مهدى تقوى
شاید در میان رسانه ها و شبکه هاى ماهواره اى که آسمان ایران را پوشانده اند، هیچ کدام به اندازه رسانه متعلق به شاهزادگان سعودى زبان خصومت علیه ایران و ایرانى ها ندارد. رسانه اى که در عمر پنچ ساله خویش تصویر یک نهاد متعصب ضد شیعه را درذهن نه فقط ایرانى ها که اغلب محافل مسلمان حک کرده است. در برنامه هاى روزانه این شبکه که پس از الجزیره مدعى دومین بنگاه خبرى در خاورمیانه است به سختى مى توان گزارشى واقع بینانه و متعادل درباره ایران و تشیع مشاهده کرد.
العربیه در این مدت بارها روابط ایران و دولت سعودى را تا مرز تنش پیش برده است. مجامع و حوزه هاى شیعه در عراق، لبنان، ایران و دیگر کشورهاى اسلامى در چند مرحله ناگزیر به تحریم این رسانه شده اند اما گویى هیچ یک از این اقدام ها مؤثر واقع نشده است.
در تحلیل خط مشى این رسانه بحث جدى اصحاب رسانه این است که این شبکه با وجود حجم و شهرت آن از معیارهاى کار رسانه اى فاصله گرفته است و مدیران و گردانندگان تحریریه این رسانه حتى بدیهى ترین استانداردهاى بى طرفى و دورى از غرض ورزى را رعایت نمى کنند.
مأموریتى سیاسى در دنیاى رسانه
العربیه چنان که کارشناسان ارتباطات توصیف کرده اند اگرچه رسانه اى است که در رقابت با حریف دیگر خود الجزیره به میدان آمد اما از ابتدا عزم آن داشت تا در دنیاى سیاست تفکر دولتمردان سعودى رانمایندگى کند. به همین دلیل این رسانه در مدت قریب به پنج سال فعالیت خویش همان مسیرى را طى کرده است که دیپلماسى دولت سعودى ترسیم کرده است.
این رسانه که از سال ۲۰۰۳ فعالیت تلویزیونى خود را آغاز کرده است هنوز درصد ناچیزى از افکارعمومى جهان عرب را تحت پوشش دارد. تلویزیون العربیه یکى از خروجى هاى رسانه اى گروه ام بى سى است. العربیه چنان که در گزارش رسانه هاى عربى آمده از سوى طیف تندرو شاهزادگان سعودى پشتیبانى مى شود و خط مشى این رسانه با نگاه جناحى از سیاستگذاران ریاض انطباق دارد که هنوز ترویج ایدئولوژى سلفى گرى در جهان اسلام را دنبال مى کنند. به همین دلیل تاکنون خبرهایى در باره اختلاف نظر شاهزادگان سعودى بر سر خط مشى این رسانه به بیرون درز کرده است. گفته مى شود این گروه از شاهزادگان اکنون توسط شاهزاده بندر بن سلطان هدایت مى شوند. کسى که به مدت طولانى سفارت عربستان در امریکا را در دست داشت و در حال حاضر نیز با تصدى پست ریاست شوراى امنیت پل مهم همکارى ریاض و واشنگتن در امور لبنان، عراق و بحث تروریسم است.
مصداق دیگر از حاکمیت جناح تندروها بر العربیه حضور عبدالرحمان راشد در منصب سردبیرى این رسانه است که به داشتن تفکر ضد شیعه و ضد ایرانى شهرت دارد و حتى هنوز هم در«الشرق الاوسط» تند ترین مقاله ها را علیه ایران مى نویسد. همه اینها دست به دست هم داده تا شبکه «العربیه» همان کارکرد شبکه تندرو امریکایى«فاکس نیوز» را در قبال ایران و جنبش هاى مقاومت پیش بگیرد.
محورهاى ایرانستیزى
فقط مرورى بر گزارش ها و مطالب دو سال اخیر این رسانه در باره ایران روشن خواهد ساخت که دامنه تضاد این رسانه با ایران و جریان مقاومت تا چه میزان است.
العربیه در صحنه لبنان در بهار امسال بزرگترین پروژه ضد تبلیغى علیه ایران و جنبش هاى مقاومت را به نمایش گذاشت. درست زمانى که جریان تحت حمایت دولت عربستان در بیروت جنگى خیابانى را علیه جناح شیعه و مقاومت در این کشور کلید زد. این رسانه نیز همه امکانات خویش را براى بدنام سازى شیعه و ایران بکار بست.
عربستان سعودى در قضیه لبنان پنهان نکرد که یکى از مؤتلفان امریکا در خاورمیانه است. البته این رقابت ستیزه جویانه در لبنان سابقه اى طولانى تر دارد. العربیه به طور خاص این رویه را از تابستان ۲۰۰۶ دنبال کرد. همان روزها بود که این رسانه با توجه به عملکرد ضد مقاومت در جنگ سى وسه روزه لبنان بسیارى از مخاطبانش را از دست داد. این شبکه درباره جنگ سى و سه روزه یک سویه عمل کرد و حتى در روزهاى اول بمباران لبنان از سوى رژیم صهیونیستى، این کار را ماجراجویى حزب الله توصیف کرد.
«العربیه» آن روز موشک ها ى حزب الله را با موشکهاى ایران مقایسه کرد.علاوه برآن«العربیه»برخلاف همه رسانه هاى عربى به شهداى لبنانى و فلسطینى «قتیل»یا کشته اطلاق کرد. حتى در ماه گذشته نیز تحولات لبنان را با تایتل دائم «کودتاى حزب الله» که روى صفحه حک شده بود، پیگیرى مى کرد.
در فلسطین نیز همین دیدگاه منفى را نسبت به جنبش هاى مقاومت دنبال کرد و یکپارچه سمت جانب سازشکاران صحنه یعنى جناح ابومازن را گرفت.
از زمانى که عربستان سعودى توان رقابت با ایران را در میدان هاى خاورمیانه از دست داد العربیه به سوژه هاى تازه براى بدنام سازى ایران روى آورد از این جمله بود، همسویى با مشى رسانه هاى غرب در ماجراى هسته اى. این رسانه آشکارا خبرهایى مانند انرژى هسته اى را که به ناچار باید منتقل کند نیز تحریف مى کند. به عنوان نمونه شایعه نشت مواد سمى از نیروگاه بوشهر را مطرح کرد، این درحالیست که این گونه نیروگاه ها در چارچوب پادمان هاى هسته اى هستند و علاوه بر آن بازرسان آژانس بین المللى انرژى هسته اى به طور دائم آنها را کنترل مى کنند. بنابراین«العربیه» به شکلى کاملاً افراطى درباره موضوع هسته اى ایران قضاوت مى کند.
بر این موارد مى توان نمونه هاى بسیار دیگرى افزود که دلالت بر حاکمیت اندیشه تندروهاى سلفى و جریان ضد شیعه بر تحریریه این شبکه نوپا دارد العربیه در ماه هاى اخیر پا را فراتر از تحریف خبرى گذاشته است.
این رسانه به نمایش فیلم هایى که در آن آشکارا به بنیانگذار انقلاب جسارت شده بود پرداخت و در حرکت دیگرى تلاش کرد چهره هاى تروریست و جدایى طلب ایرانى را تقدیس کند. مصاحبه این رسانه با عبدالمالک ریگى تروریست شرق کشور از این زمره است.
معیارهاى فروریخته رسانهاى
گرچه همه بازیگران رسانه اى و شبکه هاى خبرى داراى نوعى نگاه سیاسى هستند و مأموریت نهایى آنها تأمین منافع کشور یا کمپانى متبوع شان است اما در قیاس عملکرد العربیه با آن رسانه ها دو تفاوت بارز دیده مى شود. اول این که رسانه هاى آن سوى جهان از تکنیک هاى ظریف در القاى مقصود خویش به مخاطب بهره مى گیرند چنان که در سه دهه اخیر دیده شده، رویارویى و تقابل آنها با نظام اسلامى ایران نیز روندى پیچیده و حرفه اى داشته است. این درحالى است که العربیه حملاتش صورتى عریان و حتى در برخى مواقع وقیحانه و غیر اخلاقى دارد که سطح گزارش ها و تفاسیر این رسانه را بعضاً تا حد یک بیانیه سیاسى و گروهى تنزل مى دهد. دوم این که رسانه هاى کهنه کار حتى الامکان به اصل روابط حسنه دولت متبوع خویش با کشور میزبان پایبند هستند بویژه در مواقعى که رهبران سیاسى شان تصمیم به گسترش روابط با کشور میزبان بگیرند آنها به طور خودکار پروژه تعمیق دوستى و حسن ظن را در دستور کار قرار مى دهند. در این باره مى توان ده ها مثال و مصداق آورد تا حدى که حتى مواقعى که کشورى اروپایى مثل فرانسه، آلمان و یا انگلیس عزم همکارى با ایران داشته اند لحن و نگاه رسانه هاى آنها نظیر بى بى سى، فرانس پرس یا اشپیگل براى مدتى تغییر کرده است. این در حالى است العربیه حتى این مبنا را نیز کنار گذاشته است و در دوره اى که دولتمردان سعودى آن را دوران همکارى و مراوده سیاسى با تهران نام نهاده اند توپخانه خبرى این رسانه همچنان فضاى سیاسى ایران را بمباران کرده است.
پیوندى که سیاست و رسانه در العربیه یافته است از نوع دیگرى است. بافت عقیدتى العربیه از زمره مسائلى است که نیازمند بازنگرى جدى از سوى کارشناسان حوزه رسانه است.