علی پوریا
طرح سهام عدالت که قرار است از دهه فجر امسال به اجرا در آید بر اساس برنامهریزیهایی انجام شد، باید چند هدف اقتصادی و نیمه اقتصادی در کشور را مورد توجه قرار دهد یا خلاءهایی را در ساختار اقتصادی کشور پرکند.
اولین این اهداف، چنانکه از عنوان طرح نیز برمیآید، تحقق بخشی از اهداف عدالتخواهانه دولت است. هرچند برنامهریزی برای تدوین و اجرای چنین طرحی در دولت گذشته نیز مورد توجه بوده ولی با توجه به شعارهای عدالت خواهی دکتر احمدی نژاد دولت وی ارتباط وسیعتر و عمیقتری با این طرح پیدا کرد و اهمیت بیشتری برای اجرای آن قائل شد. چه بسا اگر شخص دیگری زمام اجرایی کشور را به عهده میگرفت، این طرح به این سرعت و حساسیت به مرحله اجرا نمیرسید.
دومین هدف این طرح که در راستای هدف اول و مرتبط با زندگی روزمرده مردم است، بالابردن ثروت و توان مالی خانوادههای ایرانی است. توان مالی خانوادههای ایرانی بر اساس گزارشهای منتشره از میانگین جهانی پایین تر است و این واقعیت پایین بودن سطح رفاه و استانداردهای زندگی اکثریت خانوادههای ایرانی را سبب شده است، بنابراین با واگذاری این سهام قرار است توان و ثروتهای مالی خانوادهها افزایش یابد که برآیند این ثروت در افزایش سطح رفاه اجتماعی و اقتصادی در میان مدت تبلور پیدا میکند.
سومین هدفی که به طور ناخواسته از اجرای طرح مورد توجه قرار میگیرد افزایش نقش مردم در اقتصاد ملی است. در واقع با سهامدار شدن خانوادههای ایران، مالکیت بخش اعظم منابع مالی و سرمایهای کشور ازدولت به مردم منتقل میشود. به این ترتیب با افزایش نقشمردم در اقتصاد، از نقش دولت کاسته میشود. علاوه بر این با اجرای این طرح عموم مردم به نوعی آموزش اقتصادی فکر کردن و فعال شدن در عرصه بازیهای اقتصادی را به مانند کشورهای صنعتی فرا میگیرند و افرادی که انگیزه و شم لازم را دارند میتوانند فعالیت اقتصادی خود را گسترش دهند و به نوعی فرهنگی اقتصادی نیز در جامعه ایرانی گسترش یابد.
چهارمین هدفی که دولت با اجرای طرح سهام عدالت دنبال میکند، کوچک کردن خود و به عبارت دیگر سرعت بخشیدن به خصوصی سازی است. خصوصی سازی در ایران با وجود سابقه 10 ساله، روندی کند و متزلزل داشته است و به اعتقاد کارشناسان، با چنین روندی، خصوصی سازی درایران صدها سال طول میکشد طراحان سهام عدالت، اجرای این طرح را به عنوان عامل محرک و توسعه دهنده فراینده خصوصی سازی در کشور ارزیابی میکنند.
ملاحظه اهداف فوق در چارچوب سهام عدالت اهمیت و وزن بالای آن را در اقتصاد کشور نشان میدهد. این طرح در برخی کشورها به ویژه کشورهای اروپای مرکزی به اجرا درآمده اما به دلیل عدم پیشبینی سازو کارهای لازم، طرح از اهداف واقعی خود دور شده و مسائل و مشکلات اقتصادی این کشورها را افزایش داده است. بنابراین با توجه به اهداف و کار ویژههای در نظر گرفته شده، دقت در تدوین آیین نامه و اجرای آن اجتناب ناپذیر است