آقای «تغییرات»
سناتور اوباما که با توجه به نتایج تمامی نظرسنجیها بخت اول رسیدن به مقام ریاستجمهوری آمریکاست بهطور کلی دیپلماسی صلحطلبانهتر و مبتنی بر گفتوگو را در سیاست خارجی خود در نظر گرفته که نام آن را دیپلماسی «گفتوگو با دوست و دشمن» گذاشته، که بر همین اساس، اعلام کرده در نظر دارد تا به گفتوگوی مستقیم و بدون پیششرط با ایران بپردازد ولی این تمامی ماجرا نیست چراکه با توجه به افراد نزدیک به او که اکثرا از مشاوران دولت بیل کلینتون هستند حمایت بیحد و مرز از اسرائیل و نگرانی از حرکت ایران به سوی سلاح هستهای و حمایت از گروههایی همچون حماس و حزبالله لبنان جزء نگرانیهای اصلی و چالش پیش روی دولت (احتمالی) اوباما خواهد بود.
روز 28 اردیبهشت سناتور باراک حسین اوباما عنوان کرد ایران در مقایسه با شوروی سابق خطر کوچکی به حساب میآید، همانگونه که رهبران آمریکا و شوروی سابق با هم مذاکرات رودررو داشتند مقامهای آمریکا و ایران نیز میتوانند چنین مذاکرات مستقیم و رودررویی داشته باشند.
روز 16 تیر پس از ماهها افزایش قیمت نفت تا مرز 145 دلار و تحمیل فشار قیمت بالای سوخت به رایدهندگان آمریکایی، باعث شد اوباما خواستار اتخاذ موضع آرامتر در برابر ایران شود تا به کاهش تنش در بازارهای جهانی انرژی کمک کند. باراک اوباما که در یک جلسه مطبوعاتی در شهر سنت لوئیس در ایالت میسوری صحبت میکرد، نحوه برخورد با ایران را در جلوگیری از ادامه روند صعودی قیمتها مهم دانست و گفت: «بعضی مسائل ژئوپلیتیک بر بهای نفت تاثیرگذار است و باید در موضوعهای مربوط به ایران از شعارها بکاهیم و به دیپلماسی جدی بپردازیم، این میتواند به آرام کردن بازارها کمک کند».
باراک اوباما روز 18 تیر در گفتوگویی با شبکه تلویزیونی آمریکایی (ایبیسی)، ایران را تهدید بزرگی خواند که باید با دیپلماسی مستقیم و تشدید تحریم اقتصادی وادار به تغییر رفتار شود! این مصاحبه به علت همزمانی با آزمایشهای موشکی ایران تحت تاثیر این حادثه واقع شده بود. او در این رابطه گفت: آزمایش موشکی اخیر ایران نشان داد که هم باید تحریمها و هم مشوقها در قبال ایران افزایش یابد.
اوباما در اواخر تیرماه در خلال کارزار انتخاباتی خود گفت: «منافع حیاتی آمریکا حکم میکند از دستیابی ایران به سلاح هستهای جلوگیری شود، ما نمیتوانیم سلاحهای اتمی را در دست کشورهایی که از تروریسم حمایت میکنند تحمل کنیم. من از تمامی عناصر قدرت آمریکا برای فشار بر رژیم ایران استفاده خواهم کرد، که شروع آن با دیپلماسی اصولی و مستقیم خواهد بود، دیپلماسیای که با پشتوانه تحریمهای شدید و گفتوگوی مستقیم و بدون پیششرط شکل خواهد گرفت». «تغییرات» گفت لازم میداند بدون پیششرط با «رهبران واقعی» ایران گفتوگو کند. وی در واکنش به اعتراضات رقیب کمی گفتههای پیشین خود را به نوعی تصحیح کرد و در زمینه سیاست گفتوگوی مستقیم خود توضیح داد، تمایل او به گفتوگو با ایران لزوما به معنی نشستن پشت یک میز با احمدینژاد نیست. او گفت این دیپلماسی را بدون داشتن هرگونه پیشفرض در مورد رژیم ایران دنبال خواهد کرد و افزود: «در عوض گزینهای مشخص برابر آنها میگذاریم: «اگر برنامه اتمی خود را رها کنید، به حمایت از تروریسم و تهدید کردن اسرائیل پایان دهید، آن وقت مشوقهای معنیدار در کار خواهد بود، در غیر این صورت آمریکا تحریمهای یکجانبه و همچنین چندجانبه با همکاری شورای امنیت سازمان ملل و حتی خارج از چارچوب سازمان ملل را برای منزوی کردن جمهوری اسلامی دنبال خواهد کرد.»
روز دوم مرداد در پی سفر دو روزه به اسرائیل، اوباما برنامه اتمی ایران را خطرناک خواند ولی همچنان به سیاست گفتوگوی خود اشاره کرد: «دولت ایران باید بداند که چه دولت بوش در آمریکا در رأس قدرت باشد چه دولت اوباما، مسئله هستهای ایران عمدهترین نگرانی آمریکاست، یک ایران اتمی شرایط بازی را عوض خواهد کرد». و در ادامه نیز گفت در قبال مسئله ایران هیچ گزینهای را نادیده نخواهد گرفت. او با اشاره به حمایت ایران از تروریسم مدعی شد: «ایران، با سازمانهای تروریستی ارتباط دارد و این بدان معنی است که ناگهان ممکن است شاهد افتادن فرآوردههای اتمی در دست تروریستها باشید...، هدف من در زمینه دنبال کردن یک دیپلماسی سرسختانه، جدی و مستقیم، ناشی از این نیست که من در مورد ماهیت این رژیمها سادهانگار هستم، نه چنین نیست بلکه به این دلیل است که اگر تمایل خود را به گفتوگو نشان دهیم و برای رسیدگی به این مسائل بغرنج، هویج و چماق را پیشنهاد کنیم، در موقعیت قویتری برای بسیج جامعه بینالمللی جهت افزایش فشار بر ایران قرار میگیریم و چنین رویکردی باعث میشود ایران نتواند ادعا کند آمریکا در نظر دارد حرفش را با زورگویی پیش ببرد». او در مورد تهدید اسرائیل از سوی ایران نیز ادعا کرد: «رژیمی در ایران که از تروریسم حمایت میکند و به دنبال سلاح اتمی است، برای اسرائیل، تهدید به شمار میآید...، یک ایران اتمی خطری ناگوار به بار خواهد داشت و جهان باید از دستیابی ایران به سلاح اتمی جلوگیری کند.»
میتوان گفت اوباما اولین نامزد رئیسجمهوری در آمریکاست که کارزار انتخاباتی را به خارج از مرزهای آمریکا تسری داد. او این کار را با سفر به آلمان، اسرائیل و فرانسه انجام داد. اوباما در خلال سفر خود به فرانسه به مقامهای ایران توصیه کرد: «منتظر انتخابات آینده ریاستجمهوری در این کشور نمانند» و پیشنهاد غرب برای کنارگذاشتن برنامه هستهای خود را بپذیرند. به نوعی میتوان گفت این سخنان اوباما در پی ذوقزدگی سیاستمداران ایرانی از برتری اوباما در نظرسنجیها بود، ذوقزدگیای که حتی در صدا و سیما نیز کاملا واضح بود و همچنان نیز هست. اوباما در کنفرانس خبری مشترکی با نیکلای سارکوزی رئیسجمهوری فرانسه گفت: «گمان میکنم فشارها تازه بر ایران آغاز شده است، ایران باید در ازای دریافت مشوقهای تجاری و تکنولوژیک، از غنیسازی اورانیوم دست بردارد، ما به ایران پیشنهاد میکنیم که رفتار خود را تغییر دهد و از منافع ارتباط با جامعه جهانی برخوردار شود یا تحریمهای بیشتر را بپذیرد».
جناب سناتور در اوایل مهر و در اولین مناظره خود با مک کین گفت: «تهدید ایران علیه اسرائیل جدی است» و باز خواستار مذاکره با تهران و به کارگیری راهکارهای دیپلماتیک شد و به تاثیر ایران در جنگ عراق اشاره کرد و در نهایت نیز گفت: نگرانی از آغاز مسابقه تسلیحاتی در منطقه وجود دارد. در دومین مناظره اوباما و مک کین نیز نام ایران هر چند ثانیه به گوش میخورد. اوباما باز از سیاست گفتوگوی خود دفاع و اضافه کرد:«نه تنها با دوستان بلکه با دشمنان نیز باید گفتوگو کرد». او با اشاره به جمله «بمببمب ایران» که جان مک کین در یکی از میتینگهای انتخاباتیاش به کار برده بود، او را به جنگطلبی متهم کرد. هرچند جان مک کین توضیح داد که به عنوان شوخی با یکی از کهنه سربازان این عبارت را به کار برده است اما میتوان با بررسی دیدگاههای مک کین به این نتیجه رسید که چندان هم شوخی نکرده است.
اوباما در خلال مناظره گفت باید با کشورهای متحد آمریکا و همچنین شورای امنیت برای تشدید مجازاتها علیه ایران همکاری کرد. آقای باراک تغییر در سیاست نفتی آمریکا و کاهش نیاز به منابع هیدروکربن ایران را یکی از راههای مبارزه عنوان کرد و در ادامه با نهیب به جمهوریخواهان گفت:«عدم تغییر در رفتار آمریکا در قبا ل ایران ممکن است عواقب ناگواری به بار آورد. مخالفت جورج بوش با اصل مذاکره سبب شده که ایران از هیچ، اکنون به چهار هزار عدد سانتریفیوژ دست پیدا کند». نکته جالب در این مناظره مواجهه اوباما با این سوال بود، اگر ایران به اسرائیل حمله کند شما چه خواهید کرد؟ اوباما در واقع سعی کرد با جوابی دوپهلو پاسخ شفافی به این سوال ندهد؛ «با همکاری دیگر کشورها تلاش خواهم کرد که فشار بر ایران را افزایش دهم تا از آغاز چنین جنگی جلوگیری شود».
در روزهای ابتدایی مهر و در پی سخنان احمدینژاد در سازمان ملل، دموکرات رنگین پوست در بیانیهای گفت: «گذاشتن تریبونی در اختیار چنین فردی، برای ابراز چنین نظرات [به ادعای وی] نفرتانگیز و ضدیهودی، مایه تاسف و یأس او شده است». باراک اوباما در بیانیه خود، برای چندمین بار برنامه هستهای ایران را «خطری بزرگ» عنوان کرد و ادامه داد:«اکنون موقع آن است که آمریکاییها برای تشدید تحریمها و زیر فشار گذاشتن هرچه بیشتر رژیم جمهوری اسلامی، متحد شوند».
آقای «کهنه سرباز»
سناتور جان مک کین: سابقه حضور طولانی مدت در جنگ، پنجسال اسارت در ویتنام، مخالف بسیاری از سیاستهای بوش، برخوردار از حمایت کلیسای انگلیکن، دارای سابقه عالی در تهیه و تصویب طرحهای مختلف در مجلس سنا و معاونی به اسم «سارا پیلن». در نگاه اول به نظر میرسد با این اوصاف آقای مک کین دل تمام جمهوریخواهان و حتی اکثر آمریکاییها را ربوده باشد، ولی بر اساس نظرسنجیها نه تنها اینطور نیست بلکه انتخابات آتی در حال مبدل شدن به یکی از شدیدترین شکستهای سیاسی جمهوریخواهان در تاریخ ایالات متحده آمریکاست. میتوان با قدرت گفت مک کین رویکرد تندتری نسبت به رقیب خود در قبال ایران دارد که شاید در مواقعی از سیاستهای بوش نیز رادیکالتر باشد.
جان مک کین در روز هفتم خرداد با این جملات، حملات خود را به سیاست خارجی اوباما آغاز کرد: «سناتور اوباما ادعا کرده است تهدید ایران علیه آمریکا در مقایسه با شوروی سابق خطر ناچیزی است. مسلما ایران یک ابرقدرت نیست و قدرت نظامی شوروی سابق را در اختیار ندارد اما این بدان معنا نیست که تهدید ایران قابل چشمپوشی است. ایران در حال حاضر کشندهترین تجهیزات انفجاری که در عراق برای کشتن سربازان ما به کار میرود را تامین میکند، آنها از شیعههای تندرو عراق و سازمانهای تروریستی خاورمیانه حمایت میکنند و رئیسجمهور آنها کسی است که اسرائیل را بارها «لاشه متعفن» نامیده و خواستار نابودی آن شده است و از همه نگرانکنندهتر آنکه ایران در راه دستیابی به سلاح هستهای است، نکتهای که آنها را بسیار ترسناک میسازد درحالی که آنها ابرقدرت هم نیستند، با تمام این اوصاف دولت ایران همه چیز هست الا «خطر ناچیز» سناتور اوباما بارها اعلام کرده در نظر دارد همانند ملاقات رهبران آمریکا و شوروی سابق، بدون پیششرط با رئیسجمهور ایران ملاقات کند، این دو مسئله کاملا با هم متفاوت هست. ایده نادرست ملاقات رئیسجمهور آمریکا با رئیسجمهور ایران باعث به وجود آمدن حجم وسیعی از پوشش رسانههای دنیا میشود که میتواند باعث افزایش پرستیژ دشمن ایالاتمتحده شده و این اعتماد به نفس را در ایران به وجود آورد تا استوارتر در راه رسیدن به بمب اتمی قدم بردارند و از تروریسم حمایت کنند و...»
مک کین روز 13 خرداد در نشست سالانه لابی اسرائیل موسوم به آیپک با ارائه پیشنهاد منع صدور بنزین به ایران، تحریمهای شدیدتر مالی علیه بانکهای ایران، محدودیت صدور ویزا در سطح جهانی و مسدود کردن داراییهای ایران با هدف اعمال فشار به سران جمهوری اسلامی اضافه کرد: «پیگیری روند ساخت سلاح اتمی از سوی تهران یک خطر غیر قابل قبول است که ما نمیتوانیم اجازه همچین اتفاقی را بدهیم.» مک کین که در آن زمان مطمئن شده بود اوباما از قبیله دموکراتها، حریف نهایی او خواهد بود با اشاره به پیشنهاد جدید رقیبش افزود: «به جای نشستن پشت میز مذاکره بدون پیششرط با سران ایران و با این امیدواری که میتوانیم با آنها در برخی موارد گفتوگو کنیم، باید یک فشار واقعی جهانی ایجاد کنیم که به صورت صلحآمیز و موثر راهی را که آنها دنبال میکنند، تغییر دهد».
کهنه سرباز جنگهای ویتنام در تیرماه و در پی آزمایش موشکهای دوربرد در ایران، با انتشار بیانیهای از دولت آمریکا خواست تا سپر دفاع موشکی موثری در اروپا مستقر کند. او در بیانیهاش نوشته بود: «آزمایش امروز موشکها در ایران در کنار خودداری این کشور از تعلیق غنیسازی اورانیوم، خطراتی را که از جانب ایران، همسایگانش، منطقه و بهویژه اسرائیل را نشانه رفته، آشکار میکند و ضرورت وحدت جامعه بینالمللی و همچنین برپایی یک سپر دفاعی موثر در اروپا، با همان ساختاری که در چک و لهستان در نظر گرفته شده، را واضح میسازد.
مک کین در اواخر تیرماه و حین رقابتهای انتخاباتی خود در بین جمعی از طرفداران خود با حمله به سیاستهای اوباما تمایل رقیبش را به گفتوگو با رهبران کشورهای متخاصم آمریکا به خصوص گفتوگوی نامشروط با ایران را «ناشی از بیتجربگی» او عنوان کرد. مککین در ابتدای مردادماه در جمع طرفداران پنسیلوانیایی خود به توصیف خطر آفرینی ایران برای اسرائیل پرداخت که بسیار غلوآمیز به نظر میرسید: «اسرائیل از جمله به دلیل خطرات ناشی از ایران، با بزرگترین تهدید در تاریخ خود روبهروست، خطر برنامه اتمی ایران، نزدیکی گروههای تروریستی به مرزهای اسرائیل و ناآرامیهای سیاسی داخلی عوامل تهدیدگر اسرائیل هستند...، من احساس میکنم آنها از بسیاری جهات از زمان استقلال نیز در معرض چنین خطری نبودهاند». سناتور سپیدمو با اشاره به اظهارات احمدینژاد و اصرار وی در «محو اسرائیل از نقشه جهان» گفت: «آنها ابزارهای لازم برای این کار را دارند».
مک کین در اولین مناظره خود با سناتور اوباما، در مورد ایران گفت:«ما نباید اجازه دهیم یک هولوکاست دیگر به وقوع بپیوندد، ما باید تحریمهایی جدی اعمال کنیم که موثرتر باشند، ایران در حالی که از منابع قابل توجه نفت بهرهمند است ولی از نظر اقتصادی ضعیف است.» مک کین که به شدت با سیاست گفتوگوی اوباما مخالف است بار دیگر به مذاکره مستقیم و بدون پیششرط اوباما با ونزوئلا، کوبا و ایران اشاره کرد و گفت:«چطور میتوان با فردی که خواستار از بین بردن اسرائیل از روی نقشه جهان است، صحبت کرد».
مک کین که طبق نظرسنجیها در مناظره اول شکستخورده بود در مناظره دوم سعی داشت تا با حمله صریح و پی در پی به سیاستهای رقیب خود شکست دور پیش را جبران کند، ولی موفق نشد. نامزد حزب جمهوریخواه، ایران را مسئله اصلی در سیاست خارجی آمریکا عنوان و اضافه کرد: «ایرانیها همچنان در تلاشند تا به سلاح اتمی دست پیدا کنند، آنها نه تنها تهدیدی علیه اسرائیل، بلکه تهدیدی علیه ثبات کل خاورمیانه به شمار میروند. در صورتی که ایران به سلاح اتمی دست پیدا کند، بقیه کشورهای منطقه نیز این راه را برخواهند گزید و بر تنش افزوده خواهد شد». جان مک کین بار دیگر به اظهارات احمدینژاد مبنی بر «محو اسرائیل از کره زمین» اشاره کرد و از حاضرین در مناظره، متشکل از افرادی که هنوز تصمیم نگرفته بودند به چه کسی رأی دهند، پرسید: اگر جای اسرائیل بودید چه میکردید؟ وی سپس از موضع باراک اوباما انتقاد کرد که آماده است «بدون قید و شرط» با محمود احمدینژاد دیدار کند و متعهد شد اجازه نخواهد داد «هولوکاست» دیگری به وجود آید.
نکته مهم در این مناظره عقبنشینی تلویحی مک کین از نفی «هرگونه مذاکره مستقیم» با ایران بود. این مسئله در جایی که اوباما به صحبتهای چندی پیش هنری کیسینجر حول موافقتش با مذاکره مستقیم با ایران اشاره کرد و گفتههای وی توسط مک کین تایید شد، به اوج رسید. البته مک کین با ابراز مخالفت خود در ملاقات با احمدینژاد سعی کرد تفاوت سیاستهای خود را با اوباما حفظ کند. اما شاید مسئلهای که همه را در این مناظره به فکر فرو برد این جمله بود: «در صورت رویارویی ایران و اسرائیل من منتظر اجماع جهانی یا اجازه مجامع بینالمللی نخواهم شد و به حمایت اسرائیل خواهم پرداخت.» ابتدای آبانماه و در شرایطی که به نظر میرسد او تنها جمهوریخواهی است که شکست را در انتخابات آتی نپذیرفته، دوباره به توصیف خطر ایران برای اسرائیل پرداخته:«آنها مصرند اسرائیل را از بین ببرند، آنها مصرند ما را از عراق بیرون بیندازند، آنها مصرند که از سازمانها تروریستی حمایت کنند و نکته دیگر که برای خانوادههای آمریکایی بسیار اهمیت دارد این است که آنها مواد منفجره را در عراق تامین میکنند که علیه سربازان ما به کار میرود».
تیتراژ
با توجه به اظهارنظر هر دو رقیب انتخاباتی؛ مسائل هستهای، حمایت ایران از شیعیان در عراق و شبهنظامیان در افغانستان، فلسطین و جنوب لبنان، آزمایش موشکهای دوربرد، تقابل نظامی ایران و اسرائیل و بهطور کلی ایفای نقش ایران در سطح بینالملل و به ویژه منطقه بحرانزده خاورمیانه و سیاستهای رئیسجمهور احمدینژاد از مهمترین نگرانیهای رئیسجمهور آتی آمریکا در حوزه بینالملل خواهد بود و شاید تنها تفاوت سیاستورزی باراک اوباما و جان مک کین در میزان ایمان و امیدواری این دو به نتیجه بخش بودن مذاکرات، دیپلماسی و در مرحله بعدی مذاکرات مستقیم با ایران باشد.