ورشکستگی «هیپو ریل استیت» دومین بانک بزرگ وامدهنده مسکن در آلمان، آنگلا مرکل صدر اعظم این کشور را بر آن داشت تا در اقدامی باور نکردنی، دولت را مامور ضمانت مالی همه سپردههای موجود در بانکهای خصوصی کند.
به نوشته گاردین، خطر بروز بحران به حدی جدی است که همه دولتها در سطح اروپا را ناگزیر ساخته برخلاف قوانین کشور وارد عمل شده و در پی چارهاندیشی برآیند. در انگلیس، دولت بهشدت تحت فشار است تا اقدامی مشابه دولت آلمان را برای پیشگیری از بروز بحران مالی برای بانکهای این کشور به عمل آورد.
«آلیستیر دارلینگ» وزیر خزانهداری انگلیس پیشنهادها برای ملزم ساختن بانک مرکزی به کاستن از نرخ بهره را رد کرد و سیاست اقتصادی گوردون براون نخستوزیر انگلیس در مورد مالیاتبندی و نحوه هزینه کردن مالیات؛ دیگر کارایی خود را از دست داده و دولت در گزارش طرح پیشنهادی بودجه سال آینده در پاییز امسال آن را کنار خواهد گذاشت.
روش دولت کارگری انگلیس برای تغییر سیاستهای اقتصادی مبتنی بر عدم مداخله دولت در بازار مالی و حذف همه ابزارهای مزاحم در سیاستگذاریهای بازار از جمله مداخلات سیاسی دنبالهروی سایر کشورهای اروپایی را به دنبال داشته است.
نشست رهبران چهار کشور اروپایی
گوردون براون، آنجلا مرکل، سیلویو برلوسکنی (نخستوزیر ایتالیا) و نیکولا سارکوزی (رئیسجمهوری فرانسه) در نشست پاریس قانون محدودیت 3 درصد کسری بودجه را که پیمان ماستریخت آن را تصویب کرده است؛ ملغی اعلام کرده و خواستار برپایی اجلاس سران جهان برای تصویب یک نظام مالی بینالمللی جدید شدند.
بر اساس این گزارش، پس از پایان جنگ جهانی دوم نیز وضعیت اقتصادی مشابهی پیش آمد و با اتخاذ یک نظام مالی جهانی منجر به تاسیس دو نهاد مالی جهانی شامل «بانک جهانی» و «صندوق بینالمللی پول» شد.
اغراق نیست اگر بگوییم که اکنون با یک چالش بزرگ جهانی روبهرو هستیم.
به نظر میرسد برای آغاز کار، صندوق بینالمللی پول باید به عنوان تنظیمکننده سیستم مالی بانکها وارد عمل شود، مانعی بر سر راه سرمایهگذاری این بانکها ایجاد کند و قوانین جدیدی برای تنظیم بازارهای مالی و بلکه برای تصحیح الگوهای کامل اقتصادی به تصویب برسد.
و چین نیز به عنوان یکی از اقتصادهای برتر جهان وارد این نظام شود. این اقدامات در حالی صورت میگیرد که در نیویورک جلسه رسیدگی به تلاشهای متقابل سیتی گروپ و والز فارگو برای تصاحب واکویا، بانک بزرگی که یک هفته قبل تقریبا ورشکست شد، جریان داشت. این رقابتها میتواند موجب تشویش هرچه بیشتر سرمایهگذاران شود. در عین حال این بحران در اروپا ظاهرا جدیدترین بحران پیش روی این قاره از زمان اتخاذ یورو به عنوان یک ارز مشترک در سال 1999 است.
بانک مرکزی اروپا با بالا گرفتن بحران بیمهابا به بانکها پول قرض داده و در برابر پیشنهاد کاهش نرخ بهره مقاومت کرده است اما اخیرا گفت ممکن است به زودی نرخ بهره را کاهش دهد. این پول اضافی که هدف از آن اطمینان از وجود پول کافی در بانکها بود نتوانست به سپردهگذاران و سرمایهداران اطمینان خاطر دهد و عملکرد بازارهای بورس اروپا حتی از بازارهای آمریکا بدتر بوده است. در ایسلند مقامات دولتی و روسای بانکها از یک طرح نجات احتمالی برای بانکهای تجاری این کشور خبر میدهند و در برلین صدر اعظم و وزیر دارایی در برابر دوربینهای تلویزیون قول دادند از همه سپردههای بانکها حمایت خواهند کرد، گرچه معلوم نیست آیا قانونی برای عمل به آن وعده لازم است یا نه. بازارهای بورس آسیا نیز به علت نگرانی فزاینده درباره سلامت بانکهای اروپایی و انعطافپذیری اقتصاد جهانی به شدت سقوط کردند. رویدادها در برلین و بروکسل تاییدی بر شکست رویکرد مورد به مورد اروپا برای احیای اعتماد به بخش بانکداری این قاره است که به طور فزایندهای بحرانی میشود. اجلاس محدود سران اروپا تاثیر چندانی در فرونشاندن نگرانیها نداشت. رئیسجمهور فرانسه و همتایان آلمانی، انگلیسی و ایتالیایی وی قول دادند از ورشکستگی مانند بانک لیمن در اروپا جلوگیری کنند اما طرح نجاتی به سبک آمریکا پیشنهاد ندادند.
این بحران مشکل اتخاذ اقدامی هماهنگ را در اروپا برجسته میکند چون اقتصادهای آنها به مراتب منسجمتر از ساختارهای حکومتی آنها است. ژان کلود تریشه رئیس بانک مرکزی اروپا گفت، «ما یک فدراسیون سیاسی نیستیم و یک بودجه فدرال نداریم.» هفته گذشته ایرلند اقداماتی به منظور تضمین سپردهها و تعهدات دیگر در شش بانک عمده به عمل آورد.
در لندن و برلین نارضایتیهایی درباره آن اقدام که برای آن بانکها مزیت تبعیضآمیزی قائل میشد ابراز شد اما پس از آنکه انگلیس مبلغ تضمین را از 35 هزار پوند به 50 هزار پوند، تقریبا 90 هزار دلار، افزایش داد، آلمان نیز تضمینهایی را برای سپردهها پیشنهاد داد. برخلاف آمریکا که سپردهها کاملا تا سقف 250 هزار دلار تضمین میشوند این رقم تا سال گذشته 100 هزار دلار بود و در اکثر کشورهای اروپایی فقط بخشی از سپردها تضمین شدهاند که این تضمین گاهی از طرف گروههای بانکها است نه دولتها.
بحران کارتهای اعتباری در آمریکا شروع شد و با اینکه بسیاری از مشکلات بانکهای اروپا از وامهای بد در اروپا نشات گرفته فعالیتها در آمریکا در این زمینه نقش داشته است. نگرانی درباره بازار اعتبارات در صدر نگرانیهای در حال تشدید درباره رشد اقتصادی در اروپا و آمریکا قرار دارد. بسیاری از اقتصاددانان معتقد به وجود رکود در هر دو عرصهاند.
با این حال برخی تحلیلگران خوشبین میگویند، یک نفع دراز مدت بالقوه آشفتگی کنونی این است که پیشبرد یکپارچگی اروپا اغلب مستلزم بحران است.
سیلوستر ایجفینگر عضو هیات کارشناسی پول که به پارلمان اروپا توصیه ارائه میدهد، میگوید: پیشرفت در اروپا معمولا نتیجه یک بحران است و این میتواند یکی از آن وهلههای نادر در تاریخ اتحادیه اروپا باشد.
آنان که زرنگترند
به هر حال بحران مالی جهانی به بسیاری از شرکتها و نهادهای مالی آمریکایی و غربی لطمه وارد کرده است در این بین برخیها از این فرصت نهایت استفاده را برای سود بیشتر بردهاند.
وارن بافت میلیاردر آمریکایی که از ثروتمندترین مردان جهان محسوب می شود از این بحران استفاده مطلوبی کرده است و طی دو هفته گذشته بیش از دوازده میلیارد و هفتصد میلیون دلار هزینه کرده است تا شرکتهای در حال ورشکستگی را بخرد. یکی از راهبردهای موفقیت بافت خرید شرکتها در حالی که با مشکلات جدی مالی مواجهند به قیمت پایین است و سپس این شرکتها را بعد از انکه وضع خوبی پیدا کردند میفروشد.
سهامداران صندوق سرمایه گذاری وارن بافت امروزه پول کلانی به جیب زده اند زیرا ارزش این سهام همواره رو به افزایش است.
علاوه بر بافت بانکهای ژاپنی نیز از این فرصت استفاده کردهاند و به خرید گسترده سهام بانکهای آمریکایی روی آورده اند و می توان گفت ژاپن به نوعی از غرب انتقام گرفتهاند.
این بانکها در حال خرید بانکهای معتبر آمریکایی به ارزش پایینی هستند. در اروپا نیز برخی از بانکهایی که در جایگاه بهتری دارند به معاملات پر منفعتی اقدام کردهاند برای مثال بانک بیانپی پاریبا فرانسه با خرید بانک فورتیس به مهمترین بانک اروپایی در زمینه پسانداز تبدیل شد. دویچ بانک و رویال بانک اف اسکاتلند نیز در وضع مالی خوبی قرار دارند که علت موفقیت انها پرهیز از سرمایهگذاری در بخش وام مسکن و اوراق مشارکت مسموم آمریکایی بوده است. در عین حال انجمن یهودی ضدافترا (ADL) که خود را حامی یهودیان جهان میداند از تعدد بیسابقه اظهارنظرهای آنتیسمیتیستی (یهودستیزی) در اینترنت پس از ورشکستگی بانکهای سرمایهگذاری در آمریکا و تصویب طرح مساعدت مالی دولت آمریکا به بازار بورس خبر داد.
در این پیامهای آنتیسمیتیستی که در بخش نظرات پایگاههای مختلف اینترنتی آمده است؛ یهودیان به عنوان دستهای پنهان در دولت و اقتصاد با تکیه بر شعار «نظم جهانی یهود» موجب به وجود آمدن این فاجعه و بحران شدهاند. در بسیاری از این اظهارنظرات، اینترنت به عنوان مرکز افراطگرایی یهودیان شناخته شده است. همچنین بسیاری از سایتهای نئونازی خواستار گسترش دادن تمایلات و اقدامات آنتیسمیتیستی شدهاند.
آبراهام اچ فاکسمن (.Foxman Abraham H) رئیس انجمن ضدافترا اظهار کرد: «ما به خوبی میدانیم که هر وقت اقتصاد جهانی دچار مشکل شده، اقدامات آنتیسمیتیستی نیز بالا گرفته است. ما پس از 11 سپتامبر فهمیدیم که هر وقت اقتصاد جهانی دچار حوادث و لرزش میشود، یهودیان مورد حمله و شماتت و انتقاد قرار میگیرند. بسیاری از سایتها از جمله سایت مشهور Yahoo سعی در پاک کردن اظهارنظرات تند کرده اما از طرف دیگر بسیاری از کاربران شبکه از دیگر کاربران خواستهاند تا مانع از این عمل شوند.
در مقابل بسیاری از گروههای یهودی به این اظهارنظرات پاسخ داده و این مطالب را اکاذیب بیپایه و اساس خواندهاند. بسیاری از کاربران نیز مستقیما به خود انجمن ضدافترا اظهارنظر کردهاند. انجمن ضدافترا مدعی شده است که پایگاههای اینترنتی نئونازی نقش بزرگی در به وجود آمدن این جو ناآرام علیه یهودیان ایفا کردهاند.