نقش رسانه‌ها در ریشه‌کنى فقر

علیرضا عبادتى
سال 1993مجمع عمومى سازمان ملل به پیشنهاد بیست و ششمین نشست کنفرانس عمومى یونسکو در سال 1991سوم مه هر سال را به عنوان «روز آزادى مطبوعات» به پاسداشت اصول بنیادى آزادى مطبوعات انتخاب کرده تا در آن روز نتایج ارزیابى آزادى بیان در سراسر دنیا روشن شود، از رسانه ها در برابر حملات دفاع به عمل آمده و یاد در خاطره خبرنگارانى که جان خود را در راه کشف و انتشار حقایق گذاشته اند یا به خاطر حرفه شان به زندان افتاده اند تقدیر و قدردانى شود.
اکثر کشورهاى پیشرفته در دنیا از این بهانه استفاده مى کنند تا نقض آزادى مطبوعات را در نقاط مختلف جهان به گوش جهانیان برسانند و مشخص کنند در چه کشورهایى کتاب سانسور یا جریمه مى شود، خبرنگاران و دبیران روزنامه ها تحت فشار قرار گرفته یا به زندان مى افتند یا آنکه جان خود را از دست مى دهند.در این روز وظیفه حکومت ها و دولت ها در اجراى تعهداتشان در قبال مطبوعات و آزادى بیان یادآورى مى شود و در میان خبرنگاران نیز آخرین دستاوردهاى فنون خبرنگارى و رعایت اخلاق خبرنگارى تبادل مى شود. از سال 1997 به بعد در این روز جایزه گیلرمو کانو نیز به خبرنگار برگزیده اهدا مى‌شود.
برنده امسال
جایزه گیلرمو کانو سال 2006 به مناسبت روز جهانى آزادى مطبوعات به «مى شیدیاک» خبرنگار لبنانى و مجرى محبوب تلویزیونى اختصاص یافت. برنامه «نهرکم سعید» یا روزتان بخیر او از شبکه ال بى سى (بنگاه خبرپراکنى لبنانى) طرفداران زیادى را در لبنان به خود جلب کرده است. او خود هدف حمله تروریستى در25 سپتامبر 2005قرارگرفت و یک دست و یک پاى خود را از دست داد. وى در لبنان نماد آزادى بیان محسوب مى شد و حمله تروریستى علیه او شباهت زیادى به ترور سمیر کثیر از روزنامه النهر داشت که در دسامبر 2005 هدف حمله تروریستى قرار گرفت.
جایزه گیلرمو کانو به افتخار خبرنگار کلمبیایى با همین نام است که در مقابل دفتر روزنامه اش در بوگوتا در17 دسامبر 1986هدف گلوله قرار گرفت. این خبرنگار جان خود را براى کشف و انتشار حقایق در مورد قاچاق مواد مخدر در کلمبیا گذاشت.
برنده این جایزه در سال 2005 «چنگ ییژونگ» دبیر سابق روزنامه فانفنگ دوشى بائو بود که اولین مورد ابتلاى به سارز را در استان گوانگ ژو گزارش کرد.
تم اصلى امسال
مهمترین تم روز جهانى آزادى مطبوعات در سال 2006 ارتباط تنگاتنگ بین آزادى رسانه ها و ریشه کنى فقر است. در راستاى رسیدن به اهداف توسعه هزاره که در سال 2000 به تصویب رسید، سازمان هاى غیردولتى و فعالان دولتى به شکل فزاینده اى بر تاثیر چندجانبه رسانه ها در توسعه پایدار و بهبود اوضاع و احوال افراد کم درآمد تاکید کرده اند. به همین مناسبت موضوع کنفرانسى که براى روز جهانى آزادى مطبوعات اختصاص یافته «رسانه، توسعه و ریشه کنى فقر» است. در این کنفرانس مقالاتى ارائه مى شود که به تاثیر و نقش دسترسى آزادانه مردم به اطلاعات بر کاهش فقر و افزایش توانمندى مردم کم درآمد می‌پردازند.
وزارت رسانه‌هاى جمعى و اطلاعات کشور سریلانکا از جانب دولت این کشور ماموریت یافته بود که با همکارى سازمان فرهنگى، علمى و آموزشى ملل متحد (معروف به یونسکو) میزبانى مراسم روز جهانى آزادى مطبوعات را بر عهده بگیرد. این مراسم در سالن کنفرانس بین المللى بندر انایک در بودالوکا ماواتاى کلمبیا در کشور سریلانکا برگزار شد که به همین مناسبت احداث شده بود. این مراسم در 11 و 12اردیبهشت از ساعت 30/9 صبح تا ساعت 4بعدازظهر برگزار شد و امروز 13 اردیبهشت در سالن اصلى این هتل جایزه گیلرمو کانو به «مى شیدیاک» اهدا مى‌شود.
پیام دبیرکل
کویچیرو ماتسویارا دبیرکل یونسکو به مناسبت روز جهانى آزادى مطبوعات پیامى فرستاده است که متن آن در سایت سازمان ملل قابل دسترسى است. در این پیام وى به اهمیت حفاظت از حقوق بنیادى بشر در زمینه آزادى بیان و مطبوعات و اصل 19 از قوانین حقوق بشر پرداخته و آن را پایه و اساس ایجاد دموکراسى قدرتمند، افزایش مشارکت مدنى، حاکمیت قانون و بهبود توسعه و امنیت جهانى معرفى کرده است.
در ادامه پیام، ماتسویارا به این نکته اشاره کرده که آزادى مطبوعات مى تواند به احقاق یکى دیگر از حقوق بشر کمک کند و آن رهایى و آزادى از چنگال فقر است. امروزه یک میلیارد انسان روزانه با کمتر از یک دلار زندگى خود را سپرى مى کنند.7/2میلیارد دیگر درآمدى کمتر از 2 دلار در روز دارند. براى مبارزه با چنین آمارهاى هولناک و غم انگیزى بیانیه هزاره سازمان ملل در سال 2000مهمترین اولویت جامعه جهانى را ریشه کنى فقر قرار داد. براساس این بیانیه تا سال 2015 باید میزان فقر به نصف سال 2000 برسد.
وى در ادامه به «جوامع دانش مدار» با چهار اصل: آزادى بیان، دسترسى همگانى و جهانى به اطلاعات، احترام متقابل به زبان و فرهنگ سایر ملل و آموزش با کیفیت براى همه پرداخت و گفت: براى رسیدن به جوامع دانش مدار، رسانه ها و فناورى اطلاعات براى کاهش شکاف دیجیتالى میان دارا و ندار نقش بسیار مهمى ایفا مى کنند. ظرف پنج سالى که از نشست سال 2000 یونسکو مى گذرد، دولت ها، آژانس هاى سازمان ملل، سازمان هاى غیردولتى و سایر فعالان بین المللى براى رسیدن به این اهداف نیروها و منابع خود را بسیج کرده‌اند.
در ادامه پیام دبیرکل یونسکو به اهمیت مشارکت مردم و به رسمیت شناختن رسانه هاى آزاد و مستقل به عنوان عنصر اصلى ریشه کنى فقر اشاره کرد و گفت: به دو دلیل رسانه ها در ریشه کنى فقر موثرند؛ دلیل اول به عنوان وسیله اى براى به اشتراک گذاشتن اطلاعات به منظور آگاهى مردم دنیا از حکومت دارى صحیح، ایجاد فرصت مساوى براى دستیابى به خدمات اساسى و ضرورى، افزایش پاسخگویى، شفاف سازى و جلوگیرى از فساد، افزایش مشارکت مردم در انتخابات و برگزیدن نامزدهاى پاسخگو و مسئولیت پذیر و غیره است. دلیل دوم رسانه ها مى توانند در به رسمیت شناخته شدن حقوق اولیه بشر، جوامع مدنى قوى تر، تغییرات نهادى، شفافیت سیاسى، حمایت از آموزش، آگاهى مردم از بهداشت عمومى (مثل آشنایى مردم با بیمارى هایى نظیر ایدز) و غیره موثر واقع شوند.
دبیرکل یونسکو به ارتباط نزدیک و همبستگى بین بالا بودن سطح آزادى بیان و مطبوعات و بالا بودن سطح درآمد، پایین بودن میزان مرگ ومیر نوزادان و بالا بودن سطح سواد مردم اشاره کرد و گفت: نتایج حاصل از تحقیقاتى که به این اطلاعات منجر شده در نشست جهانى در کشور تونس در نوامبر 2005 ارائه شد که 176 کشور جهان در آن حضور داشتند.
در این نشست 176 کشور جهان بر این نکته دوباره تاکید کردند که آزادى مطبوعات و جریان آزاد اطلاعات، عقاید و دانش نقشى اساسى در توسعه دارد.
ماتسویارا در پیام خود آورده است که روز جهانى آزادى مطبوعات فرصتى فراهم مى آورد تا به این پرسش پاسخ دهیم که چگونه رسانه ها و آزادى مطبوعات مى تواند در ریشه کنى فقر و رسیدن به اهداف بیانیه هزاره سازمان ملل کمک کند. براى آنکه رسانه ها نقش موثرى ایفا کنند مستلزم فراهم آوردن شرایطى امن و آزاد براى فعالیت خبرنگاران است. در ادامه وى به آمار فدراسیون بین المللى خبرنگاران در سال2005اشاره کرد و گفت: حدود 150 نفر خبرنگار و افرادى که در حوزه رسانه ها کار مى کنند به خاطر حرفه شان کشته شده اند و این رقم بالاترین عددى است که در کل ارقام به ثبت رسیده. تاکنون مشاهده مى شود و نشان مى دهد که خبرنگارى شغلى خطرناک بوده و خطر آن رو به افزایش است. این قشر از اجتماع با تهدید و ارعاب روبه رو هستند و در سال 2005بیش از 500نفر بازداشت یا زندانى شده اند. از مارس 2003 تا دسامبر 2005 تعداد خبرنگاران کشته شده در عراق به ?? نفر رسیده که بالاترین رکورد موجود است.
در پایان مدیرکل یونسکو از دولت ها و دولتمردان دنیا خواست که با مجازات عاملان خشونت علیه خبرنگاران و با قانونمند کردن نحوه مجازات این خشونت ها امکان جریان آزاد اخبار و اطلاعات از رسانه ها به ویژه مطبوعات را فراهم آورند.
سایر فعالیت‌ها
علاوه بر برنامه اصلى یونسکو سایر دفاتر این سازمان در سراسر جهان و همچنین سایر سازمان هاى غیردولتى فعالیت هایى را براى روز جهانى آزادى مطبوعات تدارک دیده اند. بعضى از آنها به اجراى مراسمى مى پردازند که در آن سازمان هاى رسانه اى، انجمن ها، دانشگاهیان و فعالان حقوق بشر دعوت شده به سخنرانى مى پردازند. در برخى از آنها نیز جوایزى اهدا مى شود. از جمله این سازمان ها مى توان به موارد زیر اشاره کرد: IFEX، IPI انجمن جهانى روزنامه نگاران و غیره. (مى توانید با همین نام در اینترنت جست وجو کرده و به سایت هاى رسمى آنان مراجعه کنید)
انجمن روزنامه نگاران تایلندى در بانکوک روز جهانى آزادى مطبوعات را جشن مى گیرند و سمینارى با همین نام در جاکارتا برگزار مى شود. این روزها در اخبار مشاهده کرده اید که کاتماندو پایتخت نپال آبستن رویدادهاى سیاسى است. این کشور نیز به کانون توجه فعالان سیاسى و طرفداران آزادى بیان و مطبوعات تبدیل شده است و براى روز سوم مه برنامه هایى تدارک دیده بودند. در مسکو رقابتى میان عکاسان مطبوعاتى تدارک دیده است که در آن به بهترین اثر جایزه خواهد داد. براى اطلاعات بیشتر به آدرس unesco.ru مراجعه کنید.
شاید یکى از بهترین و برجسته ترین کارهاى یونسکو در سال 2006 اجراى برنامه اى در رام الله فلسطین است. در آنجا علاوه بر سمینار، گردهمایى فعالان حرفه اى رسانه ها در این کشور صورت مى گیرد. براى اطلاعات بیشتر در زمینه روز جهانى آزادى مطبوعات مى توانید به سایت رسمى سازمان ملل یا یونسکو مراجعه کنید.