عارف واحد ناوان
wahednavan@yahoo.com
قطار انقلابهای رنگین در جمهوریهای تازه استقلالیافته شوروی به حرکت درآمده است. ایستگاه آغازین این قطار پرطمطراق و بنیانبرانداز تفلیس مرکز جمهوری گرجستان بود میخاییل ساکاشویلی 36 ساله با به دست گرفتن رهبری انقلاب گلسرخ ادوارد شواردنازه، رییسجمهوری کشورش را وادار به کنارهگیری از قدرت کرد این وکیل تحصیلکرده ایالات متحده آمریکا فتیله دینامیتی را روشن کرد که انفجارهای بعدی آن لرزه بر اندام مردان کاخکرملین میاندازد.
کمتر از دو سال پس از پیروزی سرخها در گرجستان، نارنجیهای اوکراینی به رهبری "ویکتور یوشچنگو" با حمایت آشکار غربیها به قدرت رسیدند تا روسها از خاکریز دیگری به سود آمریکاییها عقبنشینی کنند. اما این پایان ماجرا نبود چرا که اینبار قرمزهای قرقیزی بیآنکه رهبری داشته باشند کورکورانه به ساختمانهای دولتی حملهور شده و علاوه بر تصرف کاخ ریاستجمهوری، پارلمان این جمهوری کوچک را نیز اشغال کردند. عسگر آقایف رییسجمهوری قرقیزستان به مسکو گریخت و هرجومرج بیشکک و سراسر قرقیزستان را فرا گرفت. جنگ قدرت و کشمکش برای تصاحب صندلی شماره یک هنوز هم در این جمهوری ادامه دارد.
با در نظرگرفتن این واقعیت که تب انقلابهای رنگین در این جمهوریها داغتر شده است پرسشی که فرا روی ماست این است ایستگاه بعدی این قطار کدام جمهوری خواهد بود؟
سال 2005 میلادی سال برگزاری انتخابات پارلمانی جمهوریهای آذربایجان، ارمنستان و تاجیکستان است آگاهان سیاسی وقوع انقلابهای رنگین در این جمهوریها را دور از ذهن نمیدانند کما اینکه بنفشهای آذربایجان از هماکنون حلقه را بر الهام علیاف لحظه به لحظه تنگتر میکنند قتل "المار حسیناف" سردبیر مجله مونیتور دستاویزی برای فشار به دولت باکو شده است.
الهام علیاف در واکنشی خشمگینانه به مواضع مخالفان نسبت به تحرکات خارج از حد آنها هشدار داد.
وضعیت اما در جمهوری مولداوی بهگونهای دیگر رقم میخورد، مردم این جمهوری به دلیل سیاستهای سختگیرانه روسها به ویژه در تحریم کالاهای ساخت مولداوی سیاست ضدروسی پیشگرفتهاند. سیاستمداران این جمهوری هم برای باقیماندن در کورس رقابت برنامههای خود را در نزدیکی به غرب قرار دادهاند. از دیگرسو "الکساندر لوکاشنکو" رییسجمهوری بلاروس که در واکشن به آنچه در جمهوریهای تازه استقلالیافته میگذرد به خبرنگاران میگوید: "اینجا بلاروس است! اینجا هیچ انقلاب رنگینی رخ نخواهد داد در اینجا تنها با برگزاری انتخابات و شمارش آرا میتوان لوکاشنکو را سرنگون کرد."
وضعیت در سایر جمهوریها به مراتب بدتر است رهبران قزاقستان، ازبکستان و ترکمنستان نیز از بیم وقوع انقلاباتی شبیه آنچه در گرجستان، اوکراین و قرقیزستان رخ داد خواب راحتی ندارند.
یک گام دیگر تا فروپاشی روسیه
"علایم انقلاب مخملین در روسیه هم دیده میشود" این جمله را "نیکلای زیئونوف" معاون کمیسیون امنیت دومای روسیه در ارتباط با تاثیر رویدادهای گرجستان، اوکراین و قرقیزستان بر روسیه بر زبان رانده است.
"دیمیتری مدودوف" یک مقام عالیرتبه دیگر روسی نیز ضمن هشدار به سیاستمداران این کشور گفت: اگر نتوانیم میان نخبگان سازش و مصالحه برقرار کنیم، روسیه دیگر به عنوان یک کشور متحد وجود نخواهد داشت. روزنامه ایندیپندنت بر اساس گزارشهای سازمان اطلاعاتی آمریکا (سیا) پیشبینی کرده که روسیه تا 10 سال آینده به 8 کشور مختلف تجزیه شود.
جمهوری فدراتیو روسیه با 17075400 کیلومترمربع وسعت پهناورترین کشور جهان است. این کشور دارای 21 جمهوری خودمختار، 49 استان، 6 خطه، دو شهر خودمختار مسکو، سنتپترزبورگ (لنینگراد) است. ولادیمیر پوتین رییسجمهوری جوان این کشور در ماه مه سال 2000 میلادی پیشنهاد کرد که روسیه به 7 منطقه تقسیم شود. دومای این کشور در 31 همین ماه با این پیشنهاد موافقت کرد.
این هفت منطقه عبارتند از:
منطقه شمال غربی (مرکز سنتپترزبورگ) منطقه مرکزی (مرکز مسکو) منطقه رود ولگا (مرکز نیژنی نووگورود)، منطقه شمال قفقاز (مرکزـ رستوفـ دن)، منطقه خاور دور (مرکز خاباروفسک)، منطقه اورال (مرکز یکاترینبورگ) و منطقه سیبری (مرکزـ نووسیبریسک) تقسیمبندی روسیه با هفت منطقه و کاهش قدرت استانداران و اعطای حالت انتصابی به فرمانداران موجب بروز انتقادهایی از ولادیمیر پوتین شد. اما رییسجمهور روسیه با پافشاری بر متمرکز ساختن قدرت در مرکز میکوشد تا تمامی جنبشهای جداییخواهانه در کشورش را سرکوب کند. بسیاری از تحلیلگران براین باورند اقدامات پوتین به تسری انقلاب رنگین در روسیه کمک خواهد کرد. سال 2008 میلادی پایان دور دوم ریاستجمهوری ولادیمیر پوتین خواهد بود طبق قانون اساسی روسیه وی مشروعیت شرکت در انتخابات ریاست جمهوری برای بار سوم را نخواهد داشت. از اینرو سال 2008 میلادی را سال بروز اختلافهای سیاسی و آغاز انقلاب رنگین در این کشور دانستهاند.
گفته میشود: " کمیته 2008 روسیه" (اتحاد دموکراتها و لیبرالهای موج اول اصلاحات روسیه) میخاییل کاسیانف نخستوزیر سابق و بوریس نمتسف یکی از رهبران اتحادیه راستگرایان بازیگران انقلاب رنگین روسیه در سال 2008 میلادی خواهند بود. کشمکش بر سر جانشینی پوتین در سال 2008 از هم اکنون آغاز شده است فعالان سیاسی و گروههای رقیب جدال سختی برای این مهم آغازکردهاند که پایان خوشی نمیتوان برای آن متصور شد.
اگر در تحولات دهه 90 و فروپاشی شوروی به 15 جمهوری کمتر از 15 نفر زخمی شدند اما میتوان تصورکرد که فروپاشی روسیه هزینههای سنگینی برای روسها خواهد داشت.