فریده شریفی
وزیران خارجه سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در نشست اخیر خود در بروکسل تاکید کردند که عجله ای برای پذیرفتن عضویت اوکراین و گرجستان دراین سازمان نظامی ندارند.
وزیران خارجه ناتو در این اجلاس تاکید کرده اند که اوکراین و گرجستان باید فرآیند رسمی عضویت در ناتو را که به طرح «اقدام عضویت» معروف است طی کنند و قرار نیست که این فرآیند در مورد این دو کشور کنار گذاشته شود تا سریع تر به عضویت ناتو درآیند.
اوکراین و گرجستان تنها در صورتی می توانند به عضویت ناتو درآیند که اصلاحات مورد نظر را اجرا و فرآیند رسمی عضویت در این سازمان را طی کنند.
این تصمیم ناتو یک ضربه سخت برای آمریکا است که قبل از آغاز نشست وزیران خارجه ناتو تلاش زیادی کرد تا این سازمان را به تسریع در پذیرش عضویت اوکرین و گرجستان وادار سازد.
اعضای ناتو در حالی درباره پذیرش عضویت گرجستان و اوکراین تردید دارند که روسیه به شدت با این امر مخالف است.
درهمین رابطه نماینده روسیه در سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) هشدار داده است که اگر ناتو عضویت گرجستان را بپذیرد روسیه ممکن است به تمام همکاری های خود با ناتو پایان دهد.
این درحالی است که وزیران عضو ناتو خواستار ازسرگیری گفت وگوها با روسیه هستند و اعضای ناتو توافق کرده اند که به طور مشروط و به صورت تدریجی رابطه خود را با روسیه ازسر بگیرند.
البته این مسئله به معنی تایید اشغال گرجستان از سوی روسیه در ماه اوت نیست.
ازسوی دیگر، آمریکا پس از مناقشه روسیه و گرجستان به شدت پیگیر این مسئله است که اعضای ناتو را به پذیرش فوری عضویت گرجستان و اوکراین دراین سازمان ترغیب کند.
روابط روسیه و سازمان پیمان آتلانتیک شمالی ناتو بر سر بحران گرجستان به پایین ترین سطح خود در سالهای گذشته رسیده است. روسیه ناتو را درجریان جنگ روسیه و گرجستان به جانبداری از گرجستان متهم کرد.
در واقع بحران اساسی در روابط روسیه با ناتو از زمان آغاز بحران در روابط واشنگتن- مسکو بر سر استقرار سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپای شرقی بالا گرفت. ماجرا هنگامی آغاز شد که کاخ سفید مدعی شد قصد دارد با استقرار طرح سپر موشکی در لهستان و تاسیسات راداری در جمهوری چک با تهدید موشکی کشورهایی نظیر ایران یا کره شمالی مقابله کند.
این طرح شامل استقرار 10 فروند موشک رهگیر در لهستان و سامانه راداری پیشرفته در جمهوری چک است.
سران کرملین ازهمان ابتدا با نصب این تاسیسات در همسایگی روسیه به شدت مخالفت کردند و ادعای آمریکا را مضحک و مسخره خواندند.
نماینده دائم روسیه در ناتو با اشاره به اینکه استدلال آمریکا درباره استقرار سپر موشکی در لهستان برای مقابله با تهدیدهای ایران مضحک است گفت همه می دانند که برد موشک های ایران به اروپا نمی رسد و چنین پروژه ای فقط می تواند تهدیدی برای ثبات و امنیت روسیه به حساب آید.
«دیمیتری مدودف» رئیس جمهور روسیه نیز اعلام کرد که استقرار سپر موشکی آمریکا در اروپا تنها اوضاع را بدتر می کند و در این صورت روسیه مجبور خواهدبود تدابیر لازم را برای مقابله با تهدید ناشی از آن به کار گیرد.
همچنین «ولادیمیر پوتین» نخست وزیر روسیه و «سرگئی لاوروف» وزیر خارجه این کشور نیز نسبت به احتمال آغاز مجدد جنگ سرد و مسابقه تسلیحاتی جدید سخن گفتند، اما روس ها به حرف اکتفا نکردند و پوتین رسماً اعلام کرد که در صورت استقرار این سامانه موشکی از عضویت ناتو خارج خواهدشد.
پوتین تهدید ناشی از این طرح برای روسیه را به بحران موشکی کوبا در دهه 1960 تشبیه کرد.
وی اظهار داشت، اقدامات موازی شوروی سابق که اقدام به استقرار موشک در کوبا کرد سبب بروز بحران کارائیب شد. برای ما وضعیت از لحاظ فنی بسیار شبیه آن بحران است، ما پایگاه هایمان را از ویتنام و کوبا برچیدیم اما اکنون در مرزهایمان چنین تهدیدهایی در حال شکل گیری است.
بحران موشکی کوبا در سال 1962 زمانی اوج گرفت که کندی رئیس جمهور وقت آمریکا از خروشچف، رهبر وقت شوروی خواست موشک های هسته ای اش را از کوبا برچیند، زیرا می توانستند برای حمله به خاک آمریکا مورد استفاده قرار گیرند. آمریکا سپس اقدام به ایجاد محاصره دریایی علیه شوروی کرد و دو کشور در آستانه جنگ قرار گرفته بودند که سرانجام شوروی عقب نشست.
به رغم این هشدارها و تهدیدات لفظی میان مقامات دو کشور، روسیه یک موشک بالستیک جدید به نام موشک های «اسکندر» را با موفقیت آزمایش کرد که می تواند به هر نوع سیستم دفاع موشکی غلبه کند.
در واقع سیستم دفاع موشکی اسکندر به تمام رویاهای موشکی آمریکا پاسخ خواهد داد مخصوصا در مورد موشک هایی که در اروپای شرقی مستقر ساخته است زیرا این سیستم موشکی قادر خواهد بود با برد 300 کیلومتر محل استقرار موشک های آمریکا در لهستان را مورد هدف قرار دهد و به گفتأ مقامات روسی برد این موشک ها قابل افزایش است.
این مجموعه موشکی که روسیه قصد دارد در کالینگراد مستقر سازد تعجب متخصصان نظامی را برانگیخته است. زیرا در صورت یک درگیری احتمالی هسته ای قدرت چانه زنی روسیه بالا خواهد رفت.
این مجموعه موشکی که توان حمل کلاهک های هسته ای را دارد می تواند سیستم های ضدهوایی و ضدموشکی، آتشبار و تجهیزات هوایی آمریکا را در پایگاه های نظامی این کشور در منطقه منهدم سازد.
تمهیدات موشکی روسیه برای مقابله با طرح سپر موشکی آمریکا آنچنان برای آمریکا ناخوشایند بود که کاندولیزا رایس وزیر خارجه و رابرت گیتس وزیر دفاع آمریکا مجبور شدند اعلام کنند که این طرح سیستمی محدود برای مقابله با دشمن فرضی است.
از سوی دیگر، مقامات آمریکا اظهار داشتند که سامانه سپر موشکی آمریکا بخشی از فعالیت ناتو برای گسترش این سازمان به سوی شرق محسوب می شود.
در همین رابطه مقامات روسیه نیز پاسخ دادند که گسترش ناتو به شرق به منزله فرو رفتن این ائتلاف نظامی در باتلاق است و مسلما این اقدام در روابط آینده مسکو، واشنگتن تأثیر خواهد گذاشت.
لیکن دیمیتری مدودف در اظهاراتی اعلام کرد که تنها روسیه در صورتی از استقرار مجموعه موشکی اسکندر صرف نظر خواهد کرد که آمریکا هم از استقرار سامانه دفاع موشکی در لهستان و جمهوری چک منصرف شود.
در هر صورت این زورآزمایی ها و چانه زنی های آمریکا و روسیه نسبت به یکدیگر محدود به روابط فی مابین نشده و باعث سر درگمی اتحادیه اروپا هم شد.
به عبارت دیگر اروپا در نیم قرن اخیر دچار تنیدگی منافع با آمریکا در ابعاد مختلف اقتصادی، سیاسی و نظامی شده است، این موضوع به رقم آنکه در گسترش منافع اتحادیه اروپا نقش سازنده داشته است، اما با افزایش دایره قدرت واشنگتن در عرصه بین المللی این وابستگی زمینه ساز مخاطراتی برای اتحادیه اروپا شده است.
به همین دلیل اتحادیه اروپا به دلیل اینکه تهدیدات جهانی را خاتمه یافته نمی داند، سعی دارد همچنان از تعهد امنیتی آمریکا در قالب ناتو بهره مند گردد.
اگر چه در این میان با برخی سوءاستفاده های آمریکا مواجه است اما سعی می کند با پیدا کردن راهکاری میانه بر این مشکل فایق آید.
برپایی سامانه دفاع موشکی در کشورهای لهستان و جمهوری چک از آن دسته مشکلاتی است که گریبان گیر اتحادیه اروپا شده است.
کشورهای اروپای شرقی نیز با پذیرش استقرار موشک ها در خاک خود و با نزدیک شدن به آمریکا به دنبال یافتن جایگاهی در نظام سیاسی جهان هستند.
اتحادیه اروپا با این موضوع مخالف نیست اما به حاشیه راندن روسیه و مشارکت ندادن این کشور مهم در ترتیبات امنیتی ایجاد نوعی مرزبندی محسوب می شود و تبدیل به عاملی ضدامنیتی می گردد از همین رو پیدا کردن راهکاری میانه برای برون رفت از این بحران در راهبرد امنیتی اتحادیه اروپا ضروری به نظر می رسد.
در هر صورت بحران در روابط واشنگتن، مسکو بر سر استقرار سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپای شرقی فعلا فروکش کرده است هرچند به عقیده تحلیلگران سیاسی اروپا این آرام شدن بحران چندان دوام نخواهد آورد.