سعید سبحانی
بحران اقتصادی در روسیه به مرحله حساسی رسیده است.با گذشت زمان بر دامنه این بحران افزوده می شود.در این سران حزب روسیه واحد به شدت از عواقب و تبعات این بحران احساس ناامنی مینمایند.واقعیت امر این است که اقتصاد روسیه پس از ده سال شکوفایی با مشکلاتی مواجه شده است. روسیه پس از تجربه یک دهه شکوفایی در اقتصاد خود، اکنون با مشکلاتی در این زمینه روبرو شده است و بحران اقتصادی سران کرملین را با چالشهایی رو به رو کرده است.
پرداخت نشدن حقوق کارکنان برخی از شرکت ها، اخراج کارمندان و کارگران و بالابودن مالیات بر خودروهای وارداتی مخالفتهایی را در روسیه به راه انداخته است. به غیر از بحران اقتصادی جهانی ، کاهش بهای نفت نیز عاملی است که روسیه را با این مشکلات مواجه کرده است. در حال حاضر نرخ تورم در روسیه سیزده درصد است در حالی که در سال دو هزارو هفت این رقم یازده و شش دهم درصد بوده است.
دولت روسیه معتقد است پیش بینی های مربوط به نرخ یازده و هشت دهم درصدی تورم در سال جاری صحیح است و تا پایان سال نرخ تورم به این مقدار خواهد رسید اما بانک مرکزی و وزارت توسعه اقتصادی معتقدند نرخ واقعی تورم کمی از انچه که پیش بینی شده بیشتر است.
طی هفته های اخیر قیمت گوشت گاو، مرغ، ماهی، چای، انواع شیرینی و تخم مرغ در روسیه افزایش و قیمت ارد و روغن کاهش یافته است.دولت دیمیتری مدودف نیز در این بحبوحه مجبور شده است اعلام کند روسیه در سال دو هزار و نه با کسری بودجه رو به رو خواهد شد امری که در ده سال گذشته بی سابقه بوده است. دولت مدودف اعلام کرده است کسری بودجه روسیه در سال آینده معادل چهل و هشت میلیارد یورو خواهد بود.
اما آنچه سران کاخ کرملین را نگران می سازد،سوء استفاده مخالفان حزب روسیه واحد از آشفتگیهای اقتصادی موجود است.وزارت کشور روسیه صراحتا هشدار داده است که وخامت اوضاع اقتصادی در این کشور ممکن است منجر به اغاز ناارامی های مردمی شود . این نخستین اذعان سطح بالای روسیه به این مسئله است که دستمزدهای پرداخت نشده و حذف فرصت های شغلی در این کشور می تواند منجر به اعتراض و ناارامی شود.
یک مقام کرملین با تاکید بر مشکلات اقتصادی روسیه گفت کاهش بهای نفت بدین معنی است که روسیه پس از سالها مازاد بودجه ، در سال دو هزار و نه با کسری بودجه روبرو خواهد بود . میخائیل سوخودولسکی معاون وزیر کشور روسیه اظهار نموده است که نارضایتی اقتصادی می تواند منجر به اغاز اعتراض و ناارامی شود .
وی این اظهارات را چند روز پس از درگیری پلیس ضد شورش روسیه با هزار تظاهرکننده معترض به تصمیم دولت در افزایش تعرفه های واردات خودروهای خارجی مستعمل در بندر ولادی ووستوک مطرح کرد. هدف از این تصمیم روسیه حمایت از خودروسازان روسی در برابر رکود اقتصادی کنونی در جهان است اما ازسوی دیگر با اعتراض های مردم در این بندر روسیه روبرو شد .
برخی ناظران هشدار داده اند مشکلات اقتصادی روزافزون در روسیه ممکن است اعتراض های ضد دولتی بیشتری را درپی داشته باشد. سوخودولسکی تصریح کرد این بحران اقتصادی ممکن است منجر به افزایش جرم ازسوی مردم نیازمند در این کشور شود. واقعیت این است که روسیه ممکن است با مشکل دیگری نیز روبرو شود و ان عواملی هستند که از کشورهای حاشیه برای کار به روسیه امده اند و اکنون هیچ درامدی برای گذران زندگی ندارند.
همچنین نگرانی زیادی درباره مهاجران غیرقانونی و کارگران خارجی وجود دارد . این احتمال نیز وجود دارد که جرائم خارجی ها در کشور افزایش یابد. بسیاری از کارگران ساختمانی روسیه و دیگر کارگران از جمهوری های فقیر سابق شوروی در اسیای مرکزی می ایند. مسئله مهم تر این است که در صورت وقوع بحران اقتصادی در روسیه،کشورهایی مانند انگلستان و آلمان این بحران را با هدف ضربه زدن به تیم دونفره پوتین-مدودیف هدایت خواهند کرد.همچنین ایالات متحده آمریکا نیز به شدت در انتظار وقوع بحران داخلی تازه در روسیه است تا بتواند موقعیت مسکو پس از نبرد اوستیا را تضعیف نماید.
نکته مهم دیگر اینکه روسیه سعی دارد در شرایط بحرانی قعلی ارتش خود را تجهیز و مدرنیزه نماید.دیمیتری مدودوف معتقد است که روند اصلاحات ارتش روسیه وارد برهه حساسی شده است . روند اصلاحات در ساختار ارتش که با هدف بهبود کارایی نظامیان روسی و امروزی سازی سطح ارتش روسیه به اجرا در امده است ، هم اکنون به مرحله ای حیاتی و حساس رسیده است . برای تقویت کارایی رزمی و کار امدتر کردن نیروها ، مقامات ارتش روسیه در نظر دارند ترکیب قوای مسلح را از چهار سطح ه سه سطح تغییر دهند . البته تقسیم بندی صفوف ارتش به قوای سه گانه نیروی زمینی ، دریایی و هوایی به همراه عناوینی همچون یگان چترباز ، نیروی هوا فضا و نیروی استراتژیک مدافعان موشکی ، همچنان حفظ خواهد شد و فعالیت این گروهها به قوت خود باقی خواهد بود.
از سوی دیگر،هنوز مناسبات روسیه با دو کشور مهم و تعیین کننده،یعنی ایالات متحده آمریکا و اوکراین قابل پیش بینی نیست.رئیس جمهور روسیه ناکامی واشنگتن و مسکو برای استفاده از فرصت ها حتی در زمینه توسعه همکاری های عادی و ادامه تیرگی روابط را مشکل آمریکایی ها دانسته است.
به عقیده مدودف و پوتین روابط روسیه و آمریکا طی سال های اخیر به رغم تلاش های صورت گرفته پیشرفت نداشته و حتی دچار تیرگی شده است. این از دست رفتن فرصت ها تقصیر مسکو نیست.
مسکو و واشنگتن طی سال های اخیر به طور آشکار در زمینه های مختلف از جمله دمکراسی، مشکلات خاورمیانه و گسترش ناتو دچار اختلافات شدید شدند. برخی کارشناسان غربی از فضای ایجاد شده در پی اقدامات یکجانبه گرایانه دولت “جورج بوش”، رئیس جمهور آمریکا، در سطح جهانی به عنوان آغازی برای جنگ سرد جدید توصیف کردند. در هر صورت روسیه حساب ویژه ای بر روی حضور دموکراتها در کاخ سفید باز کرده که البته اشتباه است!به نظر می رسد استراتژیستهیا روسی هنوز متوجه خطر حضور افرادی مانند برژینسکی در پشت پرده معادلات ژئو استراتژیک واشنگتن-مسکو نشده اند.
اما در خصوص معادلات مسکو و کی یف ،کاخ کرملین سعی دارد بازیگر اصلی و تعیین کننده باشد.رئیس جمهور روسیه اوکراین را عملابر سر دو راهی قرار داده است.به گفته دمیتری مدودف کی یف باید بین مسکو و تفلیس یکی را انتخاب کند.
به گفته وی کمک نظامی اوکراین به گرجستان و تصمیم برخی مقامات اوکراینی در خصوص تحویل سلاح و اعزام نیروهای اموزش دیده به این کشور به منظور کشتار سربازان روسی به منزله جنایتی علیه روابط روسیه و اوکراین است. رمدودف می گوید که روابط دشوار مسکو و کییف موجب تاسف وی است و از نظر وی دو طرف باید روابط برادرانه مبتنی بر تاریخ هزار ساله، ارزشهای مشترک و روابط نژادی نزدیک دو ملت برقرار کنند اما متاسفانه طی سالهای اخیر هیچ پیشرفتی در این زمینه مشاهده نشده است. رئیس جمهور روسیه معتقد است ناکارامد بودن دولت اوکراین بر این اوضاع تاثیر دارد و مقامات سیاسی اوکراین درگیر اختلافات بی پایانی هستند که پیامدهای ان نه تنها گریبانگیر مردم کشور است بلکه بر روابط این کشور با روسیه تاثیر می گذارد.