محمد ربیعی
گرچه مفهوم و اصطلاح «جنگ نامتقارن» در چند ساله اخیر و به تازگی وارد ادبیات استراتژیک و نظامی دنیا شده است، اما این جنگ یک شیوه نو و جدید به حساب نمیآید، بلکه همواره به عنوان یک استراتژیک یا تاکتیک در شیوه نبرد از قدیم بخوبی توسط جنگاوران درک شدهاست و در همه جنگهایی که عدم برابری و عدم همترازی نظامی بین طرفهای درگیر در یک مناقشه وجود داشته و نتوان از طریق مرسوم و شیوههای جنگ کلاسیک دشمن را مغلوب کرد، انتخاب نبرد نامتقارن منطقیترین شیوه است و با شناسایی نقاط ضعف و آسیبپذیری دشمن و با انتخاب تاکتیکهای فریب، پوشش، پراکندگی و بکارگیری هرگونه زمینه استفاده میشود.
جنگ نامتقارن در زمان هجوم دشمن قوی به سوی طرف ضعیف مفهوم مییابد، طرف ضعیف با پرهیز از قرینهسازی با نقاط قوت دشمن، سعی میکند از نقاط ضعف او بهره زیادی ببرد.
ابعاد جنگ نامتقارن علاوه بر بعد نظامی، دارای ابعاد روانی نیز هست. در جنگهای اخیر طرفی که به لحاظ رسانهای قویتر است قبل از اجرای عملیات نظامی تمام عیار، با اجرای عملیات روانی، جنگ را به نفع خود رقم میزند.
مهمترین عامل در جنگ نامتقارن، انسان و نیروی انسانی است و این عنصر به این دلیل که مسئولیت و اجرای عملیات برعهده اوست، نقش تعیینکنندهای در اینگونه نبردها برعهده دارد.
در کنار عوامل فیزیکی و لجستیکی نبرد نامتقارن، عامل ایمان به اهداف و آرمانها، اعتقادات قوی و روحیه مقاومت از جمله مهمترین عوامل و ابزار در این نبرد است. در این عملیات، با استفاده از ابزار قدرتمند رسانهها و افکار عمومی، به تخریب وحدت ملی، تضعیف روحیه ملی و مقاومت مردم، القای ناامیدی برای رسیدن به اهداف مورد توجه است.
اصول و الزامات نبرد نامتقارن
1ـ نبرد عاشورایی و عملیات استشهادی: مهمترین امتیاز نیروهای خودی، ایثار، از خود گذشتگی، روحیه شهادتطلبی است که ملت و رزمندگان ما با تأسی از حضرت امام حسین(ع) و یاران باوفای خود، و در صحنههای مختلف دفاع از انقلاب اسلامی بویژه هشت سال دفاع مقدس بخوبی آزمودند و دشمن نیز نتوانست رمز مقاومت و پیروزی ما را شناسایی نماید. نشر این فرهنگ، مستلزم تقویت ایمان و معنویت در جامعه توأم با بصیرت دینی و سیاسی، تفکر و فرهنگ بسیجی با پذیرش و باور به نصرت و یاری الهی در هر شرایطی در نبرد.
2ـ مردمی کردن دفاع و مقاومت: مهمترین مؤلفههای قدرت ملی جمهوری اسلامی ایران، آگاهی و حضور آگاهانه مردم در دفاع از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن است. مردم باید با شور و نشاط در چارچوب فرهنگ دینی و عاشورایی به طور مستمر و آماده از نظام خود در مقابله با تهدیدات دشمنان دفاع نمایند. به عبارت دیگر، مردم خود باید حافظ انقلاب خود باشند و از استقلال، هویت و تمامیت ارضی کشور دفاع نمایند.
3ـ انعطاف ساختاری و تحرکپذیری رزمی
4ـ عدم تمرکز نیروها و دفاع متحرک
5ـ اصل غافلگیری و فریب و گمراه ساختن دشمن
6ـ قابلیت عملیات چریکی و دفاع شهری
7ـ عملیات روانی و توازن وحشت
8ـ صبر، استقامت و انگیزه قوی
9ـ اعتقاد و التزام به اسلام ناب و رهبری
در مجموعه اصول فوق، جایگاه و نقش معنویت به عنوان منبع اصلی قدرت ملی برای پیشبرد آرمانهای انقلاب اسلامی و دفاع در برابر تهدیدات در این نبرد بسیار بااهمیت است و این مؤلفه به بیان دیگر عمق استراتژیک نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران میباشد.
اما راحل فرمودند: «اشتباه دشمن در همین است که خیال میکنند زیادی جمعیت و زیادی اسلحه کار انجام میدهد و نیمدانند که آن چیزی که کار را انجام میدهد، بازوی قوی افراد است، افراد کم با بازوان قوی و قلب مطمئن و قلب متوجه به خدای تبارک و تعالی و عشق به شهادت و عشق به لقاءالله، اینهاست که پیروزی میآورد.» «در صدر اسلام، جناح مومنین با ساز و برگ اندک و ایمان و تعهد بسیار، بر جناحهای کفر مجهز به همه نوع ساز و برگ فراوان روز و قدرتهای شیطانی پیروز گردید.»
«ارتش اسلام در صدر اسلام، با آنکه ارتش ضعیف بود به حسب ساز و برگ، شاید هر چند نفر یک شمشیر داشتند، هر چند نفر یک اسب داشتند، لکن چون قوت ایمان داشتند در ظرف کمتر از نیم قرن بر تمام قدرتهایی که در آن وقت بودند غلبه کردند، تمام قدرتها را خاضع کردند.»
مقام معظم رهبری نیز، قدرت معنوی را عامل ایجاد، حفظ و استمرار سپاه میدانند و میفرمایند: ... آن عامل معنوی قدرت چیست؟ اعتقاد، ایمان، اخلاص، مجاهدت برای ادای تکلیف، مجاهدت برای خدا، ... اینها مهم است. اینهاست که یک مجموعه و یک نظام را حفظ میکند.
همه کارها برای خدا
خدامحوری، ایمان عمیق به خداوند تبارک و تعالی و قیام برای او کلید و رمز پیروزی است. امام (ره) در مورد فتح خرمشهر فرمودند: «خرمشهر را خدا آزاد کرد» «اینجانب با یقین به آنکه «ماالنصر الا من عندالله» از رزمندگان اسلام تشکر میکنم» «هان! ای فرزندان قرآن کریم هشیار باشید که پیروزیها هرچه عظیمتر و حیرتانگیز، شما را از یاد خداوند که نصر و فتح در دست اوست غافل نکند.»
اما در موضوع حادثه طبس، در حالی که آمریکاییها تمام توان برنامهریزی و لجستیک و... خود بکار گرفته تا بتوانند به هدف خود برسند، فرمودند: «نباید بیدار بشوند آنهایی که توجه به معنویات ندارند و به این غیب ایمان بیاورند؟ نباید بیدار بشوند؟ کی این هلیکوپترهای آثار کارتر را که میخواستند به ایران بیایند ساقط کرد؟ ما ساقط کردیم؟ شنها ساقط کردند؟ شنها مأمور خدا بودند. باد مأمور خداست. قوم عاد را باد از بین برد. این باد مأمور خداست. این شنها همه مأمورند. تجربه بکنند باز. لکن ما نباید مغرور بشویم.»
مقام معظم رهبری نیز علت اقتدار و ماندگاری مردان الهی را ارتباط با خدا و کار برای خدا میدانند و میفرمایند: راز قدرت معنوی و رمز عظمت و نفوذ رو به افزایش امام خمینی(ره) این است که آن شخصیت بزرگ در همه کارها فقط خدا را میدید و در راه او مجاهدت کرد و خدا نیز همانگونه که در قرآن وعده داده است، همیشه با او بود. علت آرامش خاطر و تزلزلناپذیری امام در همه لحظات بویژه مقاطع سخت و حساس کشور و حتی در لحظه عروج به سوی پروردگار، همین ارتباط و اتصال با خدا بود.