند در افزایش نشاط سیاسی موثر باشد.
وی تصریح کرد: هر چقدر هزینههایی فعالیت سیاسی در جامعه بالاتر رود میزان علاقمندی مردم به فعالیت سیاسی به عنوان یک فعالیت نشاطانگیز در جامعه کاهش خواهد یافت.
اسلامی به رسمیت شناختن فعالیتهای سیاسی و افزایش امکان مشارکت در سرنوشت اجتماعی کشور را از جمله عوامل موثر در افزایش نشاط سیاسی مردم ذکر کرد و گفت: مجموعهای از این فعل و انفعالات باید صورت بگیرد تا نشاط سیاسی در جامعه ایجاد شود، فعالان سیاسی! نمیتوان به مردم امر کرد که در افعال سیاسی خود نشاط داشته باشند و شرایط این نشاط را ایجاد نکرد بلکه باید فعالیتهای عملی صورت گیرد که نتیجه آن میدان را برای حضور همه نیروها باز کند.
وی با اشاره به مطبوعات گفت: طبق قانون اساسی در کشور ما فعالیت احزاب و مطبوعات آزاد است بنابراین طبق قانون اساسی باید فعالیت مطبوعات در کشور آزاد باشد.
وی تصریح کرد: آنچه مسلم است مطبوعات ما زمانی میتوانند در نشاط سیاسی مردم تاثیرگذار باشند که از پدیده خود سانسوری بپرهیزند.
حضور در پای صندوقهای رای شاخص مهم نشاط سیاسی است
محمدسلطانیفر مدیر مسؤل روزنامه ایران نیوز گفت: تعریف نشاط سیاسی در هر جامعهای متفاوت است و پارامترها و شاخصهای آن با همان جامعه تعبیر میشود.
وی تصریح کرد: در بسیاری از جوامع نشاط سیاسی در ایام انتخابات و حضور مردم بر سر صندوقهای رای ارزیابی میشود و شاخصه آن نیز میزان حضور و شکلگیری رای مردم است.
سلطانیفر متذکر شد: در کشورهای جهان سوم نشاط سیاسی مردم به دو صورت تعبیر میشود، یک بخش از آن در پای صندوقهای رای تعریف میشود و بخش دیگر آن در حضور خیابانی مردم در تظاهرات و اعلام مخالفتها و موافقتهای خیابانی.
وی افزود: اگر ما بخواهیم نشاط سیاسی شرق را با پارامترهای غرب تعریف کنیم یک اشتباه است که همواره ما را به بیراهه کشانده است.
سلطانیفر در ادامه یادآور شد: یکی از مسائلی که بسیار مشهود است حضور بر سر صندوقهای رای است که به عنوان یک شاخصه مهم نشاط سیاسی شناخته میشود.
این صاحبنظر سیاسی در ادامه خاطر نشان کرد، در ایران به دلیل ضعف عملکرد احزاب مردم نمیتوانند این نشاط را در فعالیت حزبی مشاهده کنند.
وی افزود: بنابراین بخشی از نشاط سیاسی مردم در پای صندوقهای رای و بخش دیگر آن حضور مردم در خیابانها تجلی پیدا میکند و ما میتوانیم با حضور مردم در تظاهرات و انتخابات و اعلام حمایتها و انزجارهای آنها شاهد نشاط سیاسی آنان باشیم.
سلطانیفر نقش احزاب را در افزایش نشاط سیاسی بسیار موثر خواند و تاکید کرد: متاسفانه احزاب ما احزاب قدرتمندی نیستند چرا که از توان مالی بالا و جرات سیاسی و انسجام و مقبولیت در جامعه برخوردار نیستند، به همین دلیل شاخصههای بارز و تعیینکننده در نشاط سیاسی ندارند.
وی با اشاره به مطبوعات گفت: نقش مطبوعات با توجه به زمانهای مختلف ارزیابی میشود. اگر فضای سیاسی ما فضای بازتری بود شاید مطبوعات میتوانستند در افزایش نشاط سیاسی جامعه بسیار موثرتر واقع شوند. این در حالیست که در شرایط کنونی فضایی سیاستزده و نگران بر مطبوعات ما حاکم است که نمیتواند نشاط سیاسی را دامن بزند.
سلطانیفر با اشاره به جدالهای خارج از قواعد دموکراتیک جناحهای سیاسی گفت: برخلاف آنچه تصور میشود من فکر میکنم این جدالها نه تنها بازدارنده نشاط سیاسی نیست بلکه تقویتکننده آن نیز هست.