چند ماه پیش بود که ششمین نشست کمیسیون چشمانداز بیست ساله مجمع متخصصین ایران با حضور جمعی از نمایندگان مجلس، روسای دانشگاهها، نخبگان، دانشجویان و چهرههای ماندگار کشور با هدف بررسی سند چشمانداز بیست ساله کشور در مجموعه سعدآباد برگزار شد.
این نشست با هدف تحلیل وضعیت برنامه چهارم توسعه تدوین شده بود.
در همان ابتدای کار کریم زارع-رئیس مجمع متخصصین ایران-با طرح پرسشی مبنی بر اینکه ما باید ببینیم در مسیر رسیدن به این سند چشم انداز قرار داریم یا خیر، صحبت های خود را آغاز کرد:« مجمع متخصصین باید کمیته تخصصی در زمینه علم و دین تشکیل دهد و جایگاهمان را در جهان مشخص کند، بنابراین با شناخت حقایق و دریافتهای علمی و فلسفی از تصویر جهان میتوانیم در نبرد علم در جرگه رشد یافتگان قرار گیریم. این در حالی است که با صاحب مقام نخست فاصله بسیاری داریم که با زیربنایی کردن علم، ایجاد تعادل، رابطه منظم و یکدل شدن میتوانیم به این مهم دست یابیم. با ایجاد آرامش، برخورد منطقی، داشتن نقشه جامع علمی و استفاده از امکانات سختافزاری می توانیم تحول در کشور و حتی فراتر از آن را ایجاد کنیم. ما باید با نخبگان خارج از کشورمان در ارتباط باشیم تا بتوانیم از نقطه نظرات آنان نیز در راستای رسیدن به اهدافمان سود جوییم. ما نیز به دنبال علم هستیم اما نه برای زورگویی.
باید در این اندیشه به سر بریم که چگونه میتوانیم علم را در بعد اسلامی در جهان فزونی و گسترش دهیم. برای اجرایی شدن رهنمودهای مقام معظم رهبری، نخستین گام تحول، دومین گام آزاد اندیشی، تقویت فرهنگ تفکر و حمایت از اندیشهها و گام سوم نوآوری و شکوفایی در تمامی عرصههای خدماتی، علمی، اجتماعی و فرهنگی است».
زارع با اشاره به جملهای از نیوتن که ارسطو و افلاطون را دوست دارم ولی حقیقت را بیشتر از این دو، بحث حقیقتجویی در مجمع متخصصین را بسیار مهم خواند.
رییس مجمع متخصصین ایران احترام متخصصان خارج از کشور را مهم دانست و به استفاده از سرمایههای علمی و مادیمان در خارج از کشور تاکید کرد. « با طرح این پرسش که کجا بودیم، کجا هستیم و کجا میرویم باید فرهنگ کار گروهی، جنبش نرمافزاری و نقشهای جامع ترسیم کنیم تا به نتیجه مطلوب و مد نظرمان دست یابیم».
رییس مجمع متخصصین رهایی از تک محصولی و وابستگی به نفت را بسیار مهم عنوان کرد و گفت: ما باید از بودجه نفت کمتر استفاده کنیم و دست به صادرات غیر نفتی که صدور خدمات مهندسی، صنعت توریست و گیاهان دارویی از جمله آنها هستند، بزنیم.
بالا رفتن سرعت
پس از زارع، نصیر زاده ـ دبیر کل مجمع متخصصین ـ به ایراد سخن پرداخت که بر خلاف دکتر زارع معقتد بود اگر برنامه چهارم توسعه را با اعداد و ارقام بررسی کنیم، متوجه میشویم که در این عرصه خوب و مطلوب عمل نکردهایم و اجرای خوبی نداشتهایم. وی اظهار کرد: برنامه چهارم توسعه درآمدهای ناشی از نفت و گاز را 45 میلیارد دلار و نرخ رشد اقتصادی را هشت درصد و نرخ سرمایهگذاری را 12/1 درصد پیشبینی کرده بود، اما چیزی که امروز اتفاق افتاده، این است که درآمدهای ارزی ما به جای 45 میلیارد دلار به 12 میلیارد دلار رسیده و نرخ رشد اقتصادیمان با توجه به پیشبینی هشت درصدی با سقوط، به شش درصد نزول کرده است، این در حالی است که پیش تر، ما نرخ رشد اقتصادی 12/17 درصدی را تجربه کرده بودیم.
نصیرزاده در ادامه به موضوع واردات اشاره کرد و اینکه باید واردات را به واردات کالاهای سرمایهای، مصرفی و واسطهای تقسیم کنیم. کالاهای سرمایهای و واسطهای میتواند به سمت تشکیل سرمایهگذاری و به عنوان موتور محرکه تولید ناخالص داخلی و ملی حرکت کند ولی متاسفانه در اینجا نیز تعادل به هم ریخته است.
مقام معظم رهبری برنامه چهارم توسعه را به رییس جمهور ابلاغ کرده و دولت نهم مجری برنامه سند چشم انداز است ولی ما میبینیم که با وجود مسئولیت دولت و ابلاغها و قوانین و اینکه اجرایی شدن این برنامهها بر عهده دولت است، مدیریت منابع ارزی صورت نگرفته و نقش متخصصین و صاحب نظران هم در اجرایی شدن اصل 44 قانون اساسی به طور جدید دیده نشده است.
مجلس هشتم در آغاز کار یکی از تمهای اساسیاش بررسیها و کارشناسیهاست چرا که باید برنامه پنجم توسعه راتصویب و به دولت ابلاغ کند، ما نیز به عنوان یک تشکل سیاسی به نام مجمع متخصصین ایران به مجلس کمک خواهیم کرد تا در سال 1404 به مقام نخست اقتصادی در منطقه جنوب غربی آسیا، آسیای میانه و خاورمیانه دست پیدا کنیم.
برای رسیدن به این مهم، مجمع متخصصین ایران عزم خود را جزم کرده تا نقطهنظرات کارشناسان و متخصصان را به کمیسیونهای تخصصی مجلس، دولت و مجمع تشخیص مصلحت نظام ارائه دهد.
به اعتقاد من روند پیشرفت برنامه چهارم خوب بوده البته منظورم از خوب نمره 14 است و من به روند کار این نمره را دادهام».
دولت از تصدیگری دست بر دارد
پس از نصیرزاده، مهندس آقایی ـرییس کمیسیون عمران مجلس ـ این چنین صحبتهایهای خود را آغاز کرد: سعی داریم مقدمهای را فراهم کنیم تا در قانون برنامه پنجساله پنجم که در پایان سال 88 باید مصوب شود، بتوانیم راهکارهای اجرایی آن را اصلاح، راهبردی و عملیاتی کنیم.
به طور حتم نمایندگان کمیسیونهای تخصصی مجلس و مرکز پژوهشها و خود دولت نقدی بر عملکردها خواهند داشت که در این باره باید بگوییم هنوز یکسال و نه ماه از قانون برنامه چهارم توسعه مانده است، بنابراین اظهارنظر قبل از اتمام قانون شاید کمی زود باشد.
چشم انداز 20 ساله در پایان ما را باید به عنوان یک کشور الگو و توسعه یافته تعریف کند که این مهم جز با سرمایهگذاریهای زیربنایی و زیرساختی، میسر نمیشود.
اگر ما سرمایهگذاریهایمان را در بخش زیرساختی نتوانیم فراهم کنیم نه تنها نتیجه نخواهیم گرفت بلکه زمینه فعالیتهای بخش خصوصی را نیز از بین بردهایم.
باید سرمایهگذاری در بخش خصوصی را فراهم کنیم تا ارجعیت سرمایهگذاری برای بخش خصوصی در منطقه، ایران شود نه امارات و یا کشورهای دیگر».
14 در شان ایران نیست
وقتی در ادامه این نشست نوبت به حجت الاسلام دری نجف آبادی رسید با اشاره به آیه آخر سوره مبارکه طلاق اعلام می کند:« خداوند آن خدایی است که هفت آسمان را آفرید و از زمین همانند آنها و امر نافذ خود را در بین هفت آسمان و زمین نازل کرد تا بدانیم که خدا بر همه چیز تواناست و به احاطه علمی بر همه امور آگاه است، یکی از اهداف خالق از خلقت آسمان و زمین را علم به معرفت و حکمت خداوند خواند و اینکه ما بدانیم تمام آفریدههای پروردگار بر اساس حکمت بالغه او بوده است.
دادستان کل کشور، توسعه دانایی محوری که در برنامه چهارم توسعه بوده و در برنامه پنجم نیز باید وجود داشته باشد را رسالت امروز دانشگاهها، حوزهها، مجلس، دولت، محققان و صاحب نظران خواند.
رییس سابق کمیسیون برنامه بودجه با اشاره به اینکه ما قصد داریم از هفته آینده 47 سیاست با 135 بند تنظیم شده را در دستور کار قرار دهیم، افزود: خوشبختانه دست به تنظیم چند بند کمی نیز برای برنامه پنجم توسعه زدهایم که رشد اقتصادی حداقل هشت درصدی، رشد تحقیقات 5/2 درصدی و رشدهای تکمیلی دست کم 15 درصدی از جمله آنها است.
ما به بهرهبری، ارتقای سلامت نیروی انسانی، افزایش آب، کاهش شدت مصرف انرژی تاکید داریم چرا که شرایط مناسب نیست و باید به بررسی وضعیت موجود بپردازیم زیرا تا کاستیها و ضعفها، عوامل توفیق و قدرتها و قوتها را نبینیم و ارزیابی نکنیم ، نمیتوانیم سراغ برنامههای بعدی برویم.
وی تصریح کرد: اگر عزم و اراده جامع باشد به طور حتم به نرخ رشد هشت درصدی دست پیدا خواهیم کرد اما اگر دولت، مجلس و یا هر ارگان دیگری بخواهد تنها سلیقه خود را اعمال کند قطعاً به نتیجه مطلوبی نخواهیم رسید و اگر گفتند و نوشتند رتبه اقتصاد ایران در جهان 76 است نباید ناراحت و نگران شویم. رییس اسبق کمیسیون برنامه و بودجه با ابراز خوشبختی از پیشبینی صندوق توسعه ملی در الزامات چشمانداز بیست ساله، در مورد این صندوق توضیح داد: صندوق توسعه ملی یعنی اینکه درآمد ارزی به مقداری مشخص، مصرف کنیم و مابقی آن را در صندوق توسعه ملی قرار دهیم. سال گذشته 3/6 میلیارد دلار از منابع ارزی برای سوخت برداشتیم که رقم بسیار کلانی است و ما اگر در هرفرصتی بخواهیم ذخیره ارزی را برداریم و به هزینههای عادی و غیر ضروری روزمره اختصاص دهیم به کارنامه خوبی دست پیدا نخواهیم کرد. سال جاری به خاطر تحریم، کم آبی، سرما و نگرانی از بروز رفتار غیر معقول از بوش، سالی توام با مشکلات خواهد بود که ما با تدبیر باید از آن گذر کنیم».
حجت الاسلام دری نجف آبادی با بیان اینکه در هر جایگاهی و تحت هر شرایطی که باشیم، داد شما را میستانیم تصریح کرد:« نمره 14 در شان ایران نیست».
چقدر همدلی وجود دارد
پس از ایراد سخن دادستان کل کشور، عفت شریعت ـ نایب رییس کمیسیون اجتماعی مجلس ـ با اشاره به این بیت حافظ که «سالها دل طلب جام جم از ما میکرد/و آن چه خود داشت ز بیگانه تمنا میکرد»، گفت: ما برای رساندن کشور به جایگاهی که استحقاقش را دارد و توسعه پایدار، همه چیز داریم و تنها لازم است دو مورد انضباط و کنارگذاشتن تنبلی را افزون بر حفظ معنویات، مورد توجه قرار دهیم. انضباط و تنبلی از آسیبهای جدی هستند و اینکه هر چیزی در جای خودش نیست، به همین خاطر مجمع متخصصین باید برای نشاط بخشی و رسیدن به اهداف داروهایی تجویز کند. ما از ساعت کاریمان استفادهای که باید ببریم، نمیبریم و نداشتن انضباط، تنبلی و خمودگی آسیبها و موانعی هستند که باید از سر راه برداشته شوند.
شریعت اذعان کرد: صرفهجویی در کشور رنگ باخته است و چطور میخواهیم به فرهنگ با اصالت برسیم در حالی که اهل تشریفات و اسراف شدهایم و اگر میخواهیم به این مهم دست یابیم باید صرفهجویی را در دستور کار خود قرار دهیم. مجلس، دولت، تشکلهای دولتی و غیر دولتی میتوانند مثبت عمل کنند اگر همدل و همراه یکدیگر باشند.»