ژنرال باردیواژ دبیر کل سازمان پیمان امنیت جمعى، به تازگى طرح تشکیل و استقرار یک نیروى نظامى بین المللى در آسیاى مرکزى که براى دفع هرگونه تهدید آمادگى خواهد داشت، را اعلان کرده بود. پس از اینکه دیمیترى مدودف رئیس جمهورى روسیه در ۹ نوامبر موافقتنامه تشکیل یک نیروى قدرتمند پنج هزار نفرى را براى تصویب تسلیم دوماى روسیه کرد. باردیواژ گفت: نیروى مزبور بر اساس انعقاد قرارداد توسط همه کشورهاى شرکت کننده تشکیل مى شود. به گزارش سایت ایران شرقى در تاریخ ۱۱ نوامبر دبیرکل سازمان پیمان امنیت جمعى یک بازدید کارى از قزاقستان داشت تا درباره وضعیت امنیتى حوزه استحفاظى سازمان پیمان امنیت جمعى مذاکره و گفتگو کند. سازمان پیمان امنیت جمعى کشورهاى ارمنستان، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان، روسیه، تاجیکستان و ازبکستان را در بر مى گیرد. کارشناسان این مساله را مورد بحث قرار مى دهند که اگر چه روسیه تلاش هاى خود را در جهت تقویت همکارى نظامى در زیر چتر سازمان کشورهاى همسود و سازمان پیمان امنیت جمعى توجیه مى کند، اما در حقیقت روسیه به دنبال اهداف خود در جهت حضور نظامى و نفوذ در آسیاى مرکزى است. روسیه در برابر «نفوذ خزنده و مرموز و غیر قابل پیش بینى چین» از یک سو و «نگرانى درباره سیاست هاى سلطه جویانه ایالات متحده آمریکا در منطقه» از سوى دیگر به تقویت همکارى هایش در زمینه هاى نظامى سیاسى و نظامى فنى در چارچوب پیمان هایى همچون جامعه کشورهاى همسود و سازمان پیمان امنیت جمعى، بویژه با کشورهاى آسیاى مرکزى تاکید مى ورزد. روز ۱۲ نوامبر باردیواژ گفت، پنج کشور عضو سازمان پیمان امنیت جمعى (روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان) توافق کرده اند تا توانمندى هاى نظامى این اتحادیه را به صورت قابل توجهى افزایش دهند. به گفته باردیواژ یک نیروى نظامى بین المللى در آسیاى مرکزى ایجاد مى شود که «قادر خواهد بود با هر گونه تهدید خارجى مقابله کند.» یگانهاى متحد ویژه واکنش سریع، بخشى از آن نیرو خواهند بود. نیروى مذکور شامل ۱۰ گردان خواهد بود که یک سیستم مشترک مضاعف دفاع هوایى از آن حمایت مى کند. این ساختار جدید توسط همه کشورهاى شرکت کننده به یک میزان تامین مالى مى شود، اما روسیه سلاحهاى مورد نیاز را که به شرایط موجود بستگى دارد، فراهم خواهد کرد. بدنبال این اعلان بزرگ، در تاریخ ۱۵ اکتبر گذشته، وزیران دفاع کشورهاى عضوسازمان پیمان امنیت جمعى در سن پترزبورگ گرد هم آمدند و درباره موضوعات مربوط به «سیستم مشترک دفاع هوایى» به بحث و مذاکره پرداختند. علاوه بر این در سالهاى اخیر اعضاى سازمان پیمان امنیت جمعى چندین رزمایش مشترک را در بین نیروهاى خود انجام داده اند در سپتامبر و اکتبر ۲۰۰۸ دو رزمایش مشترک یکى در روسیه با عنوان Center2008 و دیگر در قزاقستان با نام aldaspoin2008 برگزار شد.
روسیه هیچگاه منطقه را ترک نکرده است
به گفته ژنرال على بیک قاسم اف وزیر دفاع سابق و رئیس ستاد کل نیروهاى مسلح قزاقستان، روسیه با جذب همپیمانان به سوى خود و علامت دادن به غرب مبنى بر اینکه همکارى نظامى در بین کشورهاى جامعه همسود ادامه دارد، هدف مهمى را دنبال مى کند. اما از نظر سایر کارشناسان همه این اقدامات روسیه نشانِ روشنى از امیال این کشور براى توسعه حضور نظامى و نفوذ در منطقه حیاتى و استراتژیک آسیاى مرکزى است. در اولین سالهاى فروپاشى اتحاد جماهیر شوروى سابق روسیه موقعیت خود را در آسیاى مرکزى حفظ کرد. بخصوص یک یگان بزرگ نظامى در شهر مرو ترکمنستان داشت که بر اساس توافق بین مسکو،عشق آباد، شهروندان روسیه در ارتش ترکمنستان خدمت مى کردند. همچنین گارد مرزى روسیه نظارت بر سراسر مرز مشترک بین تاجیکستان و افغانستان را ادامه مى دهد. در دوران جنگ داخلى تاجیکستان یگانهاى متعددى از ارتش روسیه در خاک تاجیکستان مستقر بودند. یک یگان ویژه کماندویى چتر باز بمنظور حمایت از نیروى حافظ صلح کشورهاى عضو همسود که شامل نیروهایى از قزاقستان، قرقیزستان و ازبکستان بودند استقرار یافت. ولادمیر موخین یک کارشناس نظامى مقیم مسکو مى گوید از آن زمان به بعد روسیه بیشتر موقعیت خود را در آسیاى مرکزى از دست داده است. اما روسیه هنوز داراى نیرو و پایگاههاى نظامى در آسیاى مرکزى از جمله تاجیکستان،قرقیزستان و قزاقستان است. نیروهاى نظامى روسیه در قزاقستان در پایگاه فضایى بایکانور (نیروهاى فضایى) و در خط آتش نظامى «سارى شاگان» مستقر هستند. به اعتقاد آقاى موخین به مصلحت روسیه است که حضور نظامى خود را در چندین کشور منطقه تقویت نماید. وى مى گوید، اولا به مصلحت روسیه بود که حضور نظامى خود را در ازبکستان و ترکمنستان تقویت کند. در پایگاه خان آباد ازبکستان جایى که اولین بمب افکن هاى استراتژیک که مى توانند تا هندوستان پرواز کنند، مستقر شدند. خان آباد پایگاه هوایى خوبى بود. یک سکوى پرتاب خوب براى روسیه و پایگاهى بسیار با اهمیت بود. آقاى موخین مى افزاید یکى از مشکلات روسیه تاجیکستان بود که در آنجا یک ساختار عمده نظامى روسى وجود ندارد، بخصوص ضرورت ایجاب مى کند که همه چیز از نو ساخته شود. زمانى که پایگاه آماده باشد موضوع فرق مى کند . به همین دلیل آمریکایى ها از پایگاه خان آباد بخوبى استفاده کردند. کارشناس نظامى روس مى افزاید، دوم اینکه روسیه مى توانست همچون قبل از پایگاه نظامى مرو در ترکمنستان استفاده کند. بخش عمده اى از نیروى دفاع هوایى و همین طور یگانهاى عمده نیروى هوایى ترکمنستان در این پایگاه مستقر هستند.
مبارزه براى نفوذ نظامى در آسیاى مرکزى
موخین کارشناس نظامى روس، مى گوید: روسیه اراده کرده است تا موقعیت سابق خود را در آسیاى مرکزى بر اساس توافقات دو جانبه بار دیگر به دست آورد. اما کشورهاى منطقه براى اجازه دادن به ارتش روسیه براى بازگشت به کشورهایشان عجله به خرج نمى دهند. وى مى گوید برخى توافقات وجود دارد اما آنطور که معلوم است ازبکها تمایلى براى پذیرایى از یگانهاى نظامى روسیه ندارند و همچنین روسیه نمى تواند نیرویى را در قزاقستان و ترکمنستان بکار گیرد. پیتر فلستید یک کارشناس نظامى و دفاعى هفته نامه دفاعى جینز که در لندن منتشر مى شود مى گوید: منابع انرژى آسیاى مرکزى براى روسیه جذاب هستند و مسکو همه همت خود را به خرج مى دهد تا در این منطقه امتیازاتى را براى خود کسب نماید. وى مى افزاید از نظر من آنچه که در گرجستان اتفاق افتاد، مى تواند نمونه اى باشد از وضعیت روسیه احیاء شده که اعتقاد دارد در سطح جهانى متضرر شده و اکنون مى خواهد بار دیگر خود را به موقعیت یک قدرت بزرگ جهانى برساند. وى مى افزاید، آنچه که مى توانم بگویم این است که مدت زیادى است که روسیه تلاش مى کند تا از انرژى به منظور پیشبرد اهداف و اداره امور خود استفاده کرده و نفوذ خود را در همسایگانش توسعه دهد. کشورهاى معینى در معرض ضربات روسیه هستند چون آنها متکى و وابسته به انرژى روسیه بوده اند. انرژى هم از آسیاى مرکزى تامین مى شود. بنا براین مشاهده مى کنید که روسها مى خواهند آن منطقه امنیت داشته باشد و این موضوعى است که سبب بازخیزى روسیه شده است. از سوى دیگر تحلیلگر تاجیک مراد محمد شاه اف مى گوید صرفاً تقویت حضور نظامى روسیه در آسیاى مرکزى ضرورتا به معناى افزایش نفوذ آن کشور در منطقه نیست. محمد شاه اف مى افزاید، ما همچنین شاهد سیاست هاى چین هستیم که هیچ پایگاهى در منطقه آسیاى مرکزى ندارد، اما به تدریج با صبر و سماجت نفوذ خود را در این منطقه و سایر مناطق افزایش مى دهد. وى مى افزاید با استفاده از این مثال به نظر من بکارگیرى ابزار اقتصادى بهترین راه به دست آوردن جاى پا و نفوذ در منطقه است. قاسم بیک محمد یک کارشناس مستقل دیگر در دوشنبه در اظهاراتى مشابه مى گوید پس از درگیرى روسیه -گرجستان در قفقاز، روسیه زمینه را براى توسعه و گسترش حضور در آسیاى مرکزى و تقویت موقعیت خود در منطقه مساعد دیده است. از آغاز تشکیل جامعه کشورهاى همسود روسیه همواره و با شدت خطر حضور تهدیدات خارجى در آسیاى مرکزى را یادآور شده و علیه آن هشدار داده است. اما تا کنون هیچ کس تهدیداتى را که مسکو نسبت به آن هشدار داده ندیده است. روسیه همواره به خطر تروریسم نفوذى از مرزهاى افغانستان به سایر نقاط در منطقه تاکید داشته و به این بهانه به سادگى اهداف ژئوپلتیکى خود را در منطقه بسیار مهم آسیاى مرکزى دنبال مى کند. بیک محمد یاد آور مى شود که علاوه بر این حضور نظامى روسیه در آسیاى مرکزى نشان نمى دهد که سربازان روس نقش مورد انتظار از آنها را در حل بحرانهاى داخلى کشورهایى که در آنها مستقر بوده اند، ایفا کرده باشند. روسیه همواره یک نقش انفعالى داشته و ما شاهد چنین وضعیتى در قرقیزستان بودیم. به نظر برخى دیگر از کارشناسان مسائل منطقه، گرچه روسیه به منظور حفظ منافع مورد نظر خود در آسیاى مرکزى در تلاش براى گسترش نفوذ سیاسى و نظامى خویش در این منطقه است، اما این امر یعنى حفظ و گسترش حضور نظامى روسیه در منطقه آسیاى مرکزى، به خودى خود توانسته است به عنوان سدى در برابر هجوم و نفوذ سیل آساى جهان غرب، بویژه آمریکا در منطقه عمل کند. بویژه این که تقریبا تمام کشورهاى منطقه آسیاى مرکزى زمینه هاى لازم براى پذیرش این نفوذ را دارند. ضعف بنیان هاى اقتصادى و نظامى و عدم تجربه لازم در مسائل سیاسى و دیپلماتیک به دلیل نوپا بودن این کشورها، برخى از مهمترین راههاى نفوذ غرب به بهانه تقویت نقاط ضعف این کشورها، به منطقه است.