به هر قسمت از دنیا که نگاه میاندازیم، همه دارند در مورد اقتصاد صحبت میکنند؛ کسی نیست که البته با ادبیات تعریف و تمجید وضعیت فعلی اقتصاد دنیا را تحلیل کند. مشکلات مالی به اوج خودش رسیده است و بسیاری از غولهای اقتصادی دنیا تا مرز ورشکستگی پیش رفتهاند. هر روز خبرهای جدیدی در مورد بحران مالی دنیا به گوش میرسد و تیترهای درشت بسیاری از روزنامههای جهان هم به بحرانهای اقتصادی اختصاص پیدا میکند. تحلیلگران معتقدند به نظر میرسد بحران اقتصاد جهانی در سال 2009 نیز ادامه پیدا کند و رکود در فعالیتهای اقتصادی، پایین بودن قیمت نفت، کاهش ارزش سهام و ادامه موج ورشکستگیها در بخش بانکی از جمله پدیدههای این سال هستند.
صندوق بینالمللی پول گزارش داده رشد اقتصادی جهان که سال گذشته به رقم قابل توجه 5 درصد رسیده بود، در پایان امسال به 9/3 درصد کاهش پیدا میکند. از سوی دیگر سقوط وحشتناکی در انتظار نرخ رشد اقتصادی آمریکاست، به طوری که در پایان سال 2008 به 5/1 درصد و در پایان سال آینده میلادی به 1/0 درصد کاهش خواهد یافت. بر اساس گزارش صندوق بینالمللی پول، رشد اقتصادی کشورهای فرانسه، انگلیس، کانادا، ژاپن و بسیاری از کشورهای در حال توسعه نیز در سال جاری میلادی نسبت به سال قبل کاهش پیدا خواهد کرد.
اما بعد از به اوج رسیدن بحران مالی دنیا، ژاپن رسماً اعلام کرد آماده برگزاری اجلاس فوقالعاده برای بررسی اوضاع در بازارهای مالی جهان است.
«اگر هیچ راهحلی پیدا نشود، من در مقام ریاست، چنین اجلاسی را فرامیخوانم. در صورت پیدا نشدن راه خروج از بحران مالی کنونی طی دیدار امروز وزرای دارایی کشورهای گروه هفت، ژاپن که در سال جاری ریاست گروه هشت کشور صنعتی جهان را برعهده دارد، آمادگی دارد اجلاس فوقالعاده گروه هشت را فراخواند.» این آخرین اظهارات نخستوزیر ژاپن در مورد بحران اقتصادی دنیاست. او مقتدرانه خواستار برگزاری این جلسه کلیدی شده است. در آمریکا اما رهبران کنگره آمریکا از جرج بوش رئیسجمهور این کشور خواستند برای بررسی بحران اقتصادی برگزاری نشست اضطراری گروه جی هشت (G8) را درخواست کند.
سیانان این خبر را در حالی اعلام کرده است که بیشتر به شکل گزارشی تحلیلی از این تلویزیون معتبر پخش شد؛ سناتور هری رید نماینده اکثریت اعضای کنگره و نانسی پلوسی رئیس کنگره آمریکا روز پنجشنبه با ارسال یادداشتی به جرج بوش و همچنین انتشار بیانیهیی از رئیسجمهوری آمریکا خواستند از اعضای گروه جی هشت برای برگزاری نشستی اضطراری با هدف بررسی بحران اقتصادی دعوت کند. آنها نامهیی تهیه کردند و در حالی آن را برای رئیسجمهور آمریکا نوشتند که چندی پیش کنگره آمریکا لایحه نجات مالی آمریکا را برای کمک به دولت جهت خرید دیون«وال استریت» به ارزش 700 میلیارد دلار تصویب کرده بود. آمریکا و آشفتگی وال استریت (مرکز بزرگترین مراکز اقتصادی ایالات متحده آمریکا و چند بورس مهم اقتصادی این کشور از جمله بازار بورس نیویورک، بازار بورس نزدَک، بازار بورس آمریکا، بازار بورس تجاری نیویورک و میز بازرگانی نیویورک) نیز از این موضوع سهمی بردهاند. الیگارشهای روسی برای حفظ منافع خود به تقلا افتادهاند، سرمایهگذاران سنگاپوری در دفاتر بیمه ورشکسته آمریکایی (ایآیجی) به صف شدهاند تا حسابهای خود را ببندند و سه چهارم فرانسویان هم که معمولاً به تحولات وال استریت بیتفاوت بودند، اکنون شدیداً نسبت به آینده اقتصادی مملکت خود نگرانند.
البته بحران مالی کنونی، تمامی کشورها و بخشهای اقتصادی را به یک اندازه تحت تاثیر قرار نمیدهد و هنوز مشخص نیست این بیماری مسری چه زمانی متوقف میشود، اما تاکنون از سراسر جهان نشانههای مشابهی از پیامدهای این بحران عظیم نمود یافته است. تحلیلگران سالها بود که ادغام و یکپارچه شدن نظام بانکی بینالمللی را پیشبینی میکردند و اکنون این واقعه به حقیقت پیوسته است. اوضاع وخیم مالی بانکهای بزرگ موجب شده که آنان برای ادامه حیات، چارهیی جز ازدواج با یکدیگر (ادغام) نداشته باشند. قویترین بانکهای تجاری جهان شامل اچاسبی سی انگلیس، سانتاندر اسپانیا، بیانپی فرانسه، یونی کردیت ایتالیا و لیودز تیاسبی انگلیس چند روز پس از ورشکسته شدن رقیب بزرگ آمریکایی خود یعنی لمن برادرز، رقیب دیگر در آستانه ورشکستگی یعنی اچبیاواس را خریدند. در چند ماه اخیر دو ادغام بزرگ هم در شبکه بانکی آلمان رخ داده است.
لندن که سالیان سال است با نیویورک برای کسب لقب پایتخت مالی جهان رقابت میکند به اندازه نیویورک زیان دیده است، چرا که اقتصاد آن کاملاً به بازارهای مالی وابسته است اما بزرگترین بازنده بینالمللی تاکنون مسکو بوده است که بورس آن به تعطیلی کشیده شده و 1200 بانک روس نیز به کما رفتهاند. بورسها و بازارهای اوراق بهادار پرشتابترین اقتصادهای جهان هم از بحران اخیر شدیداً لطمه دیدهاند. شاخص بورس شانگهای چین در سال جاری میلادی 50 درصد سقوط کرده است، بازار مالی برزیل رو به ویرانی نهاده و روسیه هم از ترس، بازار مالی خود را بسته است. تنها نقطه امید اقتصاد جهانی این است که چین و روسیه و برزیل همچنان رشد بالای اقتصادی خود را حفظ کردهاند و در صورتی که اقتصاد این سه کشور هم مانند آمریکا و اروپا دچار رکود شده بود، اقتصاد جهانی مطمئناً رو به زوال میرفت. به علاوه سرمایهگذاران اقتصادهای نوظهور از این پس به دنبال بازارهای مالی جدیدی برای سرمایهگذاری خواهند بود و این فرصت بینظیری برای اقتصادهایی است که از مهلکه بحران اخیر، جان سالم به در برند. این دو رهبر دموکرات آمریکا در یادداشت خود خطاب به رئیسجمهوری آمریکا نوشتهاند؛ «از دعوت رهبران کشورهای صنعتی برای برگزاری نشست اضطراری حمایت میکنیم و از شما میخواهیم با تاکید بر ضرورت تامین امنیت اقتصادی و کنترل بحران کنونی مصرانه از رهبران گروه جی هشت دعوت کنید تا نشستی برای یافتن راهحلی عملی برگزار کنند.»
گفته میشود دانا پرینو سخنگوی کاخ سفید در واکنش به این یادداشت گفته است؛ «کاملاً از برگزاری این نشست و طرحها و ایدههای مطرح شده در آن استقبال میکنیم.» این در حالی است که آمریکا طرحی را در دست بررسی دارد که در صورت اجرا، بزرگترین دخالت دولت در سیستم بانکی در تاریخ این کشور خواهد بود. این طرح در شرایطی مطرح شده که جرج بوش به تازگی اعلام کرده میخواهد بهبود وضعیت اقتصادی را رقم بزند. بوش میگوید؛ «مقامات آمریکا دارای استراتژی جامعی برای مقابله با بحرانند و دارای ابزاری هستند که برای حل مشکلات موجود از آن استفاده خواهند کرد.»
این اظهارات در حالی صورت میگیرد که با وجود اقدامات اخیر قدرتهای بزرگ اقتصادی برای مقابله با بحران مالی، سقوط قیمتها در بورسهای عمده جهان ادامه داشته و بر بازار نفت نیز تاثیر گذاشته است، به طوری که با آغاز معاملات در بورسهای اروپایی در روز جمعه، شاخص بهای سهام در بورس لندن، پس از بهبود نسبی در روز گذشته، حدود 10 درصد تنزل کرد و به پایینترین سطح از سال 2002 رسید و بورسهای پاریس و فرانکفورت نیز شاهد سقوط مشابهی در بهای سهام بودند.
دولت آمریکا در حال بررسی امکان تضمین تمامی بدهی بانکها و همچنین سپردههای بانکی است که در صورت عملی شدن این تصمیم و همچنین ملی کردن بخشی از بانکها، این بزرگترین دخالت در سیستم مالی، در تاریخ این کشور محسوب میشود. گفته شده این گام برای ثبات بخشیدن به بازارهای مالی انجام میگیرد. اما در آفریقا و دولت کلیدی لیبی تصمیم مهمیدر زمینه سیاستهای اقتصادیاش گرفته شده است؛ آنها تمامی موجودی خود را که در حسابهای این کشور در بانکهای سوئیس وجود دارد، باز خواندند و خواستار قطع همکاری اقتصادی با سوئیس شدند. لیبی تصمیم به توقف صدور نفت به سوئیس گرفته و تمامی موجودی خود را که هفت میلیارد دلار ارزیابی میشود از بانکهای سوئیس باز میخواند.
این حرکت به نشانه اعتراض نسبت به برخورد نمایندگان پلیس ژنو با دیپلماتها و بازرگانان لیبیایی صورت میگیرد. تابستان امسال بین سوئیس و لیبی جنجال پرسر و صدای دیپلماتیکی راه افتاد که علت آن بازداشت پسر قذافی ـ پسر رهبر انقلاب لیبیـ و همسر وی در ژنو بود. در آسیا و قطر اما شاخص سهام در بازار مالی دوحه در هفته گذشته بیش از 1740 واحد کاهش یافته است. در معاملات هفته گذشته در بازار مالی دوحه حجم کل معاملات از مرز 333 میلیارد و 500 میلیون ریال قطری گذشت که شاخص سهام در این بازار مالی بیش از 1740 واحد کاهش یافت و شاخص کل سهام در بازار مالی دوحه به 62/7573 واحد رسید. در پی تداوم بحران در بازارهای مالی کشورهای حوزه خلیج فارس در چند هفته گذشته، بازار مالی دوحه در هفته گذشته شاهد کاهش شدید شاخصها و حجم معاملات بود.
در نهایت اما وضعیت فعلی بازارهای مالی جهان را نمیتوان بحرانی دانست که یک طرف آن برندگان و طرف دیگر آن بازندهها قرار دارند. بحران مالی اخیر آمریکا از آن بحرانهایی است که به قول آلن گرینسپن رئیس سابق بانک مرکزی آمریکا، هر قرن یا حداکثر هر نیم قرن یک بار اتفاق میافتد.