حمید اسماعیلی
پافشاری تهران برای حفظ حقوق هستهای قانونیاش وقوع هرگونه اتفاق تازه در فرآیند چانهزنیهای میان ایران و غرب را در این زمینه مانع شد و از اینرو پایان مهلت 60 روزه شورای امنیت نتوانست کوچکترین تعللی را در مواضع محکم ایران پدید آورد. نیل به توافقی مشترک میان ایران و مخالفان فنآوری هستهای جمهوری اسلامی پیش از آنکه مربوط به تعصب انعطافناپذیر تهران باشد به رفتاری است که غرب در اینباره بروز داده و سبب درکی شده است که اجازه نمیدهد تهران به سادگی از مواضع هستهایاش عقبنشینی کند. غربیها طی دو سال گذشته به طرزی کمسابقه خود را با مواضع واشنگتن همسو کردهاند. این امر بیش از هر چیز بر ارتفاع دیوار بیاعتمادی تهران نسبت به مخالفتها با فنآوری هستهای آن افزوده است. بلوک غرب بویژه اتحادیه اروپا در دو سال گذشته مدام بر طبلی کوبیدهاند که واشنگتن خوش میدارد در حالی که پیش از این دستکم تروییکای اروپایی تلاش میکرد نمایی از یک میانجی با موضعی بینابین را میان دو سر طیف مخالفت کامل با فنآوری هستهای ایران و موافق با آن بروز دهد.
بدیهی است تهران در چنین وضعی نمیتواند صلاحیت مذاکرهکنندگان اروپایی را در همان قد و اندازهای که پیش از این تصور میکرد باور داشته باشد. روند همسویی اروپاییان با آمریکا در ماههای اخیر پیامدهایی را بدنبال داشته که همان درک تهران از مخالفت اصولی غرب با امکان توانمندی هستهای ایران است. این امر هنگامی برجسته مینماید که اروپاییان رفتهرفته همان ادبیات با همان مضمون آمریکاییان را بر زبان راندند یعنی توقف کلیه فعالیتهای هستهای. این در حالی است که مذاکرهکنندگان اروپایی تا پیش از این ضمن به رسمیت شناختن حقوق ایران در بدترین شکل میکوشیدند راهحلی به نسبت میانه را که تراضی طرفین را در بر داشته باشد ارایه کنند. همچنین است ناکام گذاشتن تهران در دو سال و اندی مذاکرات مداوم با تروییکای اروپا همراه با تعلیق موقت که میبایست نتایج ملموس را برای تهران در این زمینه به ارمغان آورد ولی تروییکای اروپایی نه فقط پاداش مناسبی به تعامل سازنده ایران نداد بلکه به سرعت خود را همسو با سیاستهایی کرد که ایالات متحده از آغاز طراحی و زمینهسازی کرده بود.
مانع اصلی در بنبست مذاکرات ایران و غرب در زمان حاضر نه تعصب تهران برای حفظ حقوق هستهای خود که وجود دیوار بیاعتمادی میان تهران و پایتختهای غربی است. این دیوار از آنرو چیده شد که تهران با مرور رفتار غرب یقین کرد مخالفان در نگرشی آپارتایدی و غیرمنصفانه نه تنها خواستار عقبنشینی یکسویه ایران هستند و در ازای چنین رفتاری نیز نه فقط پاسخی مناسب و درخور نخواهند داد بلکه عقبنشینی تهران را تمهیدی برای افزایش مطالبات خود قرار میدهند. تهران در زمان حاضر موضع مشخصی را اعلام میکند هرگونه تصمیم درباره کیفیت ادامه فعالیتهای هستهای باید از دل مذاکراتی بیرون بیاید که دو طرف حقوق یکدیگر را به شکل رسمی و عملی به رسمیت بشناسند. تصمیمها و اعلام مواضع در قبال پرونده هستهای باید به دور از جنجالها و گرایشهای سیاسی منتسب به ایالات متحده باشد و مذاکرهکنندگان نه بعنوان شریک و متحد سیاسی واشنگتن بلکه در قامت بازیگرانی مستقل و مسئول در جامعه جهانی پشت میز مذاکرات حاضر شوند.
اظهارات مقامهای ایرانی طی روزهای اخیر و بویژه در آستانه پایان مهلت شورای امنیت سازمان ملل تاکید بر این مهم بود که مذاکرات تنها راه برونرفت از بنبست کنونی است البته چنانچه به راستی طرفهای مقابل برای چنین منظوری آمادگی داشته باشند. قرار است شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ماه مارس آینده و در پی گزارش البرادعی تشکیل جلسه دهد و بلافاصله پس از آن یعنی تا 9 مارس اعضای شورای امنیت سازمان ملل درباره صدور قطعنامه بعدی تصمیمگیری کنند. اما در این میان ایران با وجود همه اظهارات تهدیدآمیز و گاه سخیف مخالفانش در جامعه جهانی همچنان بر پایبندی به مذاکرات اصولی و فراگیر از حیث به رسمیت شناختن حقوق متقابل تاکید دارد در حالی که غرب ضمن آنکه مدام بر باز بودن درهای مذاکرات اشاره میکند ولی جانمایه کلان خود را تهدید قرار داده است و همین رفتار چنین احساسی را در افکار عمومی ایرانیان دامن میزند که غرب فقط تسلیم ایران را میطلبد یعنی بازی برد و باخت و نه بازی برد ـ برد.
البرادعی بعنوان متخصصترین فرد برای هرگونه اظهارنظر درباره پرونده هستهای ایران بکرات و بارها تصریح کرده است که نمیتوان حقوق ایران را نادیده انگاشت و نباید به واکنش تهران در برابر یکجانبهخواهی غرب اعتراض کرد ولی به نظر میرسد هژمونی آمریکایی سایه خود را بر رفتار و تصمیم مخالفان انداخته است و تا وقتی این وضعیت ادامه دارد بنبست در مذاکرات نیز مستدام خواهد بود. کافی است همسویی غرب در مذاکراه با ایران بجای تنظیم با گرایشهای نئوکانهای آمریکایی به احساس مسوولیت در جامعه جهانی تغییر شکل دهد آنگاه بیگمان تهران در باور خود نسبت به غرب تجدیدنظر خواهد کرد. تا اجلاس آتی شورای امنیت فرصت باقی است. گزارش اخیر البرادعی با وجود مواضع دوگانهاش به یک حقیقت اشاره دوباره دارد اینکه هیچگونه هدف نظامی در کاربری فنآوری هستهای ایران مشاهده نشده و همه فعالیتهای ایران با اطلاع آژانس بینالمللی انرژی اتمی انجام شده است. آیا این سند برای اثبات حسننیت تهران درباره حضور پشت میز مذاکرات کافی نیست آمریکاییان عکس این را میدانند و اروپاییان با دوری جستن از سیاستهای مستقل همان ادبیات آمریکا را تکرار میکنند. قرار نیست تهران بابت گرایشهای مصلحتجویانه غربی هزینه چشمپوشی از حقوق هستهای خود را بپردازد.