محمدحسین وصالی مزین
روابط ایالات متحده و پاکستان از دهه 50 آغاز شد. ترس ایالات متحده از گسترش کمونیسم و نیاز پاکستان به کمکهای امنیتی ـ دفاعی در مقابل هند، دو کشور را به سمت امضای یک قرارداد دفاعی و دو جانبه در سال 1954 سوق داد. پاکستان با عضویت در دو پیمان دفاعی منطقهای «سازمان پیمان جنوبشرق آسیا» و سازمان پیمان مرکزی (سنتو) در سال 1955 هر چه بیشتر با غرب پیوند خورد.
در پی اشغال افغانستان از سوی شوروی در سال 1979، پاکستان به خطر مقدم در مقابل کمونیسم تبدیل شد. در دسامبر 1981 دولت ریگان یک قرارداد همکاری نظامی و اقتصادی 5 ساله به ارزش 2/3 میلیارد دلار با اسلامآباد به امضا رساند. در این سال پاکستان به کشور محوری برای کمک مالی و تسلیحاتی به نیروهای مقاومت در افغانستان تبدیل شد.
با عقبنشینی شوروی از افغانستان، اما پرونده هستهای پاکستان بر میز گردانندگان دیپلماسی آمریکا قرار گرفت به طوری که در سال 1990 این کشور کمکهای خود را به پاکستان قطع کرد و جنگندههای اف ـ 16 را تحول اسلامآباد نداد. ولی با گذشت تقریباً یک دهه، کنگره آمریکا در سال 1999 تا حدودی تحریمها را لغو کرد و اجازه داد تا کمکهای غذایی و حمایت از مؤسسات غیر دولتی از سر گرفته شود.
پس از وقوع حادثه 11 سپتامبر و چرخش سیاست خارجی پاکستان نسبت به طالبان، روابط دو کشور وارد مرحله جدیدی شد و اسلامآباد در جایگاه یکی از متحدان استراتژیک آمریکا قرار گرفت. به طور کلی همکاریهای پاکستان و آمریکا را میتوان در چند بند تشریح کرد:
1- مبارزه با تروریسم
بعد از حمله 11 سپتامبر 2001 پاکستان همکاریهای بیسابقهای در سطوح مختلف با ایالات متحده داشته است از جمله دادن اجازه به ارتش ایالات متحده جهت استفاده از پایگاههای داخل این کشور و ارائه اطلاعات اسلامگرایان مخالف آمریکا و تقویت مرزهای خود با افغانستان میتوان نام برد. نقش پاکستان در سرنگونی طالبان غیرقابل انکار است.
در سال 2002 پرسنل نظامی آمریکا با کمک نیروهای امنیتی پاکستان در تعقیب و دستگیری شبهنظامیان فراری القاعده و طالبان در خاک پاکستان همکاری کردند. مقامات پاکستان بیش از 500 نفر از اعضای القاعده را به آمریکا تحول دادهاند. در ژانویه 2002 مشرف در یک سخنرانی مهم قول داد تا به استفاده از این کشور به عنوان پایگاهی برای اسلامگرایان مخالف آمریکا پایان دهد و با تروریسم مبارزه کند. در همین راستا فعالیت گروههای مبارز از جمله لشکر طیبه و جیش محمد را ممنوع کرد.
آمریکا معتقد است «اسامه بن لادن» و معاون او «ایمن الظواهری» در پاکستان پنهان است. حمله اخیر سیا به ساختمانی بدون اجازه دولت پاکستان در همین راستا بود که معاون ایمن الظواهری و چند نفر دیگر کشته شدند. بعد از انتقاد مقامات آمریکا از مشرف به خاطر اقدامات غیر موثر او برای مبارزه با تروریسم مشرف در سال 2004 ، در یک اقدام بیسابقه 25 هزار نیروی پاکستانی را به مناطق قبیله نشین وزیرستان جنوبی فرستاد. بین نیروهای پاکستانی و مبارزین اسلامی درگیریهای شدیدی روی داد که منجر به کشته شدن 246 مبارز اسلامگرا و 170 سرباز پاکستانی شد که نبردها تاکنون به طور نامنظم ادامه داشته است. مشرف اعلام کرده است تاکنون 400 تروریست را از بین برده است.
2- همکاری نظامی و امنیتی
پیوندهای نزدیک امنیتی ایالات متحده و پاکستان از دوران جنگ سرد شکل گرفته است. پس از حادثه 11 سپتامبر همکاریهای دو کشور گسترش یافته است. در جولای 2002 ایالات متحده به پاکستان اجازه داد قسمتی از ناوگان جنگندههای اف- 16 ساخت آمریکا را مرمت و بازسازی کند.
از جولای 2003 کمکهای بلاعوض و فروشهای نظامی آمریکا شامل شش فروند هواپیمای ترابری نظامی 130- C به ارزش 75 میلیون دلار کمک بلاعوض، شش رادار مراقبتی به ارزش 155 میلیون دلار فروش، 40 بالگرد به منظور تقویت توانایی پاکستان در کنترل مرزهای خود با افغانستان به ارزش 300 میلیون دلار، فروش سیستمهای نظامی رادیویی به منظور بهبود تواناییهای ارتباطی پاکستان و افزایش توانایی عملیاتی مشترک بین پاکستان و آمریکا به ارزش 78 میلیون دلار بوده است.
در سال 2004 پیشنهاد فروش هشت جنگنده P-3C و 200 موشک تاو به ارزش بالغ بر 2/1 میلیارد دلار بوده است همچنین ایالات متحده آموزش و تجهیز واحدهای هوایی ارتش پاکستان در جهت شناسایی سریع و هدفگیری دقیق عناصر تروریستی را به عهده گرفته است. پنتاگون اعلام کرده است فروش نظامی خارجی به پاکستان در سال 2002 به ارزش 27 میلیون دلار و در سال 2003 به ارزش 167 میلیون دلار بوده است.
گروهی از افسران امنیتی آمریکا نیز به منظور تمرینات و آموزش نظامی مشترک در جهت مبارزه با تروریسم اکنون در پاکستان مستقرند.