مدتى است که وضعیت داخلى گرجستان بى ثبات شده و بروز اختلاف میان دولت و احزاب مخالف به تبع تغییرات مکرر در سطوح بالاى مدیریتى این کشور مزیدى بر تشدید بى ثباتى ها بوده است. سه عامل در شکل گیرى مخالفت ها با دولت ساکاشویلى نقش داشته است: اول جنگ ماه اوت با روسیه که بسیارى معتقدند کاملا غیر ضرورى بوده است، دوم رد درخواست گرجستان براى الحاق به برنامه اقدام براى عضویت ناتو و سوم تغییرات مکرر اخیر در کابینه. آنچه در این میان جلب توجه مى کند لزوم موافقت کشورهاى اروپایى و آمریکا با سیاست هاى اعمال شده در گرجستان از سوى ساکاشویلى براى ماندن وى بر سر قدرت است. به نظر مى رسد مهم ترین عامل در شکل گیرى وضعیت حاضر در گرجستان اهمیتى است که مقامات این کشور به پیوستن به ساختارهاى یورو- آتلانتیکى مى دهند و لذا هر دولتى که نتواند در این راستا اقدام کند با مخالفت احزاب مخالف روبرو خواهد شد.
آغاز تحولات
۱- مى توان گفت که جنگ ماه اوت در گرجستان سر آغازى براى شکننده شدن موقعیت ساکاشویلى بود زیرا انتقادات زیادى را متوجه وى نمود. بسیارى از مخالفان وى معتقد بودند که این جنگ اجتناب پذیر بود و با وقوع آن روند پیوستن گرجستان به ناتو کند تر شد. زیرا بر اساس اساسنامه این پیمان اعضا در هنگام پیوستن به این سازمان نباید داراى مناقشه و درگیرى با سایر کشورها باشند.به علاوه در حال حاضر کشورهاى اروپایى دچار مشکلات بسیارى هستند و حمایت از گرجستان و آزرده ساختن روسیه کمکى به منافع آنها نمى کند. با وجود اینکه اخیراً اتحادیه اروپا با طرح ابتکار «همکارى شرقى» تلاش هایى را براى تأمین منافع بلندمدت خود در قفقاز جنوبى در دستورکار قرار داده، اما بسیارى بر این عقیده اند که این ابتکار تنها اقدامى ظاهرى، براى رفع مسئولیت و حفظ وضع موجود است. در حال حاضر اروپایى ها مسائل و مشکلاتى بزرگتر از اوستیاى جنوبى و آبخازیا دارند که باید به آنها رسیدگى کنند. در رأس آنها بحران مالى است که پیش بینى مى شود در سال آتى میلادى نیز تشدید شود. با همین ملاحظه، سفر اخیر نمایندگان سازمان ملل به ریاست یوهان وربک و اتحادیه اروپا به ریاست پرم مارل به آبخازیا که براى تمهید گزارش هایى براى نشست سوم ژنو انجام شد، نه تنها حاوى دستاورد خاصى براى تفلیس نبود، بلکه حتى در مواردى بین مقامات آبخازى و این نمایندگان توافقات و تفاهماتى نیز صورت گرفت.
۲- پیشبینىها در خصوص عضویت گرجستان در ناتو درست بود. در نشست وزیران خارجه ناتو از تاریخ دوم تا سوم دسامبر در بروکسل، اعضاى پیمان آتلانتیک شمالى، تفلیس را آماده دریافت وضع کاندیداى عضویت در ناتو ندانسته و اعطاى برنامه فعالیت عضویت در پیمان آتلانتیک شمالى را براى مدت نامحدود به تعلیق درآوردند. اولین درخواست گرجستان در نشست ناتو در بخارست در ماه آوریل ۲۰۰۸ رد شد. در آن زمان گفته شد که این کشور در آینده به عضویت این بلوک درخواهد آمد. البته آمریکا همچنان به حمایت خود از عضویت گرجستان در ناتو ادامه مى دهد. رئیس جمهور گرجستان درکنفرانسى تاکید کرد که به رغم قطع حمایت آمریکا از طرح عضویت سریع گرجستان در ناتو، واشنگتن هنوز مصرانه خواستار پیوستن گرجستان به این سازمان است. وى با اشاره به نشست ماه آوریل سران ناتو که در آن با «طرح اقدام عضویت» آمریکا مخالفت شد، تصریح کرد: آمریکایى ها حتى بیشتر از ماه آوریل خواستار عضویت گرجستان هستند.
۳- به دنبال تحولات فوق، در ۵ دسامبر نخست وزیرگرجستان گریگول مگالوبلیش ویلى دور جدید تحولات در دولت گرجستان را اعلام کرد که با برکنارى وزراى دفاع، امور خارجه و آموزش همراه بود. این مقام گرجى در کنفرانس مطبوعاتى ویژه اى با اعلام این مطلب برکنارى داوید کزریشویلى؛ وزیردفاع، یکاترینا تکلاشویلى؛ وزیر خارجه و گییا نودیا؛ وزیر علم و تحصیل را اعلام کرد. به علاوه وزیر فرهنگ، حمایت از آثار تاریخى و ورزش از پست خود کنار رفت و دبیر شوراى عالى امنیت ملى شد. این تغییرات نه فقط براى بسیارى از مردم بلکه حتى براى برخى وزرا نیز غیر منتظره بود. شوک بزرگتر صبح روز ۹ دسامبر بود که مجددا تغییرا ت جدیدى اعلام شد. سفیر گرجستان در ایالات متحده دیوید سیخارولیدزه به عنوان وزیر دفاع ،لاشا زاوانیا نماینده مجلس به عنوان وزیر توسعه اقتصادى و نیکولوز روروآ رئیس کمیته امنیت و دفاع پارلمان، به عنوان وزیر فرهنگ انتخاب شدند. با وجود اظهار نظرها در مورد انتصابات جدید، رئیس جمهور میخائیل ساکاشویلى این تغییرات راباهدف تمرکز بر روى تغییرات فرهنگى دانست. درست یک ماه قبل از آن یعنى در ۱ نوامبر پارلمان به نخست وزیر جدید مگالوبلیش ویلى و کابینه تغییر یافته وى راى اعتماد داده بود. به این ترتیب کمترکسى گمان مى کرد که کمتر از یک ماه بعد تغییرات جدیدى در کابینه اتفاق بیفتد.
روزنامه آلیا گزارش داد که وزیر دفاع دیوید کزراش ویلى نیم ساعت قبل از برکنارى، جلسه اى را با سمت وزیر دفاع برگزار کرده بود، در حالیکه کاملا از تغییرات پیش رو بى اطلاع بود. مگالوبلیش ویلى البته با تکیه بر روى اعضاى تیم ساکاشویلى اقدام نمود و چهره جدیدى را واردکابینه نکرد.وزیر دادگسترى سابق؛ نیکاگوارامیا به عنوان وزیر آموزش و علوم پیشنهاد شد. همچنین وزیر فرهنگ سابق؛ گریگول واشادزه به عنوان وزیر جدید امور خارجه، اکا شاراشیدزه؛ وزیر سابق توسعه اقتصادى به عنوان رئیس جدید اداره ریاست جمهورى و الکساندر لومایا دبیر سابق شوراى عالى امنیت ملى،آنگونه که در تفلیس شایعاتى در این خصوص مطرح شده است، به عنوان سفیر جدید گرجستان در سازمان ملل جایگزین ایراکلى آلاسانیا خواهد شد.
موضع گیرى مخالفین
بعد از امتناع ناتو از پذیرش گرجستان، مخالفان رئیس جمهورى این کشور با انتقاد از خط مشى وى در سیاست خارجى، خواستار سرنگونى ساکاشویلى، عضویت در ناتو و برقرارى روابط با روسیه شدند. امتناع وزراى امور خارجه کشورهاى عضو ناتو از پذیرفتن گرجستان در طرح «اقدام براى عضویت در ناتو»، بهانه تازه اى به دست مخالفان میخائیل ساکاشویلى، رئیس جمهورى این کشور داد تا به انتقادات خود از خط مشى وى در جهت گیریهاى سیاست خارجى بیفزایند. این بار پرچم دار موج جدید نارضایتى ها در گرجستان دو تن از یاران قدیمى ساکاشویلى، یعنى نینو بورجانازه، رئیس سابق پارلمان گرجستان و زوراب نوگایدلى، نخست وزیر سابق این کشور هستند.
موج جدید دموکراسى؟
کارشناسان ارائه تبیین منطقى براى بسیارى از تغییراتى که مردم از سال ۲۰۰۳ تاکنون چندین بار در سطح کابینه شاهد بوده اند را دشوار مى دانند.به عبارتى بعد از عملیات خصمانه ماه اوت بین روسیه و گرجستان برکنارى وزراى دفاع و امورخارجه به عنوان اقدامى غیرمنطقى تلقى شد. اما علیرغم انتصابات جدید اخیر، هیچ کس مسئولیت جنگ ماه اوت را به عهده نگرفت. آنها براین باورند که تغییر سیاستمداران با تجربه در دولت گرجستان، تلاشى ناموفق از سوى میخائیل ساکاشویلى براى انحراف افکار عمومى از مشکلات در نهاد ریاست جمهورى این کشور است و این امر بزودى منجر به سقوط سیاسى حاکمیت وى خواهد شد.همچنین مطابق برخى تحلیل ها با انتخاب وزیر جدید امور خارجه، سیاست خارجى این کشوربه شکل مثبتى تغییرخواهد یافت. ولى برخى دیگر مى گویند که انتخاب واشادزه با درنظر گرفتن مسائل داخلى صورت گرفته است. به همین دلیل کارشناسان تطبیق تغییرات اخیر در کابینه را با موج جدید دموکراسى مورد ادعاى ساکاشویلى در ماه سپتامبر و نیز سایر سیاست هاى اعلام شده توسط وى دشوار مى دانند. البته روى کار آمدن وزیر خارجه جدید مى تواند در بهبود روابط با روسیه موثر باشد.این فرض بر اساس این واقعیت است که گریگول واشادزه مدتها در روسیه زندگى کرده و علیرغم همه چالش ها، شهروندى روسیه و گرجستان را همزمان حفظ کرده است و تا امروز نیز با دایره هاى قدرت و نفوذ در هر دو کشور مرتبط مانده است. اما این ارزیابى ها از انتصاب واشادزه زیر سایه اى از سؤالات بى شمار در مورد انتصاب سایر وزرا قرار گرفته که تاکنون بى پاسخ مانده است. اما ادامه موج اول تغییرات، بى اساس بودن فرضیه مخالفان را نشان داد. حداقل با تغییرات اخیر به نظر مى رسد تیم رهبرى گرجستان کاملا دچار فروپاشى شده است و تصمیمات شتاب زده رئیس جمهور در حال از دست دادن منطق خود در داخل کشور مى باشد.
نتیجهگیرى
همانگونه که در بالا بیان شد، جنگ قفقاز، نپذیرفتن گرجستان در برنامه اقدام براى عضویت در ناتو و تغییر پیاپى وزرا که نشان از آشفتگى در دولت گرجستان دارد،موجب کاهش اهمیت گرجستان براى اروپایى ها گردیده و این امر همان طور که در اظهارات رهبران مخالفان نیز مطرح شد، نگرانى اپوزیسیون راکه البته در اصل پیوستن به ناتو هیچ اختلافى با دولت ندارند، برانگیخته است. در واقع مخالفت با دولت ساکاشویلى به این دلیل است که مخالفان آنرا سدى بر سر راه پیوستن سریعتر به ناتو و نیز پذیرش و مقبولیت این کشور در نزد غرب مى دانند. تغییرات اخیر در حکومت همچنین نشانه این است که قدرت همچنان در یک دایره بسته، کوچک ومحدود قرار دارد. در گزارش گروه بین المللى بحران آمده است: دولت گرجستان اگر قرار است از بحران اقتصادى جهانى و نارضایتى عمومى بر سر شکست در مناقشه با روسیه جان بدر ببرد، باید بى درنگ براى اجراى اصلاحات دست به کار شود. این گزارش دولت ساکاشویلى را ترغیب مى کند ثبات سیاسى را که براى تشویق سرمایه گذارى خارجى و توسعه لازم است برقرار کند. همچنین مى گوید تفلیس باید کمک هاى اجتماعى بیشترى فراهم آورد، استقلال قوه قضائیه را مسلم سازد و آزادى هاى رسانه هاى خبرى را افزایش دهد و نهایتا از دولت گرجستان مى خواهد فساد در سطح بالا را از بین ببرد و آنچه را «تغییرات حیاتى» در روند راى گیرى مى نامد انجام دهد. با این حال بعید به نظر مى رسد هرگونه تغییر در دولت با هدف تغییر در ساختارها و اصلاحات در این کشور صورت گیرد.به این ترتیب تنها نتیجه اى که مى توان از انتصابات پى در پى حکومت از ۵ دسامبر تاکنون، دریافت کرد این است که تغییرات واقعى، درست و گسترده ضرورى است. هرچند روند تحولات بیانگر چنین دورنمایى نیست.