شیرین افشار
یک روزنامه چاپ آلمان خلاصهای از گزارشی را منتشر کرده که در آن جمعی از چهرههای شاخص و نامآشنای جمهوریخواه و دموکرات یعنی دو حزب عمده آمریکا با امضای گزارش 116 صفحهای، پیشنهادهایی را درباره رویکردهای آتی دولت آمریکا در مواجهه با پرونده هستهای ایران مطرح کردهاند. خلاصه این گزارش در حالی در روزنامه چپگرای آلمانی «یونگه ولت» منتشر شده که هر دو نامزد ریاستجمهوری آمریکا در تبوتاب آخرین روزهای رقابت انتخاباتی خود به سر میبرند. در خلاصه گزارش این پژوهشگران آمریکا که با عنوان «شمارش معکوس برای حمله به ایران» در روزنامه آلمانی منتشر شده، رویکردهای متعددی از مذاکره بیقید و شرط اما با خواستهای قاطع با دولت ایران تا بررسی گزینه نظامی علیه ایران مورد توجه قرار گرفته است. از امضاکنندگان سرشناس این سند، دنیس راس، مشاور باراک اوباما و مشاور عالی موسسه مطالعاتی «واشنگتن برای خاور نزدیک» است. دنیس راس، البته تجربه فعالیتهای دیپلماتیک در دوران جمهوریخواهانی چون رونالد ریگان، جورج بوش (پدر) و در عین حال بیل کلینتون دموکرات را در سابقه دارد اما هماکنون در زمره مشاوران اصلی باراک اوباما در مسائل خاورمیانه قرار دارد و هیچ بعید نیست که در صورت پیروزی دموکراتها، منصبی مهم در وزارت خارجه ایالات متحده آمریکا را از آن خود کند. از دیگر امضاکنندگان این گزارش، میتوان به ژنرال چاک والد، فرمانده پیشین نیروهای آمریکا و اروپا، دکتر اشتون کارتر، استاد دانشگاه هاروارد و دستیار وزیر دفاع در سیاستهای مربوط به امنیت بینالمللی و دانیال کوآتس، سناتور پیشین و سفیر سابق ایالات متحده در آلمان، سناتور چارلز راب، دکتر ادوارد مورس و ژنرال رونالد کیز اشاره کرد که در کنار 11 پژوهشگر دیگر در نگارش این گزارش نقش داشتهاند. نکته قابل تامل در این گزارش که حاوی مجموعه پیشنهاداتی درباره نحوه مواجهه رئیسجمهور آینده آمریکا با برنامه هستهای ایران است، در نظر داشتن همه گزینههای محتمل از مذاکره بیقید و شرط با ایران تا برخورد نظامی است. گرچه تعابیر به کار رفته در مورد گزینه نظامی قابل تامل و نگرانکننده به نظر میرسند و در آنها به طیف متعددی از پیشنهادها شامل بستن مسیرهای دریایی تا بمبارانهای مستمر اشاره شده است.
در طرح 116 صفحهای منتشرشده از طرف مرکز سیاست بایپارتیزان «Bipartisan Policy Center» آمده که رئیسجمهور آمریکا هر کس که باشد، با درخواست جمعی از سیاستمداران بانفوذ ایالات متحده و اسرائیل در رابطه با موضوع ایران مواجه میشود، موضوعی که به نوشته این نویسندگان در ماههای گذشته به آن توجه لازم نشده است. این طرح که با عنوان «Meeting the Challenge U.S. Policy toward Iranian Nuclear Development» منتشر شده شامل تمام پیشنهاداتی است که به نظر اعضای این گروه باید بلافاصله پس از انتخابات چهارم نوامبر به مرحله اجرا درآید. بنا به آنچه روزنامه آلمانی منتشر کرده «در این طرح یک چارچوب زمانی احتمالا سه ماهه برای انجام مذاکرات بین دو کشور ایران و آمریکا» تعیین و بر «عدم پافشاری ایالات متحده بر پیششرطی جهت مذاکرات» اشاره شده، به موجب این طرح میتوان از پیششرط پیشتر مطرحشده یعنی توقف غنیسازی اورانیوم، به عنوان پیششرط آغاز مذاکرات صرفنظر کرد اما در عوض، تا پایان آن مهلت سه ماهه پیشبینی شده ایران، باید نه تنها شرایط پیشنهادی در قطعنامههای شورای امنیت از جمله توقف غنیسازی اورانیوم را بپذیرد بلکه با هرگونه کنترل مداوم فعالیتهای اتمی خود طی سالیان متمادی بعد نیز موافقت کند. در این طرح کشورهای اروپایی نیز باید قبل از شروع مذاکرات با تهران چارچوب زمانی در نظر گرفته شده را تایید کنند و خود را موظف به همکاری و مشارکت در اجرای قدمهای بعدی این طرح بدانند. در این گزارش تاکید شده که در هر موافقتنامه احتمالی باید مراحل و نحوه دقیق کنترل همه برنامههای اتمی ایران قید شود و نظام کنترلی شبیه به مکانیسم کنترل کمیسیون ویژه سازمان ملل در عراق شکل گیرد. در ادامه این گزارش آمده که پس از سپری شدن دوران سه ماهه مذاکرات و در صورت عدمهمراهی ایران، لازم است تحریمهای همهجانبه و جدیتری علیه ایران اعمال شود که این تحریمها شامل منزوی کردن هر چه بیشتر بانکهای ایرانی از تجارت جهانی، جلوگیری از ورود بنزین به ایران و در نهایت جلوگیری از صدور نفت ایران که درآمد حاصل از آن، تقریبا دوسوم درآمد کل ایران است، میشود. تنظیمکنندگان این طرح پیشنهادی از رئیسجمهور آینده آمریکا خواستهاند که توان جنگی آمریکا را در منطقه خلیجفارس گسترش دهد، چنان که پیشنهاد شده پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای حوزه خلیجفارس تقویت شوند، دسترسی نیروهای آمریکایی به پایگاههای نظامی همسایگان شرقی، غربی و شمالی ایران آسانتر و بیشتر شود که برای تحقق چنین شرایطی لازم است دیپلماسی فعالی برای جلب موافقت گرجستان، آذربایجان، ترکمنستان، ازبکستان، ترکیه و تا حد ممکن پاکستان برای افزایش نیروهای آمریکایی و ایجاد تدارکات لازم برای هرگونه عملیات نظامی احتمالی صورت گیرد.
اینان یادآوری کردهاند که جز دولت گرجستان، بقیه کشورهای همسایه ایران، قبلا پیشنهادهای آمریکا برای در اختیار گذاشتن خاک خود برای هرگونه تخاصم علیه ایران را نپذیرفتهاند. در این طرح حتی به شرایط مناسب برای افزایش نیروهای نظامی آمریکایی در عراق و افغانستان در صورت بروز جنگ با ایران نیز اشاره و گفته شده که آمریکا میتواند تحت پوشش درگیریهای نظامی در این دو کشور، نیرو و تجهیزات مورد نیاز خود را به این منطقه منتقل کند، در عین حال پیشنهادهایی هم درباره افزایش سریع تعداد ناوهای هواپیمابر آمریکا در اقیانوس هند ارائه شدهاست. در نهایت نویسندگان این طرح اعلام کردهاند که «پس از آرایش قوای نظامی، اولتیماتومی برای متوقف کردن غنیسازی اورانیوم به ایران داده خواهد شد و نسبت به انهدام تمام مراکزی که در برنامه اتمی ایران نقش دارند، هشدار داده خواهد شد و در صورت امتناع ایران و پس از پایان مدت اولتیماتوم، با پشتوانه نیروی دریایی و هوایی عملیات نظامی علیه ایران انجام خواهد گرفت و در صورت نیاز نیز حمله زمینی مورد توجه قرار خواهد گرفت.» با انتشار جزئیاتی از این گزارش، سایت آلمانی دویچهوله، مصاحبهای با مهدی خلجی، پژوهشگر ایرانی در موسسه واشنگتن برای خاور نزدیک، یعنی موسسهای که مشاور باراک اوباما نیز در آن فعالیت دارد، انجام داده که به باور این ایرانی، مفاد سند «نشاندهنده تفکری است که در واشنگتن در مورد برخورد با برنامه هستهای ایران وجود دارد؛ بخشی از این سیاستها مبتنی بر گفتوگوی بدون پیششرط با جمهوری اسلامی است، چون همه پیشنهادهای آمریکا برای گفتوگو حاوی پیششرطی بوده و الان طیف مهمی از سیاستمداران در حزب دموکرات و جمهوریخواه به این نتیجه رسیدهاند که این پیششرط باید برداشته شود و آمریکا باید سعی کند با ایران مذاکره کند، اما این مذاکرات باید در چارچوب تازهای برنامهریزی شود. از جمله اینکه باید مشوقهای بیشتری به ایران داده شود و البته تهدیدهای جدیتری هم مطرح شوند تا اگر ایران نپذیرفت بخشهای مبهم برنامه اتمیاش را متوقف کند، آن تهدیدها عملی شوند.»
وی تاکید کرده که این گزارش بیانکننده آن است که «سیاستهای پیشین درخصوص ایران به نتیجهای مهم منجر نشده و لازم است که تغییر کند و سیاستهای تازهای جایگزین آن شود.» وی البته خطر حمله نظامی به ایران را چندان جدی نخوانده اما تحریم صدور بنزین به ایران را جدی ارزیابی کرده و گفته که تحریمهایی از این دست بهطور جدی به اقتصاد ایران آسیب خواهد زد. آنچه مسلم است اینکه سیاستمداران هر دو حزب به این نتیجه رسیدهاند که پیش از هرگونه برخورد نظامی با برنامه هستهای ایران، باید همه راههای دیپلماتیک را آزمود و هر نوع تحریمی را اعمال کرد و در نهایت گزینه نظامی را در نظر گرفت.