گروه اقتصاد: اگرچه با مشخص شدن نتیجه انتخابات ریاستجمهوری آمریکا، بهای نفت در بازارهای جهانی افزایش یافت، اما نگرانی درباره کاهش تقاضای جهانی انرژی موجب نشد تا قیمتهای جهانی نفت روند صعودی خود را از سر بگیرند روز گذشته بهای نفت خام برنت با 75/2 درصد کاهش به حدود 47/63 دلار در هر بشکه رسید. اما روند نزولی افت قیمت نفت که بیش از یک ماه است بازارهای جهانی را تحت تاثیر قرار داده مانع نشده تا دولت رویای شیرین قیمتهای بالای نفت را فراموش کند.
خوشبینی دولتیها نسبت به صعودی شدن دوباره منحنیهای قیمت نفت موجب شده تا برای بودجه سال آینده نفت 70 دلاری را پیشبینی کنند. به گفته سیدکاظم دلخوش عضو کمیسیون اقتصادی مجلس دولت در نظر دارد بودجه سال 88 را با نفت 70 دلاری ببندد اما نمایندگان مجلس با غیرواقعی خواندن این ارقام نسبت به کاهش قیمت نفت به کمتر از 40 دلار در هر بشکه نسبت به دولت هشدار دادهاند.
در عین حال که توصیه متولیان حوزه نفت نیز قیمت 45 تا 50 دلاری برای هر بشکه نفت در بودجه 88 است. اظهارات اخیر اکبر ترکان حاکی از این است که بستن بودجه سال آینده با نفت بیشتر از 50 دلار به منزله افزایش ریسک است.
علاوه بر آن پیشبینی نماینده ایران در اوپک نیز نشان میدهد که بازار نفت حداقل تا یکسال آینده چشمانداز مثبتی ندارد لذا قیمت مناسب نفت در بودجه در محدوده 60 دلار است. محمدعلی خطیبی معتقد است: با توجه به اینکه بازار نفت حداقل تا یک سال آینده چشمانداز مثبتی ندارد، باید نسبت به تعیین مبنای نفت خام در بودجه سال 1388 اقدام شود. خطیبی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: بودجه سال گذشته در حالی برمبنای نفت خام 55 دلاری بسته شد که در آن زمان قیمتها در آستانه 100 دلار بود و روند صعودی داشت. وی افزود: البته هنوز هیچ رقمی از سوی مجلس و دولت به عنوان مبنای قیمت نفت خام برای بودجه سال آینده مشخص نشده، ولی آنچه طبیعی است امسال باید در شرایطی تصمیمگیری کنیم که قیمتها در محدوده 60 دلار است و روند نزولی دارد.
مشکلات بیشتری در راه است
به گفته او نگاهی به قیمت نفت خام در بودجه سایر کشورها میتواند به تصمیمگیری ما کمک کند. تاکنون نیجریه با وجود اینکه نفت خام کشورش بسیار سبک و مرغوب است، بودجه سال آینده خود را بر مبنای نفت 45 دلاری تنظیم کرده است. به نظر میرسد لیبی نیز محافظهکارانه عمل کرده و با وجود داشتن نفت سبک، برای بودجه خود مبنای قیمت نفت را 40 تا 45 دلار قرار داده است.
خطیبی با تاکید بر اینکه البته این احتمال وجود دارد که این کشورها نیز در تعیین قیمت نفت خام در بودجه خود اشتباه کرده باشند و به این معنا نیست که ما باید پیرو آنها باشیم، گفت: ولی ما نیز باید با نگاه منطقی تصمیمگیری کنیم. در حال حاضر قیمت نفت خام ایران با نوسانات بازار حدود 54 تا 55 دلار است که پیشبینی میشود با توجه به شرایط اقتصادی بد جهان در آینده مشکلات بیشتری نظیر بیکاری ایجاد شود. در این زمینه هومان دولتشاهی ـ کارشناس انرژی ـ نیز با بیان اینکه به نظر میرسد با هدف ایجاد نشدن کسری بودجه، به طور منطقی باید بودجه سال 1388 بر اساس نفت حداقل 60 دلاری بسته شود، توضیح داده بود که نگاه واقعبینانه به وضعیت اقتصادی کشور، بودجه موجود، کسری بودجه و هزینههای یارانهای دیگر که جزء بودجه محسوب نشده، بیانگر این است که بودجه سال آینده باید حداقل با قیمت 60 دلاری نفت در هر بشکه تنظیم شود.
نفت 60 دلاری خوشبینانه است
مهران امیرمعینی ـ مدیر پژوهشی موسسه و مطالعات بینالمللی انرژی - نیز با بیان اینکه به نظر میرسد بستن بودجه سال 1388 بر مبنای نفت 60 دلاری در هر بشکه بسیار خوشبینانه باشد، زیرا بودجه کشور هرچه محافظهکارانهتر تنظیم شود بهتر خواهد بود و میتوانیم مازاد آن را ذخیره کنیم، گفته بود که در صورت بستن بودجه با رقمهای بالای نفت احتمال ایجاد کسری بودجه وجود خواهد داشت که تبعات آن بر اقتصاد کشور بسیار منفی است، ولی اگر بودجه با ارقام پایین نفت بسته شود و در پی آن مازاد درآمد داشته باشیم، میتوانیم آن را ذخیره و در بخشهای مورد نیاز هزینه کنیم.
همچنین حاجیبابایی عضو هیات رئیسه مجلس هشتم درباره مهمترین اثر کاهش قیمت نفت بر اقتصاد ایران به بودجه اشاره میکند و میگوید: «بزرگترین مسئله در این رابطه بودجه سال 88 است که این قیمت نفت به طور قطعی انقباضی بسته خواهد شد». وی تاکید میکند: «اگر قیمت نفت بین 60 تا 70 دلار باشد قیمت نفت در بودجه سال آینده باید 50 و حتی کمتر از آن در نظر گرفته شود». حاجیبابایی میافزاید: «حتی اگر قیمت نفت به روند نزولی خود ادامه دهد و کاهش بیشتری داشته باشد بودجه سال آینده باید متناسب با قیمت نفت بسته شود که این مشکلاتی را برای ما ایجاد خواهد کرد».
قیمت غیرواقعی نفت در بودجه
معاون اسبق وزارت امور اقتصادی و دارایی نیز معتقد است، تعیین قیمت هر بشکه نفت در بودجه به خصوص در دولت نهم بسیار غیرواقعبینانه است چراکه این دولت در مصرف درآمدهای ارزی حاصل از فروش نفت هیچ محدودیتی برای خود قائل نیست. سعید شیرکوند تاکید کرد: «تجربه نشان میدهد که دولت نهم خود را پایبند به رعایت قوانین بودجه نمیداند، چراکه در سالهای گذشته بسیار فراتر از بودجه و قیمت نفت تعیین شده در آن عمل کرده است».
این کارشناس اقتصادی در عین حال گفت: «به طور کلی بیان قیمت هر بشکه نفت در تنظیم بودجه کشور هیچگاه به صورت جدی مطرح نبوده و بودجه سالانه بر مبنای قیمت یک بشکه نفت شکل نگرفته است».
او افزود: «در گذشته برای تنظیم بودجه مبلغ مشخصی به عنوان درآمد نفت در نظر گرفته میشد که اگر این مبلغ را با میزان صادارت کشور مقایسه کنیم قیمت هر بشکه نفت به طور تقریبی تخیمن زده میشود».
وی توضیح داد: «برای اینکه مشخص گردد بودجه سالانه کشور براساس چه قیمتی برای هر بشکه نفت تنظیم شده است باید به میزان مخارج ارزی دولت توجیه کنیم».
این استاد دانشگاه تهران اظهارداشت: «براساس حجم درآمدهای ارزی مصرف شده در سال 1386 که با توجه به بودجه، متممهای آن و همچنین برداشتهای مختلف با مجوز و بدون مجوز مجلس محاسبه میشود، مشخص خواهد شد که قیمت هر بشکه نفت در هزینه سال 86 بسیار بیشتر از 90 دلار بوده است. بنابر این اینکه گفته میشود دولت قیمت هر بشکه نفت را امسال 55 دلار و برای سال آینده 60 دلار در نظر گرفته یا میگیرد، اساسا واقعیت ندارد». معاون وزیر اقتصاد دولت خاتمی در پایان تاکید کرد: «تعیین یا ارائه هر پیشنهادی در مورد قیمت نفت برای بودجه سال 88 فارغ از کاهش شدید بهای نفت در بازارهای جهانی، سخن غیرکارشناسانه و غیرعملیاتی است و تنها میتوان گفت که دولت سال آینده چه مقدار از درآمدهای نفتی را به مصرف برساند».
غلامحسین نوذری - وزیر نفت - پیشتر درباره بودجه پیشنهادی سال 1388 در پاسخ به این سوال که گفته میشود پیشنهاد وزارت نفت تنظیم بودجه بر پایه نفت 45 تا 50 دلاری بوده است، اظهار کرده که تنظیم بودجه نیاز به کار دقیق کارشناسی دارد که معاونت برنامهریزی نظارت و راهبردی رئیسجمهور در این زمینه کار میکند و به طور قطع هنگام تصویب بودجه در دولت بحث خواهد شد.
اواخر مهرماه خبرگزاری رویترز از تصمیم ایران برای تنظیم بودجه سال آینده با نفت 55 تا 60 دلاری خبر داده و به نقل از یک مقام ایرانی عنوان کرده بود که ایران قصد دارد بودجه سال آیندهاش را با در نظر گرفتن قیمت 55 تا 60 دلاری برای هر بشکه نفت تنظیم کند که این رقم بالاتر از بودجه کنونی کشور، ولی همچنان پایینتر از قیمت نفت در بازارهای جهانی است.