بینا سرور
ترجمه: عرفان بابایی
خبر حملات تروریستی در شهر بندری و مرکز مالی مومبای هند (بمبئی سابق) همچنان در سطح فردی و رسانه ای در پاکستان طنین انداز است. این بحران که نزدیک به یک هفته طول کشید، موضوع اصلی صحبتهای مردم، عناوین روزنامه ها، پوشش های خبری تلویزیونی و اتاقهای گفتگو در سایتهای اینترنتی بومی و نامه های الکترونیکی پاکستانی های داخل و خارج پاکستان بود. پاکستان، به عنوان جبهه مقدم در “جنگ علیه ترور” آمریکا، به خوبی با تاثیرات تروریسم آشنا است چرا که بنا به گزارش وزارت امور خارجه ایالات متحده، چنین حملاتی در این کشور بین سالهای 2006 و 2007 دوبرابر شد و تعداد تلفات ناشی از حملات تروریستی را چهار برابر کرد.اما علنی ترین حمله از این دست که طی آن در بیستم سپتامبر گذشته هتل ماریوت در اسلام آباد منهدم شد، و برخی ازتحلیلگران آن را یازده سپتامبر پاکستان نامیدند، در مقایسه با رویدادهای مومبای که قریب به 200 کشته بر جا گذاشته است، رنگ باخته و بسیاری اکنون آن را یازده سپتامبر هندمی نامند.
یک گروه متشکل از دستکم 25 مرد مسلح به تفنگ و نارنجک به 10 نقطه در مومبای حمله کردند و بعد در دو باب از لوکس ترین و گران ترین هتلهای این شهر، یعنی هتل تاج محل و اوبریو تریدنت، و همین طور در ساختمان یک مرکز یهودیان، سنگر گرفتند.
تا زمانی که گروههای کماندویی این ساختمانها را پاکسازی کنند، 155 جنازه روی زمین افتاده بود که هشت خارجی در میانشان بود. به گفته مقامات رسمی ممکن است آمار تلفات این حملات بالغ بر 200 نفر باشد. در پاکستان از مردم عادی گرفته تا سازمانهای غیردولتی و همچنین دولت پاکستان بطور گسترده خشونتهای مومبای را محکوم کردند و دولت پاکستان حتی پیشنهاد “همکاری کامل” و حمایت از هند برای جنگ با این تهدید را ارائه کرد. حملات مومبای، که درست در میان دور پنجم گفتگوهای فشرده میان هند و پاکستان به وقوع پیوست، احتمالاعواقب گسترده ای برای روابط میان این دو کشور و به طور کلی برای جامعه بین المللی خواهد داشت. تحلیلگران خاطر نشان می سازند که هرگاه این دو کشور همسایه در جنوب آسیا وارد مذاکرات و ابتکارات صلح می شوند، چنان حملاتی صورت می گیرد. شاه محمود قریشی وزیر امور خارجه پاکستان تازه سفر چهار روزه خود به دهلی نو برای بررسی روند گفتگوها را آغاز کرده بود که این حملات صورت گرفت.پاکستان و هند معمولاتمایل دارند گناه فعالیتهای تروریستی در داخل مرزهای خود را به گردن یکدیگر بیندازند. هرچند طی سال گذشته از سرعت متهم کردن یکدیگر کاسته اند. این بار نیز، دهلی نو فورا پاکستان را به دست داشتن در این حملات تروریستی متهم نکرد اما بعدا مدعی شد که یکی از ستیزه جویان را که با پاکستان ارتباطاتی دارد دستگیر کرده است. دولت پاکستان قویا دخالت در این ماجرا را تکذیب کرده است. مفسران در پاکستان به شکست عظیم اطلاعاتی هند در آگاهی از انباشت سلاح و آموزشی که تعداد چنان زیادی از ستیزه جویان را قادر ساخت مومبای را دوروز به گروگان بگیرند، اشاره دارند. آنها همچنین از اکراه ظاهری دهلی نو برای پرداختن به شورشهای مختلف بومی در داخل خاک آن کشور انتقاد می کنند.فرخ سلیم، که رئیس مرکز تحقیقات و مطالعات امنیتی، در اسلام آباد است می گوید:”تمام سازمانهای اطلاعاتی هند ناکام مانده اند. حساس ترین عنصر ناکامی جمعی آنها هم توجه بیش از حدشان به گروههای ستیزه جوی مستقر در پاکستان است.”او اعتقاد دارد که شدت این بذل توجه به تشکیلات ستیزه جویان وطنی هند اجازه داده است که “مثل آتش در مراتع” در همه جای آن کشور منتشر شوند که به گزارش پورتال تروریسم جنوب آسیا، 231 ناحیه از 608 نواحی هند را در مبتلاکرده است.سلیم در مطلبی که در صفحه اول روزنامه نیوز به چاپ رسید آورده است که: این جنبشهای شورشی و تروریستی شامل سه نوع مشخص می شوند: افراطیون چپگرا، جدایی طلبان و مذهبیون. وی افزود: در سال 2006، بالغ بر 2765 هندی در اثر خشونتهای مربوط به تروریسم جان باختند. (در همان سال 1471 پاکستانی در اثر حملات مشابه جان باختند.)
یک تحلیلگر دیگر، که نخواسته است نامی از وی برده شود، می گوید که بهتر است کشورهای جنوب آسیا دست در دست هم داده و در مناطقی که می دانند محل رشد و نمو ستیزه جویی و گروههای چریکی است اقدامات و عملیات نظامی مشترک انجام بدهند. در دهلی نو، قریشی تاکید کرد که هند و پاکستان هر دو قربانی تروریسم هستند. او گفت لازم است مکانیسم مشترک ضد تروریستی تقویت شده و استراتژی های هر دو کشور برای صلح و امنیت منطقه مورد بررسی دوباره قرار گیرد.
وی افزود: “تروریسم یک پدیده جهانی است. ما در پاکستان هر روزه با آن دست و پنجه نرم می کنیم، ما باید برای مبارزه با این تهدید تمام منابع مان را روی هم بگذاریم.” اسلام آباد در حرکتی بی سابقه، پذیرفت که سرلشکر احمد شجاع پاشا، افسر بلند پایه اطلاعاتی خود را که رئیس جدید سازمان اطلاعاتی این کشور - آی اس آی - است را بنا به درخواست مانموهان سینگ نخست وزیر هند به دهلی اعزام کند. دولت غیرنظامی پاکستان، در حرکت مهم دیگری، اخیرا شاخه سیاسی آی اس آی را که اغلب گفته می شد مسئول دامن زدن به مشکلات سیاسی در داخل و خارج از پاکستان است را منحل کرد.
عطیه داود از شعرای معروف ساکن کراچی در مصاحبه با خبرگزاری اینترپرس سرویس گفت:”من بسیار از این ترس دارم که خشونت مومبای، بر روابط پاکستان و هند تاثیر منفی بگذارد. من نمی توانم بگویم که آیا پاکستان در آن حملات دست داشت یا نه اما هر که در این واقعه دست داشته، از آدمهای عادی پاکستان مثل من یا دختران من نبوده است. ما در درد و اندوه برادران و خواهران هندیمان، در کنارشان هستیم.”
عطیه داوود گفت که اغلب از مومبای دیدن می کرده و هنوز هم از وقایع آن شهر شوکه است. او می گوید بسیار دردناک است که ببینیم در شهری به آن زیبایی با آن همه سرزندگی مردم و هنر و فرهنگ چنین اتفاقاتی می افتد. وی گفت: من از تلویزیون که نگاه می کردم یکی از آن اماکن را به یاد آوردم. در سفرم به مومبای یک بار در همانجا ایستاده و یک تئاتر خیابانی تماشا کردم...
افراد دیگر مانند تاجری به نام طاهر صدیقی اهل کراچی، معتقدند که رویدادهای مومبای باعث همکاریهای بیشتر نه تنها میان هند و پاکستان، بلکه میان کشورهای درگیر در مبارزه علیه تروریسم خواهد شد.
او می گوید:”پاکستان نمی تواند جبهه دیگری بگشاید. ما باید در این نبرد با هم همکاری کنیم. من فکر می کنم اکنون هرگونه حمایت از ستیزه جویان در پاکستان از جمله در کشمیر کاهش خواهد یافت”.
وی افزود اوضاع مومبای اساسا نشانه وجود یک مشکل بزرگتر است - یعنی حمایت دنیای امپریالیستی از رژیمهای دیکتاتوری از اندونزی گرفته تا مراکش. از نظر صدیقی “ این فقدان دموکراسی مردم را به حاشیه می راند و مانع توسعه می گردد.” او می گوید حملات مومبای زنگ خطری برای پرداختن به این موضوعات است.
اما از نظر فردی، شهروندان باید چکار کنند؟ شاهد فیاض از فعالان صلح در اسلام آباد با ارسال ایمیل به دوستانش در هند و پاکستان می گوید که شهروندان باید در مقابل ترس مقاومت کنند. او می گوید:” بعد از انفجار هتل ماریوت اسلام آباد و ادامه بمب گذاریهای انتحاری در پاکستان، مردم این کشور کمتر بیرون می روند و بازارها و رستورانها متروک به نظر می رسند.”
فیاض از اعضای شورای ملی همایش ملتهای پاکستان و هند برای صلح و دموکراسی موسوم به PIPFPD است که بزرگترین برنامه ارتباط ملتهای این دو کشور است. او در مصاحبه با خبرگزاری اینترپرس سرویس گفت ارعاب مردم همان چیزی است که تروریستها قصد نیل به آن را دارند. او گفت:”ما باید از خانه هایمان بیرون برویم و مقاومت کنیم و به تروریستها بگوییم که اینها شهرهای ما هستند، ما صاحب شهرهای خود هستیم و از آنها نمی ترسیم.”
اقبال حیدر، معاون سرپرست کمیسیون مستقل حقوق بشر پاکستان موسوم به HRCP، می گوید:”ما در پاکستان درد، خشم و اندوه ملت هند را درک می کنیم و با آنها سهیم هستیم، چون ما هم قربانی تروریسم، از جمله بمب گذاریهای یومیه در نقاط مختلف این کشور هستیم.”
او می افزاید:” چیزی که الآن لازم است، ایجاد اتحاد و تفاهم میان ملتهای منطقه مان است، نه متهم ساختن یکدیگر که تنها به تروریستها کمک می کند. لازم است که ما برای ناکام گذاشتن اهداف پلید این تروریستها و از بین بردن این ستیزه جویان افراطی و یا تبهکاران مافیایی از هر نقطه و گوشه جنوب آسیا، تلاشی هماهنگ صورت دهیم.”
در تحلیل نهایی باید گفت، آنچه که مسلم است این است که بدون اراده سیاسی، هیچ پیشرفتی در جهت صلح وجود نخواهد داشت.